Po śmierci papieża Jana Pawła II, 2 kwietnia 2005, po ponad 26 latach jego pontyfikatu zwołano konklawe, którego zadaniem był wybór nowego papieża - jego następcy. Procedury regulujące wybór nowego papieża zawiera konstytucja apostolska Universi Dominici Gregis z 1996 roku wydana przez Jana Pawła II. Do czasu dokonania wyboru przez konklawe, Kościołem kierowało Kolegium kardynałów, a władzę administracyjną w Watykanie sprawował kamerling Eduardo Martinez Somalo.

Zgodnie z decyzją Kolegium kardynałów, konklawe rozpoczęło się w Watykanie 18 kwietnia 2005 o godzinie 16. Głosowania miały się odbywać codziennie, 2 razy do południa i 2 razy po południu. 19 kwietnia o godzinie 17 z komina na dachu Kaplicy Sykstyńskiej uniósł się, zgodnie z tradycją, biały dym, a kilka minut później na potwierdzenie tego sygnału rozległy się watykańskie dzwony oznajmiając światu wybór nowego papieża. Bicie w dzwony to nowy - obok białego dymu z komina Kaplicy Sykstyńskiej - znak zakończenia konklawe. Wcześniej wybór Biskupa Rzymu ogłaszany był jedynie przez biały dym, w przeciwieństwie do dymu czarnego, który pojawiał się po zakończeniu głosowania gdy nie przyniosło ono rezultatu w postaci wyboru nastepcy św. Piotra. Ze względu na praktyczne trudności w uzyskaniu niewątpliwie białego dymu (co podczas wcześniejszych konklawe prowadziło do chwilowo błędnego odczytywania znaku przez wiernych zgromadzonych na Placu św. Piotra, a także przez dziennikarzy) Jan Paweł II nakazał równoczesne bicie w dzwony na znak radości z wyboru papieża. Benedykt XVI był pierwszym papieżem, o wyborze którego bicie dzwonów Bazyliki Watykańskiej zawiadomiło na równi z białym dymem unoszącym się z komina Kaplicy Sykstyńskiej. Konklawe 2005 roku zakończyło się po niespełna 26 godzinach od chwili rozpoczęcia.

Skład

Prawo głosu mieli członkowie Kolegium kardynałów, z wyłączeniem kardynałów, którzy ukończyli 80 lat. Kolegium składało się ze 183 kardynałów, z których 117 miało prawo głosu. Było wśród nich 20 Włochów, 11 Amerykanów, 6 Niemców, 6 Hiszpanów i pojedynczy kardynałowie z innych krajów, w tym 3 elektorów z Polski: Józef Glemp, Zenon Grocholewski, Franciszek Macharski. Z Polski pochodził również arcybiskup Lwowa reprezentujący łaciński episkopat Ukrainy, Marian Jaworski. Spośród elektorów aż 114 zostało mianowanych przez Jana Pawła II, a tylko 3 przez Pawła VI. W gronie kardynałów nie mających praw wyborczych Paweł VI mianował 10, a Jan Paweł II pozostałych 56.

W 2003 roku mianując kardynałów, Jan Paweł II zachował imię jednego kardynała w tajemnicy, w swoim sercu (łac: in pectore). Spekuluje się, że mógł to być jeden z chińskich księży albo najbliższy współpracownik papieża, arcybiskup Stanisław Dziwisz. Niestety, papież nie umieścił tego nazwiska w swoim testamencie, w związku z czym prawdopodobnie zabrał je ze sobą do grobu. Jednakże gdyby tak nie było, to i tak nie istniałaby możliwość wyboru 118 kardynała - formalnym warunkiem jest podanie nazwiska tego kardynała w obecności przynajmniej dwóch świadków. Według oficjalnego komunikatu Watykanu sprawa kardynała in pectore nie będzie już podnoszona.

9 kwietnia biuro prasowe Watykanu podało, że kardynałowie Jaime Lachica Sin i Adolfo Antonio Suárez Rivera na pewno nie wezmą udziału w konklawe, ze względu na stan zdrowia.

Lista uczestników według porządku rang i starszeństwa

Ostatecznie w konklawe wzięło udział 115 kardynałów, w tym 2 mianowanych przez Pawła VI i 113 nominatów Jana Pawła II:

Kardynałowie biskupi (5)

Kardynałowie prezbiterzy (95)

Kardynałowie diakoni (17)