Komunistyczna Partia Grecji - Polski Serwis Naukowy

Komunistyczna Partia Grecji (nwgr. Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας ΚΚΕ / Kommounistikό Kόmma Elládas, ΚΚΕ) – grecka partia polityczna, założona w 1918 (do 1924 pod nazwą Socjalistyczna Partia Robotnicza Grecji) jako sekcja Międzynarodówki Komunistycznej. Zdelegalizowana w 1936, wskutek zamachu stanu, przeprowadzonego, z poparciem monarchy, przez propagującego faszyzm generała Ioannisa Metaksasa. Bezpośrednią przyczyną zamachu stała się możliwość wejścia posłów KPG w koalicję, tworzącą przyszły rząd. Rozwiązano parlament, w praktyce uniemożliwiona została też działalność związkowa, strajki tłumiono przy użyciu dużych oddziałów wojska, czasem też ostrej amunicji. Członkowie KPG podlegali pobiciom i więzieniu, jednak proponowano im zwolnienie, w zamian za publiczne wyrażenie skruchy i zobowiązanie się do zaprzestania krytyki władz. Antykomunistyczne represje nie przybrały ówcześnie skrajnych form, znanych z Niemiec czy Hiszpanii, mimo identycznej, typowo faszystowskiej zewnętrznej szaty władzy oraz faszystowskiej propagandy.

ELAS (gr. ΕΛΑΣ - Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός , Ellinikos Laikos Apeleftherotikos Stratos, wierny przekład: Greckie Ludowe Wyzwoleńcze Wojsko) – masowa formacja partyzancka, związana z Narodowym Frontem Wyzwoleńczym (EAM), czyli lewicową, republikańską siłą polityczną, powołaną w 1941 przez Komunistyczną Partię Grecji (KKE) i trzy inne, małe partie. Była to najsilniejsza i najbardziej aktywna formacja greckiego ruchu oporu, przy tym jedyna, zdolna do działania niezależnie od pomocy aliantów.

Joanis Metaksas (ang. Ioannis Metaxas, gr. Ιωάννης Μεταξάς; ur. 12 kwietnia 1871 na wyspie Itaka, zm. 29 stycznia 1941 w Atenach) – grecki polityk prawicowy i generał, premier rządu Grecji i faktyczny dyktator w latach 1936-1941.

Z chwilą wybuchu wojny grecko-włoskiej 1940-1941 KPG wezwała Greków do zgodnej obrony kraju, bez względu na różnice polityczne. W okresie okupacji hitlerowskiej, główny organizator i dominująca siła w greckim ruchu oporu 1941-1944. Główny animator ELAS - najliczniejszej i najsilniejszej wojskowo greckiej formacji zbrojnej, jesienią 1944 roku, tj. momencie wyzwalania kraju spod okupacji hitlerowskiej.

Wojna domowa w Grecji, [(gr.) bibliografia: ο Eλληνικός Eμφύλιος Πόλεμος] – walki prowadzone od grudnia 1944 roku do stycznia 1945 roku (pierwsza faza) oraz w latach 1946–1949 (druga faza) na terenie Grecji pomiędzy prawicowymi siłami popierającymi rząd i monarchę, wspieranymi militarnie i logistycznie przez Wielką Brytanię oraz Stany Zjednoczone, a komunistycznymi siłami DSE (gr. ΔΣΕ, Dimokratikos Stratos Ellados - Demokratyczne Wojsko Grecji), wywodzącymi się spośród części kombatantów lewicowego ruchu oporu EAM-ELAS (gr. ΕΑΜ – ΕΛΑΣ)[4][5], jednak znacznie mniej od nich licznymi. Komunistów z DSE popierali lewicowi macedońscy partyzanci z Frontu Wyzwolenia z greckiej prowincji Macedonia.

Kolaboracja (łac. ko - przedrostek oznaczający "razem, wspólnie" + łac. laborare - "pracować") - współpraca z nieprzyjacielem, okupantem; kolaborant, kolaboracjonista - współpracujący z wrogiem, zaborcą.

W okresie istnienia kolaboracyjnego Państwa Greckiego 1941-1944, już samo podejrzenie sprzyjania KPG karane było śmiercią, przy czym jeśli wykonawcą terroru były Bataliony Bezpieczeństwa, mordów często dokonywano w formie publicznej egzekucji. W tym okresie także KPG dysponowała oddziałami, wykonującymi wyroki śmierci na osobach oskarżanych o gorliwe wspieranie okupantów lub o czerpanie wysokich zysków ze spekulacji żywnością . W niektórych przypadkach ginęły wtedy osoby, jak się potem okazywało, niewinne zarzucanych im czynów

Demokratyczna Armia Grecji (DSE) (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, ΔΣΕ – Dimokratikos Stratos Elladas – wierny przekład: Demokratyczne Wojsko Grecji) była największą organizacją zbrojną, związaną z Komunistyczną Partią Grecji (KKE) w trakcie Wojny domowej w Grecji (1946 — 1949).

