Ten artykuł dotyczy wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego. Zapoznaj się również z: artykuł o poemacie Mickiewicza.

Johann Siebmacher: Wallenrode

Konrad von Wallenrode, Konrad Wallenrod – wielki mistrz zakonu krzyżackiego w latach 1391-1393.

Konrad von Wallenrode (lub Wallenrod) pochodził ze znanego rodu rycerskiego, wywodzącego swoje korzenie w Frankonii. Nie jest znana data urodzin przyszłego wielkiego mistrza. Przypuszcza się, że urodził się pomiędzy 1330 a 1340 r. Zmarł w 1393 r.

Krzyżacki mąż stanu. Wybrany w 1391 r., wielkim mistrzem zakonu krzyżackiego.

Do zakonu krzyżackiego Wallenrode wstąpił najprawdopodobniej ok. 1370 r. Początkowo pełnił funkcję prokuratora w Pruskiej Iławie (ob. Bagrationowsk w obwodzie kaliningradzkim). W 1376 r. został komturem domowym w Dzierzgoniu, zaś funkcję tamtejszego komtura i zarazem wielkiego szatnego Zakonu sprawował przyszły wielki mistrz, Konrad Zöllner von Rotenstein. Znajomość ta miała z czasem przynieść Wallenrode wymierne korzyści. W 1377 r. wielki mistrz Winrich von Kniprode powierzył Wallenrode godność komtura człuchowskiego.

Prawdziwa kariera Konrada von Wallenrode zaczęła się, gdy wielkim mistrzem został Konrad Zöllner von Rotenstein. W 1383 r., po śmierci wielkiego marszałka i komtura Królewca, Kunona von Hattensteina, Wallenrode został jego następcą, stając się w ten sposób jedną z najważniejszych osób w państwie.

Podstawowym zadaniem marszałka zakonu było organizowanie wypraw zbrojnych na Litwę (tzw. rejz) i z tego zadania wywiązywał się znakomicie. Od 1383 r. podejmował co roku wyprawy przeciw Litwie, rządzonej przez Jagiełłę.

Źródła przypisują mu również stworzenie mapy sztabowej pogranicza krzyżacko-litewskiego. Konrada von Wallenrode uważa się także za pomysłodawcę uczt wydawanych przez Krzyżaków na cześć dwunastu najbardziej zasłużonych rycerzy – gości zakonu, biorących udział w walkach z Litwinami, choć zwyczaj ten był praktykowany znacznie wcześniej. W 1387 r. mianowano go komturem Malborka i jednocześnie wielkim komturem Zakonu. Już wówczas zaczęto uważać Wallenrode za sukcesora Rotensteina.

W 1390 r. zmarł wielki mistrz Konrad Zöllner von Rotenstein. Wydawało się, że wybór Wallenrode na to stanowisko to tylko kwestia czasu. Jednak okazało się, że ma on przeciw sobie silną opozycję, która jako kontrkandydata na urząd wielkiego mistrza wystawiła Walrabe von Scharffenberga, ówczesnego wielkiego szatnego i jednocześnie komtura gdańskiego. Dopiero w 1391 r. na kapitule wyborczej udało się Konradowi von Wallenrode osiągnąć godność mistrzowską, głównie dzięki poparciu dwóch elektorów: wielkiego szpitalnika i komtura Elbląga, Siegfrieda Walpota von Bassenheima oraz komtura Tucholi Rudigera von Elnera, w przeszłości wielkiego marszałka i wielkiego komtura.

W 1391 r. Władysław Opolczyk przekazał mu zamek złotoryjski na terenie ziemi chełmińskiej jako zastaw. Dwa lata później ziemię dobrzyńską i Kujawy.

Negocjował zakup Nowej Marchii z Zygmuntem Luksemburskim. Krótkie, dwuletnie panowanie Konrada von Wallenrode upłynęło na walkach z Litwinami. Nowy mistrz należał do zdecydowanych przeciwników unii polsko-litewskiej i dążył do jej rozbicia. W 1392 r. ruszyła, zakrojona na szeroką skalę, wielka wyprawa na Litwę. Brało w niej udział wielu rycerzy, gości zakonu, na czele z Henrykiem ks. Derby, przyszłym Henrykiem IV Lancaster, królem Anglii i księciem Witoldem.

Kiedy książę Witold pogodził się z Jagiełłą (1392 r.), zakon wielokrotnie wypowiadał wojnę Litwie. Większość wypraw było nieudanych. Zainspirowało to Adama Mickiewicza do napisania powieści poetyckiej Konrad Wallenrod, gdzie sugerował, iż Wallenrod był krypto-Litwinem i nieudane wyprawy były efektem jego sabotażu, co należy uznać za fikcję.

Armia zakonna podzieliła się na trzy korpusy: jeden z nich, pod wodzą komtura Bałgi, Arnolda von Burgeln, pustoszył Mazowsze, dwa następne pozostawały pod komendą wielkiego mistrza oraz wielkiego marszałka Engelharda Rabe von Wildsteina. Krzyżacy bliscy byli zdobycia Wilna, zaciekle bronionego przez rycerzy polskich. Wyprawa zakończyła się jednak skandalem, wywołanym przez wielkiego mistrza Wallenrode. Pozbawił on mianowicie funkcji marszałkowskiej Engelharda Rabego, który podczas oblężenia Wilna dał się poznać jako znakomity wódz, wzorowy rycerz, cieszący się uznaniem swoich podkomendnych. Przyczyna tej decyzji nie jest do końca znana, najprawdopodobniej chodziło tu o zazdrość wobec sukcesów marszałka. Niemniej doprowadziło to do buntu przeciw Wallenrode dużej części rycerzy, którzy ujęli się za swym wodzem. Wallenrode decyzji nie zmienił i wyprawa się załamała. Postawa rycerzy zakonnych, umożliwiła wielkiemu mistrzowi przeprowadzenie czystki wśród przeciwników, przede wszystkim w komturiach dolnopruskich: Bałdze, Pokarminie oraz Ragnecie, podlegających zwierzchnictwu wielkiego marszałka.

Konrad von Wallenrode zmarł w trakcie przygotowań do kolejnej wyprawy na Litwę, w lipcu 1393. Przyczyną śmierci był najprawdopodobniej atak apopleksji.

Konrad von Wallenrode prowadził także ożywioną działalność gospodarczą i kolonizacyjną w Prusach. Przypisuje mu się szereg nadań ziemskich dla kolonizatorów oraz zbudowanie dwóch zamków na pograniczu prusko-litewskim: Gottersweder i Mittenburg. Z inicjatywy wielkiego mistrza utworzono w 1393 r. nową komturię z siedzibą w Rynie. Jej pierwszym zwierzchnikiem był Friedrich von Wallenrode, brat Konrada, wcześniej wójt tczewski, a później także komtur (wielki marszałek) Gniewu, Brodnicy i wreszcie Królewca, poległy pod Grunwaldem w 1410 r. Krewnym mistrza był także Johann von Wallenrode, w latach 1393-1416 arcybiskup metropolita ryski.

Źródła współczesne są przychylne Konradowi von Wallenrode, choć jednocześnie zarzucają wielkiemu mistrzowi dumę, porywczość oraz skłonność do okrucieństwa. W świadomości Polaków Konrad von Wallenrode istnieje przede wszystkim jako bohater poematu Adama Mickiewicza "Konrad Wallenrod". Należy jednak dodać, że literacki Konrad Wallenrod - bohater poematu niewiele ma wspólnego z tym rzeczywistym.