Konopiowate - Polski Serwis Naukowy

Konopiowate (Cannabaceae Endl.) – rodzina roślin zielnych (nierzadko pnączy) oraz niewielkich drzew z rzędu różowców (Rosales), obejmująca gatunki występujące na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy.

Charakterystyka

Kwiaty Drobne, rozdzielnopłciowe. Kwiat męski o pięciu pręcikach i pięciolistkowym okwiecie. Kwiat żeński o jednym słupku i zrośniętym okwiecie. Biologia Rośliny nierzadko silny zapach za sprawą gruczołów z olejkami eterycznymi. Nie mają soku mlecznego.

Systematyka

Konopiowate stanowią jedną z blisko spokrewnionych grup roślin pochodzących od wspólnego przodka i łączonych w klad różowców (Rosales). Do najbliżej spokrewnionych w ramach tej grupy należą rodziny wiązowatych (Ulmaceae), morwowatych (Moraceae) i pokrzywowate (Urticaceae). Powiązania i podział rodzajów między tymi rodzinami zmieniał się w zależności od danych jakimi dysponowali systematycy. Najnowsze badania filogenetyczne bazujące na analizie chloroplastowego DNA oraz sekwencjonowaniu DNA, wyraźnie wskazują na pochodzenie konopiowatych z grupy roślin Celtidaceae (wydzielanej w niektórych systemach jako odrębna rodzina). W celu utworzenia monofiletycznego taksonu w ramach rodziny konopiowatych zebrano Cannabaceae (Lupulaceae) wraz z Celtidaceae. W efekcie według aktualizowanej strony Angiosperm Phylogeny Website do rodziny tej zalicza się 9 rodzajów ze 170 gatunkami (z czego ok. 100 należy do jednego rodzaju – wiązowiec Celtis). Dawniejsze systemy wyłączają część rodzajów do odrębnych rodzin.

Okwiat, okrywa kwiatowa (ang. perigon, perianth, łac. perigonium, perianthium) – część kwiatu złożona zwykle z kielicha (kalyx) i korony (corolla), może występować także kieliszek (epikalyx). Okwiat służy ochronie pręcików i słupków, a także jako powabnia u roślin owadopylnych dzięki zapachowi i kolorom, dla zapylających je owadów, ptaków, ssaków i innych zwierząt.

Pręcik (stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe (archespor), wytwarzające ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych. U roślin nagonasiennych pręciki stanowią jedyny element bezokwiatowego kwiatu męskiego.

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (2001...) Podział według Angiosperm Phylogeny Website (2001...)

rodzaj: Aphananthe Planchon

rodzaj: Cannabis L. – konopie

rodzaj: Celtis L. – wiązowiec

rodzaj: Gironniera Gaudich.

rodzaj: Humulus L. – chmiel

rodzaj: Lozanella Greenman

rodzaj: Parasponia Miquel

rodzaj: Pteroceltis Maxim.

rodzaj: Trema Loureiro

Pozycja w systemie Reveala (1997)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Urticanae Takht. ex Reveal, rząd pokrzywowce (Urticales Dumort.), rodzina konopiowate (Cannabaceae Endl.).

Olejek eteryczny (łac. oleum aetherium, oleum aethereum) – ciekła, lotna substancja wonna uzyskiwana najczęściej poprzez destylację z parą wodną z odpowiedniego surowca roślinnego. Pod względem składu jest to mieszanina rozmaitych związków chemicznych: ketonów, aldehydów, alkoholi, estrów, laktonów, terpenów i innych związków organicznych, np. tych zawierających azot i siarkę.

System Cronquista – system klasyfikacji roślin okrytonasiennych. Został opracowany przez amerykańskiego botanika Arthura Cronquista (1919-1992) i opublikowany w jego dziełach: An Integrated System of Classification of Flowering Plants (1981) i The Evolution and Classification of Flowering Plants (1968, 2. wyd. 1988).

W ujęciu Reveala do rodziny należą tylko 3 rodzaje:

rodzaj: Cannabis L. – konopie

rodzaj: Humulus L. – chmiel

rodzaj: Lupulus Mill.

Podział według systemu Cronquista (1981)

rodzaj: Cannabis L. – konopie

rodzaj: Humulus L. – chmiel

rodzaj: Celtis L. – wiązowiec

rodzaj: Aphananthe Planchon (syn. Mirandaceltis Sharp)

rodzaj: Gironniera Gaudich. (syn.Nematostigma Planch.)

rodzaj: Helminthospermum Thwaites

rodzaj: Lozanella Greenman

rodzaj: Parasponia Miquel

rodzaj: Pteroceltis Maxim.

rodzaj: Trema Loureiro (syn. Sponia Decaisne)

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-21].
Song, B.-H., Wang, X.-Q., Li, F.-Z., and Hong, D.-Y. 2001. Further evidence for paraphyly of the Celtidaceae from the chloroplast gene matK. Plant Systematics and Evolution 228(1-2): 107-115.
Sytsma, K. J., Morawetz, J., Pires, J. C., Nepokroeff, M., Conti, E., Zjhra, M., Hall, J. C., and Chase, M. W. 2002. Urticalean Rosids: circumscription, Rosid ancestry, and phylogenetics based on rbcL, trnL-F, and ndh-F sequences. American Journal of Botany 89 (9): 1531-1546.
Crescent Bloom: Cannabaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-10-21].