Konstantyn Dominik - Polski Serwis Naukowy

Tablica pamiątkowa biskupa Konstantyna Dominika na klasztorze ss. Elżbietanek w Gdańsku

Konstantyn Dominik (ur. 7 listopada 1870, zm. 7 marca 1942) – biskup pomocniczy diecezji chełmińskiej, pierwszy biskup Kaszuba w odrodzonej Polsce, społecznik i patriota, jeden z najwybitniejszych synów ziemi kaszubskiej.

Orunia-Św. Wojciech-Lipce - dzielnica Gdańska położona na południe od centrum, granicząca z gminą Pruszcz Gdański. Graniczy od zachodu z dzielnicą Chełm i Gdańsk Południe i od wschodu z Olszynką, od północy ze Śródmieściem. Najczęściej, w języku potocznym, w określeniu nazwy tej dzielnicy używany jest sam człon Orunia.

Stare Szkoty (dawniej: Szotland Stary, kaszb. Stôri Szotland, niem. Altschottland) – część gdańskiej dzielnicy Chełm i Gdańsk Południe, historycznie kojarzony z Orunią.

Urodzony w Gnieżdżewie koło Pucka na Kaszubach w rodzinie chłopskiej, w najstarszym domu we wsi, pochodzącym z połowy XVIII wieku. Ochrzczony w Swarzewie, gdzie mieści się Sanktuarium Maryjne Królowej Polskiego Morza. Był drugim z trojga dzieci Michała i Anny Derc. Matka zmarła gdy Konstantyn miał 2 lata. Ojciec ożenił się ponownie z siostrą matki Marcjanną Augustyną Derc. Z tego małżeństwa przyszło na świat jeszcze 9 dzieci.

Augustyn Rosentreter (ur. 13 stycznia 1844 w Obrowie pod Chojnicami zm. 4 października 1926 w Pelplinie) - biskup chełmiński. Wychowywany w rodzinie niemieckiej. Ukończył chojnickie gimnazjum, a potem studiował w Bonn i Münster oraz Rzymie. Był wikariuszem w parafii św. Brygidy w Gdańsku. Biskupem chełmińskim, rezydującym w Pelplinie został 22 grudnia 1898, sakrę biskupią przyjął 9 lipca 1899. Znacznie rozwinął sieć placówek duszpasterskich w diecezji, umoźliwiał nauczanie religii w języku polskim. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, dzięki życzliwej postawie wobec Polaków, nadal mógł spełniać swe obowiązki biskupie. Jest najbardziej znaną osobą z Kosznajderii.

Rektor – godność osoby zarządzającej wraz z senatem szkołą wyższą. Najczęściej jest to jeden z profesorów takiej uczelni. Wyraz pochodzi od łacińskiego rector – "władca", "zarządca"; od łac. regere – "rządzić". Za cesarstwa rzymskiego oznaczał namiestnika podwładnego prefektom czyli egzarchom. Na przełomie XIX i XX wieku tytuł ten oznaczał zwierzchników niektórych zgromadzeń zakonnych i kościołów oraz przełożonych uniwersytetów, gimnazjów i zakładów naukowych. W większości polskich uczelni państwowych istnieje wymóg statutowy, aby wyboru rektora dokonywać spośród samodzielnych pracowników naukowych, zwykle z tytułem profesora. Zasada ta często nie jest spełniana w niepaństwowych uczelniach wyższych. Wybieralność rektora przez społeczność akademicką jest jedną z podstawowych tradycji autonomii akademickiej – często nieprzestrzeganej w ustrojach totalitarnych. W Polsce powojennej zasada zaczęła być wprowadzana konsekwentnie po 1989 i była jedną ze znaczących oznak demokratyzacji ustroju.

Po ukończeniu szkoły podstawowej, jego dalszą edukacją zajął się wuj ze strony matki, ks. Jakub Derc. Dostrzegając wyjątkową prawość charakteru chłopca i predyspozycje do poświęcania się innym, sfinansował mu naukę w słynnym Collegium Marianum – progimnazjum biskupim w Pelplinie.

