Pieczęć Kongresu USA

Kongres Stanów Zjednoczonych (ang. United States Congress) – dwuizbowy parlament, najwyższy organ przedstawicielski i zasadniczy organ władzy ustawodawczej w Stanach Zjednoczonych.

Kongres składa się z Senatu (obecnie 100 senatorów) oraz Izby Reprezentantów (obecnie 435 reprezentantów).

Siedzibą Kongresu jest Kapitol Stanów Zjednoczonych.

Historia

Kongres Kontynentalny

 Osobny artykuł: Kongres Kontynentalny.

Przed uchwaleniem i wejściem w życie Konstytucji USA 4 marca 1789 najwyższą władzę ustawodawczą na terenach Stanów Zjednoczonych sprawował Kongres Kontynentalny (Pierwszy Kongres w 1774, Drugi w latach 1775-89). Kongres składał się z delegatów 13 kolonii (w pierwszym Kongresie Gubernator kolonii Georgii uniemożliwił wybór delegatów).

Drugi Kongres chcąc uniknąć wojny uchwalił petycję do króla Jerzego III w której proszono o "szczęśliwe i trwałe pojednanie". Brytyjczycy jednak ogłosili stan rebelii, a sam Kongres poparł trwającą już wojnę o niepodległość i powołał Armię Kontynentalną, której Naczelnym Wodzem mianował George'a Washingtona (późniejszego pierwszego prezydenta USA). Emitował także dolara kontynentalnego, by od 1785 wydawać dolar amerykański. 4 lipca 1776 ogłoszono Deklarację niepodległości. Stany Zjednoczone stały się państwem niepodległym (suwerennym).

Do 1789 państwo amerykańskie nie posiadało jednak władzy wykonawczej, toteż nieformalną głową państwa był prezydent Kongresu Kontynentalnego (ang. President of the United States in Congress Assembled). Formalnie całość władzy państwowej skupiał w sobie Kongres jako całość. Wziął na siebie zmagania wojenne, często ze zmiennym szczęściem. W miarę upływu czasu i nieskutecznej polityki wojennej, Kongres przekazywał swoje uprawnienia komisjom i stałym agendom (zalążku władzy wykonawczej USA). Obowiązywanie Artykułów Kontynentalnych (quasi-konstytucja), udowodniło, że władzy ustawodawczej potrzebna jest niezależna władza wykonawcza.

Nieudolność wszechwładnej władzy legislacyjnej (ogólnonarodowych oraz stanowych) w rozwiązywaniu powojennych problemów, nasilała żądania do zmian przez społeczeństwo amerykańskie. Delegaci postanowili zmienić Artykuły Kontynentalne, które mogły egzekwować poszanowanie prawa, kontrolować pieniądz, spłacić deficyt budżetowy czy położyć kres rebelii. W tym duchu stanowi delegaci zebrali się 25 maja 1787 w Filadelfii z zamiarem zmian Artykułów. Jednak zamiast tego opracowali oni zupełnie nową ustawę zasadniczą.

Początki Kongresu USA

Pierwszy Kongres (ang. 1st ) zebrał się w Nowym Jorku w Federal Hall 4 marca 1789. Składał się on z 65 reprezentantów i zaledwie 26 senatorów (należy jednak pamiętać, że część stanów ratyfikowało Konstytucję później, więc ich kongresmani zasiedli w swoich izbach odpowiednio później). Kilkanaście dni później, 30 marca 1789 odbył się pierwszy Dzień Inauguracyjny (ang. Inauguration Day), kiedy to przysięgę składał George Washington, pierwszy prezydent USA. Jeszcze podczas pierwszej sesji ustanowił pierwsze cztery Departamenty. Na trzecią (ostatnią) sesję Pierwszy Kongres przeniósł się do Congress Hall w Filadelfii. Drugi Kongres uchwalił pierwsze dziesięć Poprawek do Konstytucji USA (tzw. Kartę Praw; ang. United States Bill of Rights). Podczas tej kadencji, prezydent Washington po raz pierwszy skorzystał z prawa weta (weto ponownie zostało użyte przez Jamesa Madisona około dwadzieścia lat później).

Kapitol Stanów Zjednoczonych

Budynek Kapitolu

 Osobny artykuł: Kapitol Stanów Zjednoczonych.

Siedzibą Kongresu jest Kapitol znajdujący się na Wzgórzu Kapitolskim w Waszyngtonie (tzw. Dystrykcie Kolumbia). Budynek powstawał w latach 1793-1865, a po pożarze w 1814 przebudowano, dodając dwa skrzydła oraz kopułę zwieńczoną posągiem Columbii.

Nim jednak oddano do użytku Kapitol, Kongres obradował w wielu miastach (m.in. Filadelfii, Nowym Jorku czy Baltimore). Od 1789, kiedy to obradował "Konstytucyjny Kongres" obrady odbywały się wpierw w Nowym Jorku, a następnie w Filadelfii.

Kapitol jest także - co do zasady - miejscem obejmowania urzędu przez amerykańskich prezydentów.

