Konfederacja Generalna Królestwa Polskiego

Adam Kazimierz Czartoryski

Konfederacja Generalna Królestwa Polskiego – konfederacja przywracająca Królestwo Polskie, której powstanie ogłoszono na sesji Sejmu nadzwyczajnego Księstwa Warszawskiego 28 czerwca 1812 roku. Tuż przed odczytaniem aktu konfederacji minister skarbu księstwa Tadeusz Matuszewicz miał powiedzieć: Powstanie więc Polska, co mówię? Jest już Polska, a raczej nigdy ona być nie przestała.

Wincenty Saryusz Karol Skórkowski herbu Jelita (ur. 1768, zm. 25 stycznia 1851 w Opawie) – dziekan kapituły krakowskiej, współpracownik biskupa Jana Pawła Woronicza, po jego przeniesieniu na stanowisko prymasa Królestwa Polskiego do Warszawy administrator diecezji krakowskiej. Wybrany został przez kapitułę biskupem krakowskim 1 lipca 1828, wybór ten zatwierdził car Mikołaj I i papież Pius VIII (obaj w lipcu 1829). Konsekracja biskupia Karola Skórkowskiego odbyła się w Warszawie 24 stycznia 1830.

Metryka Koronna, pełna nazwa Metryka Królestwa Polskiego (łac. Metrica Regni Poloniae) – w dawnej Polsce księgi wpisów akt, dokumentów i listów wychodzących z kancelarii monarchy prowadzone od początków XV wieku do 1795 roku.

Plan jej powstania wysunął Napoleon Bonaparte jeszcze 31 maja tegoż roku w Poznaniu po konsultacjach z Tadeuszem Matuszewiczem. Realizując to porozumienie, król Saksonii i książę warszawski Fryderyk August I dekretem z dnia 26 maja zrzekł się wszystkich swych kompetencji, z wyłączeniem zmian w sądownictwie oraz prawa do nominacji i zawieszania ministrów, na rzecz Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego. W założeniach przywrócenie Królestwa Polskiego miało wspomóc siły koalicjantów w czasie wojny z Rosją. Wielka Armia, wkraczając na ziemie zabrane, występowała tym samym jako wyzwolicielka Polaków.

Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie) – istniało w latach 1807-1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.

Rzeczpospolita Obojga Narodów (, właściwie Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie, od XVII wieku częściej znane jako Rzeczpospolita Polska) – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569-1795 na mocy unii lubelskiej. Rozciągało się na większości terytorium dzisiejszej Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy, a częściowo także Łotwy, Estonii, Rosji, Mołdawii i Słowacji. W 1618 osiągnęło maksymalny zasięg terytorialny wynoszący ok. 990 tys. km². Liczba ludności wynosiła od 6,5 mln w 1569 do 14 mln w 1772. Panującym ustrojem była demokracja szlachecka, a głową państwa król elekcyjny.

Marszałkiem konfederacji został Adam Kazimierz Czartoryski, powołano organ wykonawczy – Radę Generalną Konfederacji (Generalność). Jej członkami zostali: bp Jan Klemens Gołaszewski, Kajetan Koźmian, Aleksander Linowski, Antoni Ostrowski, bp Karol Skórkowski, Fryderyk Skórzewski, Franciszek Wężyk i Stanisław Kostka Zamoyski. Sam akt jej zawiązania wpisano niezwłocznie do Metryki Koronnej, nawiązując tym samym do tradycji staropolskiej.

Józef Rufin Wybicki herbu Rogala (ur. 29 września 1747 w Będominie koło Kościerzyny na Kaszubach, zm. 10 marca 1822 w Manieczkach koło Śremu) – polski pisarz i polityk, adwokat, autor słów do Mazurka Dąbrowskiego, senator-wojewoda Księstwa Warszawskiego od 1807 roku, senator-wojewoda Królestwa Polskiego od 1815 roku, prezes Sądu Najwyższego Królestwa Polskiego w latach 1817-1820, odznaczony Orderem Orła Białego (1807), Orderem Świętego Stanisława (1793), Legią Honorową (1807).

Konfederacja – grupa utworzona przez partie, państwa lub miasta dla osiągnięcia określonych celów. Taka forma stowarzyszenia zakłada zachowanie pełnej równości[potrzebne źródło].

Konfederacja przywracała w zasadzie ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w tym dawny herb – Orła i Pogoń – oraz barwy biało-karmazynowe (używane jeszcze przez konfederatów barskich). Fala entuzjazmu ogarnęła wówczas cały kraj; pospiesznie zbierane sejmiki szlacheckie ogłaszały jednomyślnie akces do konfederacji.

Aleksander Linowski (ok. 1759-1820) - szlachcic polski herbu Pomian. Senator IRP, kasztelan, działacz i pisarz polityczny. Dyrektor generalny policji i poczty, komisarz, radca stanu, referendarz rady stanu, sędzia. Poseł na Sejm Wielki z okolic Krakowa, zwolennik reform i Konstytucji 3 Maja, współpracownik Kołłątaja.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

11 lipca Napoleon przyjął w Wilnie deputację Rady Generalnej pod przewodnictwem Józefa Wybickiego, która bezskutecznie zabiegała u cesarza o przywrócenie Królestwa Polskiego. Po 14 lipca 1812 roku konfederacja przejęła formalnie kontrolę nad terytoriami litewsko-ruskimi wyzwolonymi przez armie napoleońskie. Władzę w jej imieniu sprawowała Komisja Rządu Tymczasowego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Rada Ministrów Księstwa Warszawskiego powstała na zasadzie art. 8 i 13 konstytucji Księstwa, wobec niepowołania wicekróla, który miał bezpośrednio porozumiewać się z każdym z ministrów.

Stanisław Kostka Zamoyski herbu Jelita (ur. 13 stycznia 1775 w Warszawie, zm. 2 kwietnia 1856 w Wiedniu) – prezes Rządu Centralnego Wojskowego Tymczasowego Obojga Galicji w 1809, senator-wojewoda Księstwa Warszawskiego (1810), prezes Senatu Królestwa Polskiego od 29 stycznia 1822 do 20 lipca 1831, XII ordynat na Zamościu, do 1850 członek Rady Państwa Imperium Rosyjskiego, kawaler maltański.

Wobec okupacji Polski przez wojska rosyjskie 30 kwietnia 1813 roku konfederacja zaprzestała działalności.

Bibliografia

Diariusz Sejmowy z roku 1812, „Teki Archiwalne”, t. 21, 1989, s. 146-152

B. Grochulska, „Księstwo warszawskie”, Wiedza Powszechna, Warszawa 1966, s. 187-211.

A. Rembowski, Konfederacja Generalna i pospolite ruszenie w roku 1812, „Biblioteka Warszawska”, t. 1, 1896, z. 3, s. 478-514, t. 2, 1896, z. 1, s. 67-86.

Marian Kukiel, Wojna 1812 roku, Kraków 1937.

Zobacz w Wikiźródłach Konfederacja Generalna Królestwa Polskiego 28 czerwca 1812

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Rozmowy z Napoleonem na Wyspie Świętej Heleny o kwestii polskiej (1817)