Diecezja chełmińska została utworzona 28 lipca 1243 roku decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, a zniesiona bullą papieża Jana Pawła II z 25 marca 1992 r.

Sługa Boży (łac. Venerabilis Dei servus)– określenie stosowane w Kościele katolickim oznaczające osobę zmarłą, wobec której rozpoczęto proces beatyfikacyjny.

Naukę kontynuował w Państwowym Gimnazjum Klasycznym w Chełmnie, gdzie zdał maturę w 1893 r. W okresie nauki gimnazjalnej należał do tajnego Towarzystwa Filaretów, którego był jednym z najbardziej aktywnych członków. Wszędzie wyróżniał się skromnością i wybitnymi osiągnięciami w nauce. Seminarium Duchowne w Pelplinie ukończył w 1897 r., gdzie 25 marca 1897 uzyskał święcenia kapłańskie w katedrze pelplińskiej. Trzy dni później w kościele parafialnym w Swarzewie odprawił mszę prymicyjną. Pierwszą pracę duszpasterską objął w Starych Szkotach (obecnie dzielnica Gdańska – Orunia), gdzie był wikarym w kościele św. Ignacego. Stąd powołano go w 1898 r. do Chełmna, gdzie piastował funkcję kapelana Klasztoru i Szpitala Sióstr Miłosierdzia. W Chełmnie był też prefektem nowo powołanego Collegium Albertinum – najlepszego wkrótce gimnazjum na Pomorzu. Stamtąd wrócił do Pelplina (1911 r.), gdzie biskup Augustyn Rosentreter powierzył mu stanowisko wicerektora, a następnie (do września 1939 r.) rektora tamtejszego Seminarium Duchownego. Jako wicerektor był także wykładowcą liturgiki, homiletyki i teologii pastoralnej. Potajemnie nauczał także literatury polskiej i historii Polski. Alumni uważali go za swego przyjaciela i opiekuna całego konwiktu. Bronił kleryków przed władzami pruskimi w toruńskim procesie filomatów oskarżonych o urządzanie obchodów rocznic victorii wiedeńskiej, Konstytucji 3 Maja i powstań narodowych.

Sakrament święceń, święcenia kapłańskie, kapłaństwo, święcenia – sakrament w Kościele katolickim, także Kościołach prawosławnych, anglikańskich i starokatolickich, który nadaje władzę uświęcania, tj. udzielania innych sakramentów.

Kapelan – duchowny w Kościele rzymskokatolickim, prawosławnym, greckokatolickim, anglikańskim i ewangelickim, spełniający funkcje liturgiczne przy kaplicy zakonnej, szpitalnej lub przydzielony przez władzę kościelną do obsługi duszpasterskiej pewnej grupy osób lub środowisk (np. kapelan wojskowy, więzienny, szpitalny, uczelniany). Kapelanem nazywany bywa także duchowny diecezjalny bądź zakonny pomagający biskupowi przy czynnościach biskupich i będący jego sekretarzem.

Był także radcą w Kurii Biskupiej i sędzią prosynodalnym. Jeszcze w okresie zaborów należał do wielu polskich organizacji i stowarzyszeń świeckich oraz kościelnych, np. Towarzystwo Pomocy Naukowej, Polska Liga Przeciwalkoholowa i Sodalicja Mariańska.

20 stycznia 1928 r. papież Pius XI mianował kanonika Konstantyna Dominika biskupem tytularnym i sufraganem diecezji chełmińskiej. Był pierwszym biskupem - Kaszubą.

Teologia pastoralna – dyscyplina teologii praktycznej, której przedmiotem jest relacja pomiędzy człowiekiem wierzącym a światem współczesnym i Kościołem.

Gnieżdżewo (kaszb. Gniéżdżewò lub Gnieżdżewò) – duża wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Puck przy drodze wojewódzkiej nr 216.