Kongresmani

Często mylnie mianem kongresmana określa się członka Izby Reprezentantów do których trafniejszym określeniem jest reprezentant, deputowany, członek Izby (ang. Member of the U.S. House of Representatives) lub poseł. Kongresmanami są zarówno senatorzy jak i reprezentanci.

Liczba kongresmanów

Wzrost liczby mieszkańców Stanów Zjednoczonych

Konstytucja Stanów Zjednoczonych nie ustanawiała stałej liczby członków parlamentu. Określała jednak, że każdy stan wyznacza dwóch senatorów i bez swojej zgody nie może zostać pozbawiony głosu w Senacie (jak dotąd żaden stan nie zgodził się na mniejszą liczbę senatorów). Toteż liczba senatorów zwiększała się tylko w przypadku przyłączania do Unii nowych stanów: 26 (1789), 62 (1850), 90 (1890) i od 1959 100.

W przypadku Izby Reprezentantów postanowiono, że liczba reprezentantów będzie proporcjonalna do liczby mieszkańców (wolnych wyłączając niepodlegających opodatkowaniu Indian oraz po dodaniu trzech piątych pozostałych mieszkańców stanów). Obliczanie to miało odbyć się podczas spisów powszechnych odbywanych co dziesięć lat. Postanowiono również, że reprezentantów nie może być więcej niż jeden na trzydzieści tysięcy mieszkańców oraz że każdy stan ma prawo do co najmniej jednego reprezentanta.

Do czasu pierwszego spisu (który miał się odbyć w ciągu trzech lat od pierwszej sesji Kongresu) to Konstytucja określała ilu reprezentantów przypada poszczególnym stanom (od dziesięciu dla Wirginii do jednego dla Rhode Island i Delaware; łącznie 65.).

Wraz z przyłączaniem kolejnych stanów liczba ludności i zarazem reprezentantów rosła i już 1830 wynosiła aż 240 (niespełna czterokrotny wzrost w przeciągu czterdziestu lat). Stałą liczbę 435 reprezentantów (choć nie potwierdzoną konstytucyjnie) ustalono po spisie z 1920. Fakt stałej liczby foteli w Izbie sprawił, że po każdym spisie przyznanie większej liczby mandatów jednemu stanowi, oznacza zmniejszenie liczby mandatów w drugim. Od czasu do czasu postuluje się zwiększenie liczby reprezentantów, zwłaszcza tym stanom, które utraciły mandaty po spisach powszechnych. Jednak wielu zgadza się z legendarnym Spikerem Izby Samem Rayburnem (reprezentant w latach 1913-61), że "Izba osiągnęła już lub nawet nieco przekroczyła swoją optymalną wielkość".

Kampania wyborcza

Kampania wyborcza w Stanach Zjednoczonych trwa non-stop. Wybory odbywają się co dwa lata, a więc jest to zbyt krótki czas by wyborcy zapomnieli o "grzeszkach" z początku kadencji podczas następnych wyborów, zatem kandydaci muszą cały czas się pilnować. Istotny w kampanii jest także dzień samych wyborów, ponieważ w Stanach Zjednoczonych nie obowiązuje cisza wyborcza.

Rekrutacja kandydatów

Senator Joe Lieberman pomimo porażki w prawyborach zwyciężył - już jako niezależny - w wyborach powszechnych.

Rekrutacja jest jednym z najważniejszych procesów kampanii. Większość kandydatów do Kongresu (którzy wygrają partyjne prawybory) pochodzi z partyjnego wyszukiwania i ich poparcia. W miarę upływu lat rosła rola lokalnych wpływowych osobistości lub grupy, a także z samodzielnych decyzji. W tych przypadkach grupy lub kandydaci samodzielnie odpowiadają za pozyskiwanie sponsorów do uzyskania funduszy na kampanię. Zdarza się także, że kandydaci pomimo porażki w prawyborach kandydują jako niezależni i zdobywają mandat: np. podczas wyborów do Senatu w 2006 urzędujący senator z Connecticut, demokrata Joe Lieberman po porażce w prawyborach w wyborach pokonał swojego partyjnego kolegę.

Prawybory

Procedury nominowania kandydatów do oficjalnych wyborów są określone w ustawach stanowych i uwarunkowane przez zwyczaje partyjne. Z historycznego punktu widzenia, zauważa się coraz większą liczbę osób chcących wystartować w prawyborach. W większości stanów obowiązuje zasada bezpośrednich prawyborów, przez co stały się one formalnym mechanizmem wyboru kandydatów do właściwych wyborów. Partia Republikańska w niektórych stanach południowych organizuje konwencje partyjne, a kilka stanów łączy konwencje z prawyborami. Niemniej jednak, partyjne prawybory są pierwszą przeszkodą do Kongresu dla niemalże wszystkich kandydatów.

