Konkurs Piosenki Eurowizji (ang. Eurovision Song Contest, fr. Concours Eurovision de la Chanson, potocznie Eurowizja) – organizowany od 1956, zwykle w maju, coroczny konkurs muzyczny, w którym udział biorą przedstawiciele publicznych stacji telewizyjnych zrzeszonych w Europejskiej Unii Nadawców (EBU).

Największe przedsięwzięcie Europejskiej Unii Nadawców, zarówno pod względem technicznym jak i finansowym. Jest to widowisko telewizyjne z udziałem publiczności, składające się z prezentacji "na żywo" na scenie piosenek reprezentujących poszczególne kraje oraz następującego po nim głosowania, uwieńczonego wręczeniem statuetki Grand Prix wykonawcy i autorom zwycięskiej piosenki. Czas trwania całego programu przewidziany jest na trzy godziny. Widowisko przeznaczone jest przede wszystkim do transmisji na żywo.

Od 2003 roku odbywa się również Konkurs Piosenki Eurowizji dla Dzieci (ang. Junior Eurovision Song Contest), będący odpowiednikiem Konkursu Piosenki Eurowizji przeznaczonym dla młodszej części widowni.

Współczesne reguły konkursu

Aktualni zwycięzcy, Eldar Gasımov i Nigar Camal z Azerbejdżanu, podczas występu na 56. Eurowizji

Każdy kraj będący pełnoprawnym członkiem EBU może co roku zgłosić do Konkursu Piosenki Eurowizji jeden utwór. Zgłoszenia dokonuje publiczna telewizja reprezentująca dany kraj. Piosenka musi być wykonana na żywo podczas konkursu przez grupę maksymalnie 6 artystów. Każdy z wykonawców musi mieć ukończone 16 lat najpóźniej w dniu występu. Długość piosenki nie może przekraczać trzech minut. Pierwsza publiczna emisja piosenki lub pierwsza publikacja fonograficzna nie może mieć miejsca wcześniej niż w październiku roku poprzedzającego konkurs.

Bezpośrednio po prezentacji piosenek w każdym z uczestniczących krajów następuje głosowanie. Dawniej głosy przyznawali członkowie specjalnych jury narodowych. Zgodnie z regułami obowiązującymi od 1998 roku, zwycięzcę wybierają telewidzowie głosujący – oddzielnie w każdym kraju – za pomocą telefonów i SMS-ów (w Polsce w systemie Audiotele). W głosowaniach pomija się piosenkę własnego kraju. Na podstawie wyników głosowania prezenterzy telewizyjni z poszczególnych krajów ogłaszają liczbę punktów przyznanych najwyżej ocenionym piosenkom. Od roku 1975 punktami nagradza się 10 piosenek, przy czym najwyżej oceniona otrzymuje 12 punktów, kolejna 10 punktów, a pozostałe od 8 do 1 punktu. Liczba punktów uzbieranych przez każdą piosenkę jest obliczana na bieżąco, bezpośrednio po zakończeniu prezentacji wyników następuje wręczenie nagrody Grand Prix i powtórne wykonanie zwycięskiego utworu. Zwycięski kraj zdobywa prawo organizacji przyszłorocznej edycji konkursu.

Od roku 2004 Konkurs Piosenki Eurowizji składa się z dwóch koncertów. Pierwszy z nich, tzw. półfinał, odbywa się 2-3 dni przed właściwym finałem konkursu. Dziesięć najwyżej notowanych piosenek z półfinału przechodzi do finału, gdzie konkuruje z czternastoma innymi piosenkami, zakwalifikowanymi do finału na podstawie wyników punktowych krajów podczas poprzedniej edycji konkursu. Taka formuła pozwala na udział w konkursie do 40 państw (formuła jednodniowa pozwalała na udział około 24 państw). W 2008 roku wprowadzono dwa półfinały, dlatego liczba państw mogących wziąć udział znacznie się zwiększyła.

