Komunistyczna Partia Czechosłowacji

Legitymacja członkowska KSČ

Komunistyczna Partia Czechosłowacji (cz., sł. Komunistická strana Československa, KSČ) – istniejąca w latach 1921-1992 czechosłowacka partia polityczna, sprawująca władzę w Czechosłowacji w latach 1948-1989. Ustawa o bezprawności reżimu komunistycznego i oporze przeciw niemu, uchwalona w Republice Czeskiej w 1993 r. potępiła partię i uznała za organizację zbrodniczą.

Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób - przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest językiem urzędowym. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.
Trockizm, czasem określany jako marksizm-leninizm-trockizm – nazwa koncepcji ideologiczno-politycznej głoszonej przez Lwa Trockiego, powstała w ZSRR w toku sporu o taktykę partii bolszewickiej i światowego ruchu komunistycznego po śmierci Włodzimierza Lenina.

Historia

1921–1945

Komunistyczna Partia Czechosłowacji została założona na kongresie Czechosłowackiej Partii Socjademokratycznej w Pradze, zwołanym w dniach 14-16 maja 1921 r. Organem prasowym nowej partii ustanowiono Rudé právo, gazetę która należała uprzednio do socjaldemokratów. Komunistyczna Partia Czechosłowacji była jedną z ok. dwudziestu demokratycznie konkurujących między sobą partii, nigdy jednak nie wchodziła w skład rządów przedwojennej Pierwszej Republiki.

Wiza (z fr. visa) - pisemne zezwolenie na przekroczenie granicy lub pobyt na terenie obcego państwa wystawiane cudzoziemcom przez przedstawicielstwa dyplomatyczne lub konsularne (konsulaty) tegoż państwa. W niektórych wypadkach może być też uzyskana na przejściach granicznych. Wiza ma zazwyczaj postać naklejki umieszczonej w paszporcie lub innym dokumencie podróży, może też mieć postać stempla lub wpisu.
Kara śmierci (kara główna, kara ostateczna, najwyższy wymiar kary) – kara polegająca na pozbawieniu życia sprawcy przestępstwa stosowana od początków istnienia prawa, różnie w zależności od krajów, systemów prawnych i epok, najczęściej za czyny uniwersalnie pojmowane jako zbrodnie takie jak zabójstwo lub zdrada stanu, ale także za drobniejsze przestępstwa, w tym skierowane przeciw mieniu lub nawet występki obyczajowe, jak cudzołóstwo. Była bądź jest też zapisana w prawach religijnych różnych wyznań. W polskim systemie prawnym nie obowiązuje od 1998.

O przywódcy komunistów, Klemencie Gottwaldzie, stało się głośno dopiero po wygłoszonym w parlamencie przemówieniu, w którym ujawnił cele partii: "Jesteśmy partią czeskiego proletariatu, a naszą faktyczną centralą jest Moskwa. Pojedziemy do Moskwy aby uczyć się, wiecie czego? Pojedziemy uczyć się od rosyjskich bolszewików jak ukręcić wam łeb. I wiecie, że rosyjscy bolszewicy są w tym mistrzami... Nie będziecie się więcej śmiać!" I choć słowa te wywołały konsternację wśród parlamentarzystów, to niewielu domyślało się do czego rzeczywiście dążą komuniści.

Josip BrozTito, (ur. 7 maja 1892 w Kumrovcu, Austro-Węgry - 25 maja wg oficjalnego aktu urodzenia - zm. 4 maja 1980 w Lublanie) - przywódca Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii od 1945 aż do swojej śmierci. Podczas II wojny światowej Tito zorganizował antyfaszystowski ruch oporu znany jako Partyzanci Jugosławii. Później był założycielskim członkiem Kominformu, ale opierając się sowieckim wpływom stał się jednym z założycieli i promotorów ruchu państw niezaangażowanych. Zmarł 4 maja 1980 w Lublanie, pochowany został w Belgradzie.
Ciągnik rolniczy, potocznie traktor – pojazd używany do przemieszczania pojazdów, maszyn i urządzeń nie posiadających własnego napędu (np. przyczep), do napędu maszyn i urządzeń nieposiadających własnego silnika za pośrednictwem wałka odbioru mocy (WOM), koła pasowego (obecnie praktycznie nie występuje) lub złączy hydrauliki zewnętrznej. Maszyny i urządzenia współpracujące z ciągnikiem można montować przy użyciu trójpunktowego układu zawieszenia (TUZ), w większości maszyn znajdującego się z tyłu maszyny, w nowoczesnych maszynach często występuje on również z przodu. Ciągnik rolniczy znajduje, jak nazwa wskazuje, zastosowanie przede wszystkim w rolnictwie, do prac polowych oraz transportowych, stąd wynikają niektóre jego cechy charakterystyczne, jak na przykład dobre własności poruszania się w terenie, niewielki nacisk jednostkowy na glebę, zwrotność, a przede wszystkim uniwersalność.

