Kongo (w górnym biegu Lualaba) – rzeka w Afryce Równikowej, uchodzi do Oceanu Atlantyckiego. Płynie przez Demokratyczną Republikę Konga, Republikę Konga i Angolę. Druga, co do długości, rzeka w Afryce. Jej zlewnia pokrywa 12% kontynentu.

Roczny odpływ – ok. 1260 km³.

Bieg Konga

Kongo jest pod względem długości drugą rzeką Afryki (dłuższy jest tylko Nil), obszar jego dorzecza stanowi jednak jedną całość geograficzną – w większości zajmują go równinne tereny Kotliny Konga, porośnięte wilgotnym lasem równikowym. W górnym biegu rzeka nosi nazwę Lualaba i wypływa z podnóży pasma Kundelungu w prowincji Górna Katanga na południu Demokratycznej Republiki Konga (przy granicy z Zambią). Wody Lualaby kierują się tu na północ i przecinają pasmo Mitumba, po czym spieniają się na licznych bystrzach, uniemożliwiając żeglugę.

Rzeka ponownie staje się żeglowna dopiero za miastem Bukama. Jej wody przepływają tu leniwie przez bagniste tereny jezior Kisale i Upemba aż do miasta Kongolo. Nieco dalej rozpoczyna się szereg spienionych wodospadów, zwanych Wrotami Piekieł – koryto rzeki jest tu znacznie zwężone i woda przeciska się z ogromną prędkością pomiędzy piaskowcowymi skałami. Ten trudny, nieżeglowny odcinek ciągnie się aż do miasta Kindu, po czym rzeka znowu spowalnia swój bieg i płynie spokojnie aż do Ubundu. Wysokie progi skalne oddzielające to miasto od położonej nieco dalej na północ ważnej aglomeracji Kisangani przyczyniają się do powstania na tym odcinku potężnych wodospadów, zwanych Wodospadami Stanleya. Wyznaczają one kres biegu Lualaby, która oficjalnie zmienia w tym miejscu nazwę na Kongo.

Za Kisangani rozpoczyna się kolejny żeglowny odcinek rzeki. Wody Konga skręcają tu na zachód i dalej na południe szerokim łukiem o długości 1600 kilometrów. Rzeka płynie tu powoli i majestatycznie, a jedynym utrudnieniem dla żeglugi są niesione z wodą wysepki materii oraz – na skutek malejącej w ostatnich latach liczebności hipopotamów – coraz bardziej zarastające roślinnością koryto rzeki.

Na tym najdłuższym żeglownym odcinku Kongo mija ważną aglomerację Mbandaka, a dalej w dół biegu łączy się z rzeką Ubangi, będącą jego najważniejszym dopływem. Koryto rzeki wyznacza dalej granicę z Republiką Konga aż do końca żeglownego odcinka między Brazzaville a Kinszasą. Miasta te leżą na przeciwległych brzegach Konga i są obecnie stolicami dwóch afrykańskich państw (odpowiednio Republiki Konga i Demokratycznej Republiki Konga). Kursuje między nimi prom i działają punkty odprawy granicznej.

Porohy na Kongu na odcinku Wodospadów Livingstone'a

Za Kinszasą i Brazzaville rozpoczyna się kolejny odcinek biegu Konga niezdatny do żeglugi. Wody Konga z hukiem rozbijają się tu o skały na Wodospadach Livingstone'a w obrębie przełomu przez Próg Dolnogwinejski. W przeszłości wodospady te długo były barierą nie do pokonania dla europejskich ekspedycji naukowych, pragnących dostać się w górę rzeki. Obecnie linia kolejowa zbudowana między Kinszasą a Matadi pozwala je ominąć.

Kongo w rejonie Matadi

Matadi jest głównym portem morskim Demokratycznej Republiki Konga. Położone jest nad brzegiem szerokiego estuarium rzeki Kongo, około 130 kilometrów od samego Oceanu Atlantyckiego. Lejowe ujście Konga osiąga miejscami szerokość ponad 20 kilometrów i nic nie blokuje tu już żeglugi.

Rzeka płynie tu wzgłuż granicy z Angolą. Oprócz Matadi nad jej brzegami rozlokowano jeszcze trzy inne porty morskie – Boma i Banana w Demokratycznej Republice Konga oraz Soyo w Angoli.