Kolejność krok po kroku

1. Członkowie Europejskiej Unii Nadawców zgłaszają kandydaturę swoich państw do konkursu.
2. W każdym, ze zgłoszonych państw odbywają się Krajowe Eliminacje (głosowanie za pomocą Audiotele i poprzez SMS-y), lub kandydata wybiera specjalnie powołana komisja.
3. Przez następne kilka miesięcy odbywają się różne przygotowania i koncerty promujące wykonawców w Europie.
4. Na tydzień przed rozpoczęciem konkursu wszyscy kandydaci zbierają się w mieście, w którym odbędzie się konkurs i zdobywają uznanie w specjalnych konkursach dla fanów.
5. Według zasad wprowadzonych w 2004 roku kraje, które wywalczyły miejsca w pierwszej dziesiątce podczas poprzedniego konkursu, automatycznie przechodzą do finału. Zasada ta przestała obowiązywać w 2008 roku kiedy zapewnione miejsce w finale miały tylko zwycięzca i tzw. "Wielka Czwórka" czyli Francja, Hiszpania, Niemcy i Wielka Brytania. W 2011 roku nazwa ta zmieniła się na tzw. "Wielka Piątka" do tej stawki dołączyły Włochy, które powróciły po 13-letniej nieobecności w konkursie.
6. Pozostałe kraje biorą udział w półfinałach, które zazwyczaj odbywają się 2-4 dni przed finałem. Głosowanie w półfinałach jest tajne, tzn., że nie ujawnia się ile punktów otrzymał dany kraj, a wyczytuje się tylko dziesiątkę artystów, którzy wezmą udział w finale.
7. Wszyscy wykonawcy prezentują się podczas finałów.
8. Pod koniec głosowania przedstawiciele poszczególnych krajów (niekoniecznie tych występujących w finale), odczytują przyznane punktacje. Każdy kraj może przydzielić kolejno 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10 i 12 punktów.
9. W 2006 roku wprowadzono zasadę, że przedstawiciel wyczytuje tylko punkty 8, 10 i 12, a reszta zostaje wyświetlona automatycznie na cyfrowej tablicy.
10. Gdy już wszystkie kraje przydzieliły swoje punkty, Europa poznaje kolejnego zwycięzcę.
11. Konkurs kończy się uroczystym występem laureata.

Historia

W połowie lat 50. XX wieku członkowie Europejskiej Unii Nadawców ustanowili komitet, którego celem było opracowanie wizji programu rozrywkowego, realizowanego wspólnie przez kraje europejskie. W styczniu 1955 roku w Monako komitet pod przewodnictwem Marcela Bezençona – szefa Telewizji Szwajcarskiej – przedstawił pomysł powołania konkursu piosenki, wzorowanego na Festiwalu w San Remo. 19 października 1955 roku podjęto decyzję, że pierwszy konkurs Eurowizji (nazwany wówczas Eurovision Grand Prix) odbędzie się wiosną 1956 w Lugano (Szwajcaria). W roku 1956 każdy kraj przedstawił dwie piosenki, w następnych latach zawsze każdy kraj reprezentowała jedna piosenka. W roku 1956 udział w konkursie brało 7 krajów, w roku 2008 krajów tych było aż 43.

W roku 1958 w Hilversum (Holandia) Domenico Modugno reprezentował Włochy, zajmując ostatecznie 3. pozycję. Występowi towarzyszyły niestety problemy techniczne, co zmusiło artystę do powtórnego wykonania piosenki. Z kolei utwór zatytułowany "Nel Blu, Dipinto Di Blu", stał się wkrótce światowym przebojem, znanym jako "Volare". Nagranie dotarło do szczytu amerykańskiego Billboardu i przyniosło Domenico trzy statuetki Grammy.

Po raz pierwszy w sobotni wieczór Konkurs Piosenki Eurowizji (w skrócie ESC – od angielskiej nazwy) odbył się 18 marca 1961 roku w Cannes (Francja). Dwa lata później organizowanie finału właśnie w sobotę stało się eurowizyjną tradycją.