Partia była czechosłowacką sekcją Międzynarodówki Komunistycznej. W 1928 r. czechosłowaccy komuniści byli jej drugą, największą sekcją, z szacunkową liczbą 138 000 członków.

W czasie II Wojny Światowej wielu przywódców KSČ szukało schronienia w Związku Radzieckim, gdzie czynili przygotowania do wzmocnienia siły partii po wojnie. We wczesnym okresie powojennym komuniści czechosłowaccy, działając pod patronatem sowietów, przeprowadzili kampanię, która doprowadziła do przejęcia władzy w 1948 r. Kiedy tylko doszli do władzy, rozwinęli strukturę organizacyjną KSČ i tryb działania ściśle wzorując się na Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego.

Alexander Dubček (ur. 27 listopada 1921 w Uhrovcu na Słowacji, zm. 7 listopada 1992 w Pradze) – działacz polityczny, z zawodu inżynier; 1963-68 I sekretarz KC KP Słowacji i członek Prezydium KC KPCz; 1968-69 I sekretarz KC KPCz; gł. realizator reform w partii i państwie, zwanych praską wiosną 1968. Swój program określał głośnym w swoim czasie sloganem "socjalizm z ludzką twarzą". Po interwencji wojsk Układu Warszawskiego z czasem wykluczony z partii (1970) i odsunięty od wszelkich funkcji; od 1989 w Forum Obywatelskim; 1990 przewodniczący Zgromadzenia Federalnego. Zmarł w wyniku obrażeń odniesionych w wypadku samochodowym. Jest patronem Uniwersytetu w Trenczynie.
Leninizm, czasem określany jako marksizm-leninizm (ros. Mарксизм-ленинизм), to doktryna polityczna, religijna i ekonomiczna, powstała na bazie wcześniej istniejącego marksizmu, którego filozoficznym źródłem był materializm dialektyczny opracowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa. Wielu marksistów, wśród nich m.in. główny teoretyk II Międzynarodówki, Karl Kautsky, uważało leninizm za odstępstwo od marksizmu, wskazując, że próba budowy socjalizmu w kraju niedorozwiniętym ekonomicznie musi zakończyć się fiaskiem. Wielu teoretyków marksistowskich, m.in. Róża Luksemburg, krytykowało leninizm za jego antydemokratyczną, dyktatorską koncepcję partii i sprawowania władzy.

1945–1969

Komunistyczna Partia Czechosłowacji była koalicjantem w koalicji rządowej od 1945 r. Począwszy od zamachu stanu z 1948 r., kiedy to wolne wybory i pozostałe wolności polityczne zostały efektywnie zniesione, władzę dzierżył Front Narodowy. Była to koalicja, w której KSČ miała 2/3 miejsc, a pozostałą 1/3 dzieliło między siebie pięć innych partii. De facto, KSČ posiadała władzę absolutną, a obecność pozostałych koalicjantów miała w założeniu sprawiać wrażenie politycznego pluralizmu. Partie te pełniły rolę satelicką wobec KSČ. Czechosłowackie struktury rządowe istniały tylko po to by wprowadzać decyzje polityczne podejmowane przez komunistów. Osiągnęli oni ten stan umieszczając swoich członków na każdej pozycji rządowej, związanej z podejmowaniem kluczowych decyzji politycznych.

Biurokracja (do słów fr. bureau – urząd i gr. kratos – władza) – scentralizowany system organizacyjny, w którym władza powiązana jest z urzędem, ogół ludzi zajmujących się administrowaniem lub typ organizacji społecznej charakterystyczny dla zracjonalizowanego społeczeństwa nowoczesnego.
Blok wschodni (blok socjalistyczny, kraje demokracji ludowej – KDL, kraje komunistyczne, potocznie demoludy) – zespół państw, które wprowadziły bądź starały się wprowadzić zmiany życia społecznego i gospodarczego zgodne z ideologią komunizmu, na który składały się: dyktatura proletariatu, gospodarka planowa oraz idee sprawiedliwości społecznej. Blok ten był wyróżniany od zakończenia II wojny światowej do początku lat 90. XX wieku.