Stany przyjęły też różne zasady co do wyborców mających czynne prawo wyborcze w prawyborach. W 38 stanach obowiązują zamknięte prawybory. Obywatele muszą zadeklarować przynależność partyjną, by móc głosować w prawyborach. Oczywiście swoją orientację partyjną mogą zmienić (zgodnie z obowiązującym w danym stanie prawem). W dziewięciu obowiązują otwarte prawybory, wyborca może oddać głos w prawyborach dowolnej partii, ale tylko jednej - prawybory partyjne odbywają się tutaj jednocześnie. W pozostałych trzech stanach (Alaska, Luizjana i Waszyngton prawybory są nazwane uniwersalnymi lub bezstronnymi w których na kartach do głosowania są wymienieni wszyscy kandydaci niezależnie od przynależności partyjnej.

Bezpośrednie prawybory to jeden z przejawów reform przeprowadzanych na początku XX wieku w celu zniwelowania znaczenia zdominowanych przez bossów skorumpowanych konwencji partyjnych. Jednak, pomimo poszerzenia elektoratu podczas prawyborów, w prawyborach głosują nieco starsi, bogatsi, lepiej wykształceni, bardziej świadomi politycznie i bardziej zaangażowani ideologicznie wyborcy.

W niektórych okręgach, gdzie przynależność do jednej z partii praktycznie zapewnia zwycięstwo, prawybory są bardziej emocjonujące niż same wybory. Do ostrych rywalizacji dochodzi zazwyczaj w tych okręgach, gdzie urzędujący dotychczas kongresman z dużym stażem, przechodzi na emeryturę.

Dzięki bezpośrednim prawyborom, maleje rola partyjnych przywódców. Kandydaci odwołują się bezpośrednio do elektoratu i budują swoje poparcie niezależnie od liderów partyjnych. Niemniej jednak, koszty kampanii do prawyborów są równie wysokie, co wyborów właściwych.

Wybory powszechne

Wybory do Kongresu odbywają się zawsze w pierwszy wtorek po pierwszym poniedziałku listopada roku parzystego. Jednocześnie odbywają się często wybory do stanowych i lokalnych ciał legislacyjnych, władz wykonawczych (gubernatorzy czy burmistrzów). W dniu głosowania nie obowiązuje cisza wyborcza.

Czynne prawo wyborcze do Kongresu początkowo przysługiwało tym obywatelom, którzy jednocześnie posiadali czynne prawo wyborcze w wyborach do tego ze stanowych legislatur, które miały liczniejszy skład (w większości stanowe Izby Reprezentantów). Początkowo prawa wyborcze posiadali wyłącznie wolni biali mężczyźni. Po zwycięstwie Abrahama Lincolna w 1865 wprowadzono 13. Poprawkę do Konstytucji, która znosiła niewolnictwo, jednak dopiero w 1870. 15. Poprawka zabraniała dyskryminacji ze względu na rasę, kolor skóry czy poprzednie niewolnictwo.

Dwukrotne zwiększenie elektoratu przyniosła 19. Poprawka, która przyznawała prawa wyborcze kobietom.

Co ciekawe, uchwalona w 1964 24. Poprawka zabrania pozbawiania prawa wyborczego obywateli, którzy zalegają z płatnością wszelkich podatków (w tym podatku wyborczego).

Wybory są większościowe, zatem zwycięża ten kandydat, który zdobędzie większą liczbę głosów (z wyjątkiem stanów Luizjana i Georgia nie jest wymagany próg 50% - zatem nie przeprowadza się drugiej tury wyborów). Jest to także jeden z powodów istnienia systemu dwupartyjnego w Stanach Zjednoczonych.

Wyborcy są najczęściej stali w swoich wyborach i konsekwentnie głosują na tych samych polityków w kolejnych wyborach. Rzadko zdarza się, by urzędujący senatorowie lub reprezentanci, utracili swój fotel (w poszczególnych latach odsetek nowych kongresmanów waha się w jednocyfrowym procencie).

Kadencja i wybory uzupełniające

Kadencja Kongresu trwa dwa lata. Skład Izby Reprezentantów jest odnawiany co dwa lata. Senat, który w założeniu miał być izbą mniej radykalną (początkowo senatorowie byli wybierani przez stanowe Kongresy, a nie podatnych na manipulację obywateli), kadencja senatorów została wydłużona do lat sześciu. Jednocześnie postanowiono, że co dwa lata jedna trzecia Senatu będzie poddawana reelekcji.

W przypadku wakansów w Izbie Reprezentantów, władza wykonawcza stanu (gubernator) winien niezwłocznie rozpisać wybory uzupełniające skład.

W przypadku senatorów (którzy do 1913 byli wybierani przez stanowe legislatury), wolne miejsce uzupełniała stanowa władza ustawodawcza, jednak w przypadku przerwy w obradach do czasu właściwego wyboru, władza wykonawcza mogła czasowo obsadzić fotel senatorski. Obecnie senatorzy są wybierani w wyborach powszechnych. Wolne miejsca uzupełniają także obywatele (jednak nie jak w przypadku Izby natychmiast, a w przypadających co dwa lata kongresowych wyborach). Do tego czasu, gubernatorzy są upoważnieni do czasowego obsadzenia pustego fotela w Senacie.

Kluby partyjne

Obecni kongresmani

 Osobny artykuł: Lista obecnych senatorów Stanów Zjednoczonych.