14. Konkurs Piosenki Eurowizji w Madrycie (Hiszpania) przeszedł do historii ze względu na rekordową liczbę zwycięzców. Aż cztery państwa zdobyły tę samą, najwyższą ilość punktów – Wielka Brytania, Holandia, Francja i Hiszpania. Reprezentantka Hiszpanii wzbudziła ponadto sporo zamieszania swoją suknią wykonaną z porcelany oraz poruszaniem się w trakcie występu – tańczenie podczas wykonywania utworu było wówczas niedozwolone.

Festiwal z roku 1970 był transmitowany na żywo w Brazylii i Chile. Wówczas też zapoczątkowano emitowanie, przed poszczególnymi występami, krótkich filmowych pocztówek, prezentujących kraj aktualnie przygotowujący się do wejścia na scenę. Dziś jest to wciąż eurowizyjną tradycją.

Od 1971 roku na scenie może występować maksymalnie 6 osób (soliści, tancerze i muzycy). Zwyciężczyni, Severine, była pierwszą w historii ESC osobą, reprezentująca kraj (Monako), w którym nawet nigdy nie była.

Podczas Konkursu w roku 1974 w Brighton (Wielka Brytania) zwyciężyła szwedzka grupa ABBA, z piosenką "Waterloo". Wkrótce po tym zespół zdobył światową popularność.

Kanadyjka, Céline Dion, zdobyła dla Szwajcarii eurowizyjne Grand Prix w roku 1988. Pomimo tego, że była krytykowana za dziką fryzurę, dzięki konkursowi stała się szybko gwiazdą światowego formatu.

W roku 1989, występ jedenastoletniej reprezentantki Francji – Nathalie Paque wzbudził kontrowersje, właśnie przez jej wiek. To doprowadziło do wprowadzenia zasady, mówiącej że wykonawca musi mieć min. 16 lat. W tym samym roku wprowadzono obowiązujące w prawie niezmieniony sposób do dziś zasady dotyczące postępowania w przypadku remisu. Jeśli dwa państwa zdobędą identyczną liczbę punktów, to zwycięstwo przypadnie tej piosence, której więcej razy przyznano 12 punktów. Jeśli to nie pomoże w rozstrzygnięciu, policzone zostaną dziesiątki – i tak dalej aż do wyłonienia zwycięzcy. Obecnie najpierw pod uwagę bierze się liczbę państw, które oddały jakąkolwiek ilość punktów na remisujące piosenki – utwór, na który głosowało więcej krajów, zdobywa Grand Prix, a dopiero w przypadku remisu liczy się dwunastki etc.

Polska zadebiutowała na Konkursie Piosenki Eurowizji w 1994 roku. Występ Edyty Górniak został bardzo wysoko oceniony – piosenka "To Nie Ja" zajęła ostatecznie drugą lokatę. Podczas próby generalnej, która wówczas była już oceniana przez jury, ze względu na problemy z gardłem artystka wykonała część utworu w języku angielskim, co było niezgodne z regulaminem konkursu. 6 krajów wystąpiło o dyskwalifikację piosenkarki. Ponieważ jednak do odsunięcia Polski od rywalizacji potrzebne były głosy sprzeciwu od 13 uczestników (spośród 25 biorących udział), wobec czego Edyta Górniak wystąpiła podczas finału, zdobywając dla Polski najlepszą jak dotąd pozycję.

Występ Dany International w 1998 w barwach Izraela przełamał pewne tabu. Artystka, która kilka lat wcześniej przeszła operację zmiany płci, spotykała się z wieloma protestami dotyczącymi jej pojawienia się na scenie – głównie ze strony własnych rodaków. Wywołała też małe zamieszanie, występując w skromnej sukience, zamiast w stroju uszytym przez znanego projektanta specjalnie na tę okazję. Dopiero po odebraniu Grand Prix za zwycięstwo, które przyniósł jej utwór "Diva", Dana International pojawiła się w kolorowej, ozdabianej piórami sukni.