Wybuchł spór pomiędzy premierem Klementem Gottwaldem, a Sekretarzem Generalnym partii, Rudolfem Slánskim, dotyczący stopnia dostosowania państwa do modelu radzieckiego. W 1951 r. Slánskiego wraz z kilkoma innymi komunistycznymi prominentami aresztowano pod zarzutem uczestnictwa w "spisku trockistowsko-titowsko-syjonistycznym". W 1952 r. przeprowadzono proces pokazowy (zob. Proces praski), w wyniku którego Slánskiego oraz 10 innych oskarżonych stracono.

Rudolf Slansky (właśc. Rudolf Salzmann) (ur. 31 lipca 1901 w Nezvěsticach, zm. 3 grudnia 1952 w Pradze) – czechosłowacki działacz komunistyczny żydowskiego pochodzenia.
Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 22 kwietnia 1870, wg kalendarza juliańskiego 10 kwietnia, w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach Leninowskich pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk i ideolog komunizmu.

We wczesnych latach 60., Czechosłowacja wpadła w gospodarczą zapaść. W 1968 r. KSČ została opanowana przez frakcję dążącą do zmian - na czele partii stanął Alexander Dubček. Zapoczątkował on okres względnej liberalizacji, znanej jako Praska Wiosna, i zaczął wprowadzać "socjalizm z ludzką twarzą". Działania te zaalarmowały Związek Radziecki i w związku z tym 21 sierpnia 1968 r., odwołując się do Doktryny Breżniewa dokonał on inwazji na Czechosłowację.

Ustawa o bezprawności reżimu komunistycznego i oporze przeciw niemu (cz. Zákon o protiprávnosti komunistického režimu a o odporu proti němu, ustawa nr 198/1993 Sb.) - akt prawny uchwalony 9 czerwca 1993 r. przez Parlament Republiki Czeskiej. Zgodnie z nim, czechosłowacki reżim komunistyczny (25 lutego 1948 - 17 listopada 1989) był zbrodniczy, bezprawny oraz godny potępienia, a Komunistyczna Partia Czechosłowacji była zasługującą na potępienie organizacją kryminalną.
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

1969–1992

W kwietniu 1969 roku, Dubček stracił stanowisko Sekretarza Generalnego i w 1970 r. został wydalony z partii. Zastąpił go Gustáv Husák. Podczas okresu Normalizacji, jaki nastąpił po tych wydarzeniach, Husák skutecznie rządził koalicją złożoną w istocie z frakcji umiarkowanych i "twardogłowych". Opis tych dwóch frakcji znajduje się poniżej.

Premier (z franc. premier - pierwszy, od łac. primus, pierwszy) – w wielu krajach szef rządu. W Polsce oficjalnie nazywany Prezesem Rady Ministrów (w okresie II Rzeczypospolitej w użyciu były również terminy: Prezydent Ministrów oraz Prezes Ministrów). W innych krajach nazywany: Pierwszy Minister (Wielka Brytania - Prime Minister), Kanclerz (Niemcy, Austria - Kanzler), Prezydent Ministrów (Ministerpräsident) – landy niemieckie, Minister Stanu (Statsminister) - kraje skandynawskie.
Jozef Lenárt ( ur. 3 kwietnia 1923 w Liptovskiej Porubce, zm. 11 lutego 2004 w Pradze), polityk czechosłowacki, działacz partii komunistycznej. Był narodowości słowackiej.

Umiarkowani, czyli Pragmatycy

Umiarkowani członkowie partii, zwani także Pragmatykami reprezentowani byli przez Gustáva Husáka, który przewodził frakcji neostalinowskiej KSČ. Jako umiarkowany i pragmatyk, był on naciskany przez "Twardogłowych", reprezentowanych przez Vasila Biľaka.