Wybory parlamentarne w Grecji w 2009 - wcześniejsze wybory do greckiego parlamentu, Izby Deputowanych przeprowadzone 4 października 2009. Zwycięstwo opozycyjnego PASOK zakończyło 5-letnie rządy Nowej Demokracji premiera Karamalisa i doprowadziło do powstania rządu Jeoriosa Andreasa Papandreu.

Od jesieni 1944 legalna, tym niemniej prześladowana przez grupy paramilitarne i nielegalne organizacje, funkcjonujące wewnątrz struktur państwa. Tylko w okresie od wydarzeń grudniowych 1944/45 r. do 31 marca 1946 w kraju doszło, przeciw domniemanym komunistom, do 1.289 mordów, 6.671 zranień, 31.632 przypadków tortur, 84.931 aresztowań, 165 gwałtów i 18.767 rabunków oraz skazano na wyroki więzienia ponad 30 tysięcy osób, podejrzanych o sprzyjanie lewicowemu ruchowi oporu, w czasie byłej wojny światowej. Dane o aresztowaniach i uwięzieniach, wymienione przez stronę rządową, są jeszcze nieco wyższe.

Język nowogrecki, język grecki nowożytny, albo greka nowożytna, również: demotyk(a), po grecku: Νεοελληνική – język indoeuropejski, używany współcześnie w Grecji (ok. 11 mln mówiących) i na Cyprze (ok. 750 tys.). Jest on jednocześnie językiem urzędowym tych państw (na Cyprze obok tureckiego).

Bataliony Bezpieczeństwa (gr. Τάγματα Ασφαλείας, Tágmata Asfalías) – kolaboracyjna formacja zbrojna złożona z Greków w służbie Niemiec podczas II wojny światowej.

W latach 1946–1949 próbowała zbrojnie zdobyć władzę w kraju. Od 1947 znów działała nielegalnie. Po zakończeniu walk ok. 60 tys. Greków i Macedończyków wyjechało do tzw. krajów socjalistycznych, w tym ok. 14 tys. do Polski, wśród nich wielu komunistów. Od 1974 ponownie legalna.

SYRIZA lub Koalicja Radykalnej Lewicy (gr. Συνασπισμός Ριζοσπαστικής Αριστεράς, ΣΥΡΙΖΑ) – grecka koalicja radykalnie lewicowych, komunistycznych, trockistowskich i alterglobalistycznych ugrupowań politycznych.

Wojna grecko-włoska 1940-1941 – konflikt zbrojny pomiędzy Królestwem Włoch a Królestwem Grecji, zapoczątkowany atakiem Włoch 28 października 1940 roku. 6 kwietnia 1941 roku do walk po stronie Włoch włączyła się armia III Rzeszy, co doprowadziło do odwrotu wojsk greckich i ich kapitulacji 23 kwietnia 1941 roku.

Biura KC KPG w Perissos, w aglomeracji Aten

Od 1991 r. KKE dysponuje ogólnokrajowym kanałem TV "902". W parlamencie Republiki Grecji zawsze tworzy własny klub parlamentarny. W 1989 r. KKE uczestniczyła w formowaniu koalicji rządowej, wspólnie z prawicową partią "Nea Dimokratia". Wprowadzono wtedy ustawę o likwidacji akt osobowych, z archiwów MSW, dotyczących osób nie pozostających już w czynnej służbie bezpieczeństwa państwa. Co skutkuje w Grecji zakazem publikacji informacji o przeszłości osób, poza faktami ogłaszanymi przez Sąd lub przez samych zainteresowanych, albo danymi, cytowanymi z powołaniem się na legalnie ukazujące się w Grecji wydawnictwa, sprzed daty ustawy. Równolegle, Parlament jednomyślnie uchwalił ustawę dot. uznania Greckiej Wojny Domowej oraz o uznaniu za kombatantów walk za Ojczyznę, wszystkich byłych żołnierzy Ruchu Oporu oraz obu stron Greckiej Wojny Domowej 1946 - 1949.