Od roku 2004 ESC odbywał się w dwóch etapach – z półfinału 10 państw awansowało do finału, w którym miejsce zagwarantowane miało 10 krajów najlepszych w poprzednim roku oraz tzw. Wielka Czwórka (Niemcy, Francja, Wielka Brytania i Hiszpania), finansująca konkurs w największym stopniu. Taka formuła pozwalała na wzięcie udziału nawet 40 uczestnikom (w roku 2004 było ich 36, następnie 39, w roku 2005.

W związku z bardzo długim półfinałem i coraz większą ilością państw chętnych do wzięcia udziału w Eurowizji, EBU zadecydowała, że od 2008 roku koncert finałowy będą poprzedzać 2 półfinały, a sam finał będzie składać się z państwa organizującego konkurs, 20 państw z półfinałów (10 z jednego i 10 z drugiego) oraz Wielkiej Czwórki. Państwa zajmujące wyższe lokaty w poprzednim roku nie miały już zagwarantowanego miejsca w finale. Piosenki do każdego półfinału zostaną wylosowane. 10 piosenek z każdego półfinału do finału zostanie wyłonionych w następujący sposób: 9 utworów wybiorą telewidzowie za pomocą telefonów i SMS-ów, z tym że głosowanie odbywać się będzie w obrębie każdego półfinału (tzn. państwa biorące udział w pierwszym półfinale nie będą mogły głosować na państwa z drugiego półfinału i odwrotnie). Dodatkowo w pierwszym półfinale zagłosują Niemcy i Francuzi, w drugim Hiszpanie, Brytyjczycy oraz zeszłoroczni zwycięzcy (w 2008 – Serbowie). Ostatni (dziesiąty) utwór wyłonią jurorzy, którzy będą głosowali w każdym kraju. Najlepsza piosenka wybrana przez jury, a nie wybrana przez telewidzów, będzie tą 10. W finale jury nie będzie miało już głosu, głosowanie odbędzie się jak dotychczas (tylko telewidzowie).

W roku 2009, w związku ze zwycięstwem Dimy Bilana w poprzednim konkursie, Konkurs Piosenki Eurowizji po raz pierwszy odbył się w Rosji. Do organizacji konkursu wytypowano trzy miasta: Moskwę, Sankt Petersburg i Soczi, z czego wygrała Moskwa. W 2009 nastąpiła kolejna zmiana zasad głosowania. Jury, które w roku 2008 miało głos jedynie w półfinale (wybierało 1 piosenkę do finału), w roku 2009 wzięło udział również w głosowaniu podczas finału. Głosowanie od roku 2009 odbywa się w stosunku 50% / 50% – punkty z każdego kraju są wypadkową punktów z głosowania telewidzów i jurorów. W każdym z krajów jury składa się z pięciu osób niezwiązanych bezpośrednio z Eurowizją. W przypadku remisu, więcej punktów dostaje piosenka, która zdobyła więcej głosów telewidzów. Forma głosowania w półfinale nie zmieni się w stosunku do roku poprzedniego.

W 2011 roku zagwaranotowane miejsce w finale mają Włochy. Nazwę Wielkiej Czwórki zmieniono na Wielką Piątkę.

Państwa w Konkursie Piosenki Eurowizji

Kraj ten regularnie uczestniczył do 1992 roku. Jugosławia jest w kolorze czerwonym: w 1992 był ostatnim rokiem, w którym kraj brał udział pod tą nazwą.

Jugosławia uczestniczyła w Eurowizji do 1992; kraj ten rozbił się na 5 małych krajów: Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Macedonia, Słowenia i Serbia i Czarnogóra. W 2006 kraj ten rozbił się i powstały dwa kolejne państwa, czyli: Czarnogóra i Serbia - jako osobne państwo.