Husák, ważny działacz Słowackiej Partii Komunistycznej (1943-1950), w 1951 r. w czasie czystki stalinowskiej został aresztowany i skazany na trzy lata więzienia, a później dożywocie za "burżuazyjny nacjonalizm". Zwolniony z więzienia w 1960 r. i zrehabilitowany w 1963 r. odrzucił możliwość objęcia jakiejkolwiek funkcji w reżimie Antonína Novotnego. Po upadku Novotnego, w okresie Praskiej Wiosny został wybrany premierem. Z kolei po rezygnacji Dubčeka, w kwietniu 1969 r. mianowano go I sekretarzem, a później - w lipcu 1975 r. prezydentem Republiki. Husák był typem ocaleńca, który przystosował się i nauczył żyć pośród otaczających go potężnych sił politycznych, i po 1969 r. potępił Dubčeka.

Pluralizm polityczny - w państwach demokratycznych jedna z zasad funkcjonowania parlamentarnych systemów partyjnych, polegająca na istnieniu dwóch lub więcej partii politycznych reprezentujących różne programy i orientacje, walczących o zdobycie władzy w państwie. Oznacza wolność funkcjonowania wielu organizacji w państwie. Istotnym wskaźnikiem pluralizmu jest zatem legalność i swoboda działania opozycji politycznej.
Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG) – organizacja międzynarodowa krajów bloku wschodniego koordynująca procesy ich integracji gospodarczej. Działała w okresie od 25 stycznia 1949 do 28 czerwca 1991.

Inni prominenci zaliczani do grupy Umiarkowanych-Pragmatyków, którzy rządzili do 1987 r.:

Lubomír Štrougal - Premier Czechosłowacji,

Peter Colotka - Premier Słowackiej Republiki Socjalistycznej,

Jozef Lenárt - I sekretarz Słowackiej Partii Komunistycznej,

Josef Kempný - Prezes Czeskiej Rady Narodowej.

Przywódcy ci, generalnie popierali reformy wprowadzane przez Dubčeka w późnych latach 60., niemniej jednak stopniowo skłaniali się ku ortodoksyjnym regułom zaprowadzonych w partii po inwazji wojsk Układu Warszawskiego i odsunięciu Dubčeka od władzy. Przyjęli później elastyczniejszą postawę względem reform gospodarczych i działalności dysydentów.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) - postawa społeczno-polityczna uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze. Głosi solidarność wszystkich grup społecznych danego narodu.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

"Twardogłowi"

W opozycji do Umiarkowanych stali tzw. "Twardogłowi":

Vasil Biľak - był przywódcą komunistów prezentujących "twardą linię", od 1968 r. członek Prezydium i Prezes partyjnej Komisji Ideologicznej. Z pochodznia był Słowakiem z ukraińskimi korzeniami.

Karel Hoffman - członek Prezydium i Sekretarz Komitetu Centralnego.

Antonín Kapek - członek Prezydium.

Jan Fojtik - Sekretarz.

Alois Indra - członek Prezydium oraz Prezes Zgromadzenia Federalnego (zgodnie z prawem federalnym od 1968 r. zastąpiło ono Zgromadzenie Narodowe).

Miloš Jakeš - Prezes Komisji Centralnego Nadzoru i Audytu oraz członek Prezydium. W 1987 r. zastąpił Gustáva Husáka, na stanowisku Sekretarza Generalnego KSČ.

Byli oni przeciwnikami reform politycznych i gospodarczych, oraz zajmowali twarde stanowisko w sprawie odstępstw ideologicznych.

Proces pokazowy - stosowana w państwach totalitarnych metoda publicznego inkryminowania całych grup społecznych lub politycznych poprzez wytaczanie publicznego procesu z oskarżenia sfingowanego (komunistyczne procesy pokazowe) lub oskarżenia rzeczywistego, lecz z pominięciem tradycyjnych form państwa prawa i procedury karnej (nazistowskie procesy pokazowe).
Komunistyczna Partia Czechosłowacji (cz. Komunistická strana Československa - KSČ), mała czeska partia komunistyczna powstała w 1995, do 1999 działająca pod nazwą Partia Czechosłowackich Komunistów (Strana československých komunistů).

Partia kontynuowała swoją działaność nawet po Aksamitnej rewolucji 1989 roku. Zmieniła swój oficjalny skrót na KSČS. Jakkolwiek jednak po rozpadzie Czechosłowacji, 31 grudnia 1992, zdecydowano o samorozwiązaniu. Zarówno w Czechach, jak i na Słowacji powstały partie sukcesorzy - odpowiednio: Komunistyczna Partia Czech i Moraw oraz Słowacka Partia Komunistyczna.

