Granice regionu Macedonia

     Macedonia Egejska w Grecji (obecnie regiony: Macedonia Wschodnia, Środkowa i Zachodnia)

     Macedonia wardarska (obecnie Republika Macedonii)

     Macedonia Pirińska w Bułgarii (Obwód Błagojewgrad)

     ośrodek starożytnego Królestwa Macedonii

Kiro Gligorov (maced. Киро Глигоров, ur. 3 maja 1917 r. w Sztipie) – pierwszy prezydent niepodległej Republiki Macedonii, sprawujący swą funkcję dwie kadencje, od 27 stycznia 1991 roku do 19 listopada 1999 roku. Dążył do utrzymania kraju poza konfliktami, tak gęstymi w tamtym rejonie Europy. Starał się załagodzić stosunki z Jugosławią, Albanią i Grecją. 3 października 1995 roku dokonano na niego zamachu. Samochód, którym podróżował wybuchł i Gligorov był niesprawny aż do 1996 roku. Po tym wypadku doznał ślepoty na jedno oko. Podczas jego niedyspozycji Stojan Andov sprawował obowiązki prezydenta. Jest absolwentem Wydziału Prawa Uniwersytetu w Belgradzie.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Etniczna mapa Bałkanów, sporządzona w 1898 r. (istnieją kontrowersje co do jej obiektywizmu

Konflikt grecko-macedoński – konflikt rozpoczęty odmową uznania przez Grecję państwa o nazwie Republika Macedonii. Konflikt ten jest ważnym problemem greckiej i macedońskiej polityki zagranicznej od roku 1992, rzutującym także na proces rozszerzenia NATO i Unii Europejskiej.

Główny element konfliktu stanowi sprzeciw Grecji wobec używania nazwy Macedonia przez rząd w Skopje, argumentując to greckim pochodzeniem nazwy, która nie powinna być używana w odniesieniu do innego państwa. Nawiązywanie do symboli narodowych starożytnej Macedonii oraz jej tradycji spowodowało oburzenie w Grecji, gdzie uznawane są one za element greckiego dziedzictwa narodowego. Skrajne głosy w Grecji podnoszą brak jakichkolwiek praw do do współużytkowania nazwy "Macedonia" ze strony ludności słowiańskiej, nieobecnej tutaj w starożytności, podczas gdy kolejne rządy opowiadają się za kompromisem, jednak wykluczając możliwość utrzymania obecnej nazwy. Ponadto Grecy obawiają się pojawienia się ruchów separatystycznych, które w sprzyjających okolicznościach zewnętrznych, mogłyby doprowadzić do oderwania części terytorium Grecji przez Macedonię.

Strona grecka wskazuje też, że sytuacja ta prowadziłaby w wielu krajach do dyskryminacji tradycyjnych, wytwarzanych w Grecji produktów, noszących w nazwie przymiotnik "macedoński". Rozprowadzające je organizacje handlowe ponosiłyby ryzyko represji prawnych i roszczeń ekonomicznych ze strony konkurentów, mających siedzibę w Republice Macedonii. Grecy wskazują, że w myśl przepisów o własności intelektualnej i znakach towarowych, utrudniona lub niemożliwa okaże się w przyszłości, w państwach trzecich, rejestracja greckich znaków, zawierających przymiotnik macedoński. Grecja bojkotuje na swym terytorium te znaki towarowe i działalność gospodarczą całych firm z Republiki Macedonii, które usiłują przedstawiać w Grecji, w nazwie własnej, napisach dekoracyjnych lub w dokumentach, przymiotnik "macedoński".

Bezowocna dyskusja, w przeszłości doprowadziła do nałożenia na Macedonię przez Grecję embarga handlowego. Wysiłki ONZ, UE i Stanów Zjednoczonych doprowadziły do porozumienia w roku 1995. Macedonia zgodziła się być uznawana pod nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii - BJRM (ang.: The Former Yugoslav Republic of Macedonia - FYROM), wprowadziła również do konstytucji zapis podkreślający brak roszczeń terytorialnych wobec sąsiadów oraz zmieniła flagę (stanowiące nawiązanie do starożytnej Macedonii szesnastoramienne słońce z Werginy zostało zastąpione słońcem ośmioramiennym). W zamian Grecja zdjęła embargo. Konflikt jednak nie wygasł, choć wiosną 2004 roku Macedonia wycofała swoje wojska znad granicy z Grecją w ramach projektu zdemilitaryzowania wszystkich granic tego państwa, a z kolei Grecja jest największym z zagranicznych inwestorów w tym kraju.

Strona macedońska podnosi też w problem mniejszości macedońskiej w Grecji. Macedończycy mieszkają w okręgach Florina, Pela oraz okolicach Salonik. Nie są jednak uznawani za mniejszość narodową (lokalne władze określają ich jako etnicznych Greków, zeslawizowanych w przeszłości), toteż nie posiadają odpowiednich dla tego statusu praw. Tymczasem choć większość z ok. 200 tys. osób posługujących się językami słowiańskimi (spośród ok. 2,5 mln mieszkańców regionu Macedonia w Grecji) uważa się za Greków, ok. 10–30 tysięcy uważa się za Macedończyków. W 1995 roku w miejscowości Florina, grupa Greków zniszczyła siedzibę organizacji macedońskiej mniejszości Vinożito Rainbow (Tęcza).

Greckie stanowisko w sprawie nazwy znalazło się pod rosnącą presją w kolejnych latach. Duża część państw wycofała się z poparcia dla Grecji i uznała państwo pod nazwą Republika Macedonii – wśród nich Polska oraz trzech z pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ: Chiny, Rosja i Stany Zjednoczone. Obecnie Grecja stawia warunek uzupełnienia nazwy Macedonii o przymiotnik wskazujący, że chodzi tu wyłącznie o część historycznego regionu o tej nazwie (np. "Górna" lub "Północna").

Efektem konfliktu jest blokowanie przez Grecję macedońskich starań o członkostwo w NATO oraz Unii Europejskiej. Z kolei Macedonia odmówiła zgody na tranzyt greckich sił pokojowych wysyłanych do Kosowa. Pod koniec pierwszej dekady XXI w. rządząca w Macedonii prawica ponownie zaczęła nawiązywać do historii starożytnej Macedonii (m.in. imieniem Aleksandra Wielkiego nazwano główny port lotniczy i główną autostradę kraju) czy wykorzystywać retorykę nacjonalistyczną.

W macedońskich mediach spotyka się pogląd, że skrycie zaangażowana w konflikt po stronie Grecji jest także Bułgaria. Np. w 2009 r. krytyczne uwagi pod adresem Macedonii wygłosił prezydent Bułgarii, twierdząc, że jedna z wypowiedzi premiera Macedonii zawiera potwierdzenie istnienia pretensji terytorialnych wobec sąsiadów. Z kolei wobec Macedonii wyrazy poparcia okazuje Turcja.

Przypisy

Zobacz też