Wielkie Ateny – aglomeracja w Grecji, w Attyce, obejmuje Ateny i Pireus oraz ich miasta satelickie. W 1990 r. region zamieszkiwało 3,5 mln mieszkańców. Obecnie ich liczbę ocenia się na ponad 5 mln, są to jednak dane szacunkowe, gdyż meldunek w nowym miejscu zamieszkania nie jest w Grecji obowiązkowy, wystarcza zameldowanie w miejscu przechowywania rejestru urodzeń. Ponadto w aglomeracji Aten przypuszczalnie mieszka co najmniej 1 mln obcokrajowców – osób bez greckich korzeni. 360 tysięcy z nich jest tu zameldowanych.

Międzynarodówka Komunistyczna (zwana także III Międzynarodówką) w skrócie Komintern (od ros. Коммунистический Интернационал, Kommunisticzeskij Internacionał) – międzynarodowa organizacja, która powstała z inicjatywy Lenina w Moskwie w dniach 2–6 marca 1919. Została ona założona przez 19 partii komunistycznych, a wśród nich także KPP.

W ostatnich, narodowych wyborach parlamentarnych KKE uzyskała 7,54% głosów, wprowadzając do parlamentu 21 posłów. Wywodząca się z niej, druga z głównych greckich partii komunistycznych ("SYRIZA"), wprowadziła do parlamentu 13 posłów, uzyskując 4,60% głosów.

Główne różnice, pomiędzy partiami komunistycznymi KKE i SYRIZA (obiema wywodzącymi się z dawnej KKE) polegają na stosunku tych partii do przeszłości, zwłaszcza do tzw. realnego socjalizmu i ZSRR. KKE jest orędowniczką korzystnych ocen tej przeszłości oraz ZSRR, natomiast SYRIZA jest partią o charakterze raczej eurokomunistycznym (choć obie te siły są przeciwnikami integracji europejskiej).

Prócz dwóch w/w partii parlamentarnych, w Grecji zauważalnych jest propagandowo także 5 innych, bardziej radykalnych partii komunistycznych. Z powodzeniem zbierają podpisy, rejestrują swe komitety wyborcze w głównych miastach, jednak potem ilość oddanych na nie głosów nie przekracza 0,6% , licząc dla wszystkich, skrajnych, pozaparlamentarnych partii politycznych, łącznie.

Fragment skweru pamięci ELAS, Galatsi, dzielnica Aten.

Przypisy

"Emeis oi Ellines - Historia Wojen Współczesnej Grecji" - uniwersytecka praca zbiorowa, wyd. Skai Biblio, Ateny 2008.
Dane o liczebności wszystkich greckich formacji zbrojnych, wojskowych i partyzanckich, biorących udział w II wojnie światowej wymienia S.N.Grigoriadis, tomos A - Katochi-Dekemvriana, str. 632-633, ta sama praca omawia też wyposażenie poszczególnych formacji.
Autorzy "Emeis oi Ellines wskazują, że w okresie okupacji hitlerowskiej prawdopodobnie około 300 tysięcy Greków zmarło śmiercią głodową.
Np. w trakcie wydarzeń "dekemvriana" powstańcza milicja ulicy Patission pojmała i oskarżyła tylko na podstawie donosów oraz niemal niezwłocznie rozstrzelała osobistą partnerkę premiera kolaboracyjnego rządu, znaną aktorkę dramatyczną, uprzednio wyrzuconą już z szeregów Stowarzyszenia Aktorów Greckich Eleni Papadaki. Następnie okazało się, że kobieta ta była niewinna, a według niektórych świadectw, była także szczerą i aktywną patriotką. Nawet czołowi komuniści już wkrótce przyznali, że mord okazał się pomyłką i czynem szczególnie nierozważnym.
wydarzenia te, określane jako Dekemvriana przedstawione są w haśle "Wojna domowa w Grecji"
31 marca 1946 - data pierwszych, powojennych wyborów parlamentarnych
precyzyjnie opisane dane obywatelskiej organizacji "Narodowa Solidarność Grecji" "Εθνηκή Αλληλεγγυή Ελλαδος", monitorującej przypadki bezprawia w Grecji, założonej w Atenach 28 maja 1941 r. Tabela z tymi danymi i w rozbiciu na województwa, zawarta jest m.in. w "Historii Wojny Domowej 1945-49" autorstwo Foivos Neokosmou Gfigoriadis, tom 2, str. 630, wydawnictwo Kam.Chr.Kamarinopoulos, z cytowanego raportu naczelnej rady ww. organizacji solidarnościowej, z 10 maja 1946 roku, nr.protokołu organizacji 863.
Strona rządowa ujawniła swe dane w trakcie konferencji prasowej Ministra Sprawiedliwości, zorganizowanej w grudniu 1945, w Atenach

Linki zewnętrzne

Zobacz hasło ΚΚΕ w Wikisłowniku

Strona internetowa KKE (gr.)

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Republiki Grecji, statystyki wyborcze, październik 2009: [1]