Od czerwca 1928 r. był dziekanem Kapituły Katedralnej, dyrektorem Związku Towarzystw Dobroczynnych (do 1930 roku), pierwszym referentem kurii, dyrektorem Diecezjalnych Dzieł Misyjnych, cenzorem ksiąg religijnych, wikariuszem generalnym. Za działalność społeczną władze II Rzeczypospolitej przyznały mu Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.

Biskup tytularny (łac. episcopus titularis) to biskup mający tytuł dawnej, już nieistniejącej diecezji. Tytuł nadawany jest przez papieża głównie wybranym biskupom pomocniczym ordynariuszy, a także wyższym urzędnikom Kurii Rzymskiej, nuncjuszom, delegatom apostolskim lub innym duchownym pełniącym specjalne zadania zlecane im przez papieża lub narodowe konferencje biskupów.

Chełmno (niem.: Culm, Kulm, łac. Culmen) – miasto i gmina w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim w dolinie Dolnej Wisły, nad Wisłą i wpadającą do niej Frybą. Miasto leży 40 km na północ od Torunia. W pobliżu most przez Wisłę na trasie drogi krajowej nr 1 (E75) Cieszyn – Gdańsk. Historyczne centrum Chełmna leży na wysokiej skarpie odległej około 1,5 km od Wisły, pozostałe osiedla - głównie wielkopłytowe - na wschód i południe od niego. Miasto jest stolicą historyczno-geograficznego regionu ziemia chełmińska. Łącznie z Toruniem jest najstarszym miastem tego obszaru i jednocześnie w północnej Polsce (prawa miejskie - tzw. chełmińskie, w 1233).

Od września do grudnia 1939 r. sprawował rządy w diecezji. Internowany przez Niemców 31 stycznia 1940 r. i z powodu ciężkiej choroby (anemia złośliwa) umieszczony został w szpitalu, a następnie w klasztorze Sióstr Elżbietanek w Gdańsku. Jego kontakty ze światem zewnętrznym były kontrolowane przez gestapo, które starało się zmusić księdza biskupa do przyjęcia niemieckiej trzeciej grupy narodowościowej. Ks. bp Dominik miał zakaz opuszczania miasta i często bywał na wielogodzinnych przesłuchaniach. Ostatnie z nich odbyło się w lutym 1942 roku. Dnia 4 marca 1942 roku ks. bp Dominik ciężko zachorował i trafił do szpitala Najświętszej Maryi Panny, gdzie zmarł. Pochowany został na cmentarzu w Oruni. Po wojnie, zgodnie z jego wolą, szczątki biskupa zostały ekshumowane i przewiezione do Pelplina, gdzie złożono je (1949 r.) obok kwatery pomordowanych księży z ówczesnej diecezji chełmińskiej.

Swarzewo (kaszb. Swôrzewò) – duża wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Puck na Kępie Swarzewskiej przy drodze wojewódzkiej nr 216. W latach 1466-1772 Swarzewo było królewszczyzną Królów Polskich. W okolicy wsi występują nieeksploatowane jeszcze złoża soli kamiennej i soli potasowo-magnezowej. W Swarzewie znajduje się oczszczalnia ścieków.

Pelplin to miasto w woj. pomorskim, w powiecie tczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pelplin. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. gdańskiego. Pelplin jest lokalnym węzłem komunikacyjnym, krzyżują się tu DW229 z DW230, w pobliżu miasta znajduje się węzeł drogowy Pelplin autostrady A1 z DW229. Przez miasto biegnie magistrala kolejowa - Chorzów Batory-Tczew. Wg danych GUS z 31 grudnia 2009, miasto liczyło sobie 8 320 mieszkańców.

Od 1965 r. toczy się proces kanoniczny o jego beatyfikację na etapie diecezjalnym. W 1979 r. ukazał się dekret o procesie beatyfikacyjnym Sługi Bożego księdza biskupa Konstantyna Dominika.

Literatura

Ormiński, H., Sługa Boży Ksiądz Biskup Konstantyn Dominik, Kartuzy 1986.

Linki zewnętrzne

ks. bp Konstantyn DOMINIK - kandydat na ołtarze - oficjalny serwis informacyjny

Konstantyn Dominik - sylwetka