Konrad III Rudy

Konrad III Rudy (ur. ok. 1448, zm. 28 października 1503 w Osiecku koło Garwolina) – książę czerski, liwski, warszawski, nurski, łomżyński, ciechanowski, różański, zakroczymski i wyszogrodzki w latach 1454-1471 razem z braćmi (do 1462 regencja), książę płocki, wiski i płoński, oraz pan Zawkrza w latach 1462-1471, w wyniku podziału od 1471 książę czerski i liwski, w latach 1474-1489 i od 1495 ponownie wyszogrodzki, od 1484 zakroczymski, od 1488 nurski, od 1489 warszawski.

Konrad III był trzecim pod względem starszeństwa synem księcia warszawskiego Bolesława IV (najstarszym który przeżył ojca) i Barbary Olelkówny.

10 września 1454 zmarł ojciec księcia Bolesław IV i Konrad III znalazł się wraz z młodszym rodzeństwem pod opieką regencji kierowanej przez biskupa płockiego Pawła Giżyckiego i matkę Barbarę. Za pełnoletniego Konrad III został uznany w 1462 r. i aż do 1471 r. rządził formalnie wspólnie z braćmi jako tzw. bracia niedzielni.

Na początku 1462 r. z sąsiedniego Mazowsza płockiego nadeszła wieść o niespodziewanej bezpotomnej śmierci tamtejszych książąt – Siemowita VI i Władysława II. Konrad III mając nadzieję przejąć całość spadku niezwłocznie przyjął tytuł księcia płockiego. Niestety na spuściznę tę miał ochotę również i Kazimierz Jagiellończyk, który powołując się na prawa suwerena i dysponując większymi możliwościami zajął ziemię bełską, rawską i gostynińską i połączył je z koroną. Tylko ze względu na fakt toczonej wojny trzynastoletniej z zakonem krzyżackim i obawa, że inkorporacja całości spotka się z niezadowoleniem opinii publicznej jako zbyt agresywna, skłoniły króla tymczasowo do zaakceptowania panowania Konrada III w ziemi płockiej, płońskiej i Zawkrzu (o tym, że ziemie te w ogóle przeszły w ręce Konrada III zawdzięczał tylko energicznej postawie ciotki ostatnich książąt mazowieckich z linii płockiej – Katarzynie Siemowitównie).

Zajęcie ziemi płockiej nie oznaczało jednak końca zmagań o zachowanie jej w rękach Piastów mazowieckich. W listopadzie 1462 książę został zobowiązany do stawienie się w Piotrkowie, gdzie miał stanąć przed sądem królewskim kierowany przez wojewodę kaliskiego Stanisława Ostroroga. Werdykt sądu można było przewidzieć z góry i 25 listopada 1462 książę oburzony opuścił miejsce obrad, na których uznano fakt inkorporacji Rawy, Gostynina i Bełza, oraz polecono dokonać tego samego z pozostałą częścią spuścizny po Siemowicie VI i Władysławie II. Z nieznanych przyczyn, mimo potwierdzenia wyroku w latach następnych, Kazimierz Jagiellończyk nie wykorzystał wtedy przysługujących mu praw i Płock pozostał jeszcze na jakiś czas przy Piastach (w 1476 r. odpadła tylko po śmierci Anny wdowy po Władysławie I jej oprawa wdowia – ziemia sochaczewska).

Nie chcąc ryzykować ostatecznej utraty łaski królewskiej Konrad III wsparł wojska koronne w wojnie z zakonem oblegając np. w 1464 r. Działdowo.

3 kwietnia 1471, w związku z osiągnięciem przez braci Konrada III – Kazimierza III, Janusza II i Bolesława V pełnoletności, zdecydowano się na podział jednolitego Mazowsza na dzielnice. Konrad III jako najstarszy miał pierwszeństwo wyboru i zdecydował się ziemię czerską i liwską. Nie był to ostateczny podział, gdyż w 1474 r. Konradowi udało się uzyskać od Kazimierza ziemię wyszogrodzką, a dziesięć lat później od Bolesława V ziemię zakroczymską.

27 kwietnia 1488 zmarł książę warszawski i nurski Bolesław V. Zgodnie ze wcześniejszymi umowami jego władztwo miał objąć Konrad III. Z nieznanych przyczyn mieszczanie warszawscy wypowiedzieli jednak księciu posłuszeństwo i przywołali do miasta Janusza II. Dopiero układ zawarty w następnym roku, w którym Konrad III wymienił z Januszem ziemię wyszogrodzką na warszawską, pozwolił temu pierwszemu przejąć całość spadku po Bolesławie V.

Ciągłe zagrożenie dla Mazowsza ze strony Jagiellonów książę próbował ograniczyć przez kontakty z państwami wrogimi Polsce – z Krzyżakami, a nawet Moskwą. Jednak bezskutecznie, gdyż kiedy 16 lutego 1495 zmarł Janusz II i o jego dzierżawy upomniał się król Polski Jan Olbracht, Konrad III pozostał sam.

Niemniej książę początkowo nie rezygnował i wyprzedzając wojska koronne obsadził błyskawicznie zamek w Płocku. Jan Olbracht w przeciwieństwie do ojca nie chciał jednak odpuścić i kiedy w sierpniu 1495 wojska polskie przybyły do Płocka, Konrad III zdając sobie sprawę z niemożności stawienia oporu, zrezygnował z walki. Zwycięskiemu królowi inkorporacja ziemi płockiej jednak nie wystarczyła i polecił w lutym 1495 stawić się księciu do Piotrkowa, gdzie został dodatkowo upokorzony odebraniem mu jako dziedzicznych posiadłości większości obszaru Mazowsza. Tylko w ziemi czerskiej Piastowie mieli panować dziedzicznie, reszta dzielnicy miała po śmierci Konrada zostać inkorporowana do korony.

W Piotrkowie ograniczono również możliwości Konrada realizacji polityki wewnętrznej, gdyż odtąd każdy szlachcic prowincji mógł w razie konfliktu z księciem odwołać się do decyzji króla. Decyzja ta w 1501 r. omal nie pozbawiła Konrada III władzy, kiedy to senat w królestwie wydał wyrok upoważniający odebranie mu ziem dzierżonych w dożywotnio za krzywdy wyrządzone przez księcia niejakiemu Radzymińskiemu. Tylko śmierć Jana Olbrachta i wywołany tym chaos spowodowały, że pomysł ten nie został zrealizowany.

Konrad III był od 1496 lub 1497 r. żonaty z Anną Radziwiłłówną, córką wojewody wileńskiego Mikołaja Radziwiłłowicza (choć Konrad III był wcześniej związany z Magdaleną Stawrotówną, była to jednak kobieta niskiego stanu i ewentualne potomstwu nie miałoby praw do Mazowsza), z którego doczekał się czworga dzieci: dwóch córek (Zofia – żona najpierw magnata węgierskiego Stefana Batorego, następnie Ludwika Pekryego, i Anna żona Stanisława Odrowąża wojewody podolskiego) oraz dwóch synów (Stanisław i Janusz III). Ponadto książę miał dwoje dzieci z Dorotą z Warszawy i syna Hieronima oraz najprawdopodobniej córkę Annę Dorotę Chynowską, żonę podsędka czerskiego Jana Warszewieckiego z Anną Łoską.

Konrad III Rudy zmarł 28 października 1503 w Osiecku i został pochowany w kolegiacie św. Jana w Warszawie.

Przypisy

Linki zewnętrzne