Zawiązanie konfederacji tyszowieckiej, obraz Walerego Eljasza-Radzikowskiego

Konfederacja tyszowiecka została zawiązana 29 grudnia 1655 w Tyszowcach, niedaleko Zamościa.

Inicjatorami byli Stefan Czarniecki oraz pragnący się zrehabilitować za poddanie się Szwedom – hetman wielki koronny Stanisław Rewera Potocki i hetman polny koronny Stanisław Lanckoroński.

Głównym jej postanowieniem było wypowiedzenie przez polską szlachtę posłuszeństwa królowi szwedzkiemu Karolowi X Gustawowi (wcześniej uznanemu przez większość za władcę Rzeczypospolitej) oraz wystąpienie zbrojne przeciwko Szwedom. Taki obrót spraw w Polsce sprowokowany został przez samowolę i rozpasanie wojsk szwedzkich, liczne nieposłuszeństwa i brak tolerancji dla Kościoła. Szwedzi postępowali w Polsce jak w kraju podbitym, a nie jak w części królestwa szwedzkiego, którą de facto była wtedy Polska po podpisaniu przez szlachtę układów oddających koronę polską Karolowi X.

Katolicka szlachta poczuła się poniżona z powodu oblężenia Jasnej Góry przez Szwedów. Zwycięska obrona Jasnej Góry i powrót do Polski króla Jana II Kazimierza Wazy 18 grudnia 1655 stanowiły przełom w przebiegu najazdu szwedzkiego i sygnał do zawiązania tej konfederacji.
Konfederaci tyszowieccy (obaj hetmani Stanisław Rewera Potocki i Stanisław Lanckoroński i inni senatorowie, m.in.: kasztelan sandomierski Stanisław Witowski, 8 wojewodów m.in: bracławski Piotr Potocki i czernihowski Krzysztof Tyszkiewicz) – po wydaniu Uniwersału konfederacji w Tyszowcach 31 grudnia 1655 spotkali się z królem w Krośnie.

Odbyło się tam posiedzenie Rady Senatu Rzeczypospolitej w obecności króla Jana Kazimierza, prymasa Polski Andrzeja Leszczyńskiego, Stefana Czarnieckiego i hetmanów Stanisława Rewery Potockiego i Stanisława Lanckorońskigo oraz Lubomirskiego. 22 stycznia 1656 w Łańcucie konfederacja tyszowiecka została przekształcona w konfederację generalną.

Przypisy