Aksamitna rewolucja - to określenie wydarzeń roku 1989 w Czechosłowacji, które doprowadziły do obalenia systemu komunistycznego oraz elit sprawujących władzę, a także transformacji ustrojowej, która niedługo później nastąpiła, pozwalając Czechosłowacji wstąpić na drogę demokracji parlamentarnej.
Kultura (z łac. colere = "uprawa, dbać, pielęgnować, kształcenie") – termin ten jest wieloznaczny, pochodzi od łac. cultus agri ("uprawa ziemi"), interpretuje się go w różny sposób przez przedstawicieli różnych nauk. Kulturę można określić jako ogół wytworów ludzi, zarówno materialnych, jak i niematerialnych: duchowych, symbolicznych (takich jak wzory myślenia i zachowania).

Nowa partia po 1995 roku

Osobny artykuł: Komunistyczna Partia Czechosłowacji (1995).

W 1995 r. kilku byłych członków KSČ założyło nową partię, początkowo pod nazwą "Partia Czechosłowackich Komunistów" (cz. Strana československých komunistů), przemianowaną później na Komunistyczną Partię Czechosłowacji (cz. Komunistická strana Československa). Jej programem jest przywrócenie porządków panujących w Czechosłowacji w latach 1948-89. Odwołuje się on do marksizmu-leninizmu oraz stalinizmu, oprócz tego nawołuje do zaprowadzenia w Czechach dyktatury proletariatu. Liderem partii jest Miroslav Štěpán - były przywódca KSČ w Pradze. Partia jest bardzo mała i jak dotąd żaden jej członek nie został wybrany na urząd w wyniku wyborów.

Obywatelstwo – więź prawna łącząca jednostkę (osobę fizyczną) z państwem, na mocy której jednostka ma określone prawa i obowiązki wobec państwa, a państwo – analogicznie – ma obowiązki i prawa wobec jednostki. Określenie spraw związanych z obywatelstwem, a w szczególności sposobów jego nabycia i ewentualnie także utraty, należy do samego państwa – jest to jego kompetencja wyłączna. Istnieją także regulacje prawa międzynarodowego dotyczące spraw związanych z obywatelstwem, a w szczególności unikania sytuacji bezpaństwowości i wielokrotnego obywatelstwa.
Kontrrewolucja - określenie działań stanowiących reakcję w stosunku do rewolucji. Pierwszy raz użyte podczas rewolucji francuskiej, rozpowszechnione także podczas rewolucji w Rosji.

Cele

Według teorii marksizmu-leninizmu, partia komunistyczna reprezentuje klasę pracującą - rewolucyjny proletariat - broniąc jej interesów przed kapitalistyczną burżuazją. Okres pomiędzy upadkiem burżuazji, a osiągnięciem komunizmu jest tematem, na który Marks wypowiadał się powściągliwie, opisując jedynie ogólnikowo ustanowienie demokracji socjalistycznej, która miała ostatecznie zacząć zanikać (powoli zmieniać się z zwykłą demokrację), aż do przeobrażenia w społeczeństwo komunistyczne. Kilka dekad później, Włodzimierz Lenin stając na czele rewolucji oraz przed możliwością objęcia władzy przez komunistów, odłożył teoretyczne niuanse na bok. Sugerował, że po upadku burżuazji nastąpi okres przejściowy określany jako socjalizm, demokracja radziecka oraz rządy partii komunistycznej - "dyktatura proletariatu". Jednakże, w praktyce okazało się, że faza ta trwała dużo dłużej niż Lenin przewidywał. Jego sugestia, że "dyktatura proletariatu" powinna trwać w ZSRR do 1923 roku, służy jako ogólny komentarz do rozbieżności między teorią, a praktyką. Gdy tylko Partia Komunistyczna doszła do władzy, szybko okazało się że zachowuje się ona bardzo podobnie do innych "okopanych biurokracji", a jej rewolucyjny mandat (jak i radzieckiej demokracji) został utracony. Energia rzadzących koncentrowała się na tym aby utrzymać się u władzy.

Władza wykonawcza (egzekutywa) - to działalność polegająca na wykonywaniu zadań państwowych mających na celu realizację dobra ogółu (społeczeństwa).
Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)