Konstantyn I Wielki

Konstantyn Wielki
(mozaika w Hagia Sofia, Istambuł, ok. 1000)

Konstantyn I Wielki łac. Gaius Flavius Valerius Constantinus (ur. 27 lutego 272 w Niszu w dzisiejszej Serbii – zm. 22 maja 337) – cesarz rzymski od 306 roku, święty Kościoła prawosławnego.

Był synem Konstancjusza Chlorusa. W drodze do jedynowładztwa w cesarstwie pokonał w wojnach domowych Maksencjusza i Licyniusza. Walczył z sukcesami przeciwko plemionom barbarzyńskim: Frankom, Alamanom, Wizygotom i Sarmatom. Przekształcił dawną grecką kolonię Byzantion w nową siedzibę cesarza – Konstantynopol, który przez tysiąc lat był stolicą cesarstwa wschodniego. Przeprowadził liczne reformy, które ukształtowały nowe formy ustroju społecznego, ekonomicznego i politycznego w państwie, za jego rządów imperium przeżywało krótkotrwały okres świetności.

Był pierwszym cesarzem, który przeszedł na chrześcijaństwo. Zakończył politykę prześladowań chrześcijan swojego poprzednika Dioklecjana i w 313 wydał edykt mediolański, proklamując swobodę wyznawania tej religii.

Młodość i kariera

Konstantyn urodził się 27 lutego, najprawdopodobniej w 272 roku w mieście Naissus (dzisiejszy Nisz) w Mezji, jako syn Konstancjusza Chlorusa i jego żony Heleny, córki karczmarza. W 293 jego ojciec otrzymał tytuł cezara, czyli został jednym z czterech władców cesarstwa rzymskiego (odpowiedzialnym za zachodnie prowincje Galii i Brytanii) w ramach wprowadzonego przez Dioklecjana systemu tetrarchii. W tym samym roku Konstancjusz oddalił matkę Konstantyna i poślubił Teodorę, córkę Maksymiana, noszącego tytuł Augusta. Konstantyn nie przeniósł się z ojcem na zachód imperium, pozostał na dworze Dioklecjana i w jego służbie walczył w Egipcie i przeciwko Persji. Stopniowo doszedł do rangi trybuna pierwszego rzędu.

1 maja 305 Dioklecjan ogłosił swoją rezygnację z tytułu cesarza, podobnie postąpił Maksymian. Nowymi augustami zostali Konstancjusz Chlorus, na Zachodzie i Galeriusz na Wschodzie, tytuł cezarów otrzymali Flawiusz Sewer i Maksymin Daja – synów Konstancjusza i Maksymiana, czyli Konstantyna i Maksencjusza pominięto. Galeriusz był nieprzyjaźnie ustosunkowany do Konstantyna, którego ojciec, zdając sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa, próbował wezwać syna na zachód, śląc liczne listy do Galeriusza. Ten, po długim zwlekaniu, wyraził w końcu zgodę i Konstantyn mógł dołączyć do Chlorusa, który wyruszał właśnie na kampanię przeciwko zagrażającym Brytanii barbarzyńcom z Kaledonii. Po odniesionym zwycięstwie Konstancjusz wycofał się na zimę do Yorku i tam zmarł 25 lipca 306 roku. Jego legiony ogłosiły Konstantyna augustem.

Wczesne panowanie

Konstantyn natychmiast po śmierci ojca i decyzji armii, wysłał list do Galeriusza, w którym poinformował, że przyjął wybór legionów. Galeriusz, mając do wyboru wojnę domową lub kompromis, zgodził się aby Konstantyn objął we władanie prowincje za Alpami (Galię, Brytanię i Hiszpanię), ale przyznał mu tylko tytuł cezara (augustem został Sewer). Wkrótce władzę cesarską uzurpował sobie w Rzymie Maksencjusz, otrzymując wsparcie Maksymiana, swego ojca, który także zapragnął wrócić na tron. Sewer zginął pokonany przez starszego z uzurpatorów. W 307 w obliczu niepewnej sytuacji Maksencjusz sprzymierzył się z Konstantynem, a Maksymian oddał mu za żonę swoją córkę Faustę i przekazał tytuł augusta. Jednak kiedy Galeriusz, szukający zemsty za śmierć Sewera, zaatakował (bez powodzenia) Italię, Konstantyn nie ruszył na pomoc, mimo nalegań sojuszników. W 308 interweniował Dioklecjan, w wyniku czego na zjeździe w Carnutum nadano tytuł Augusta Licyniuszowi. Na wschodzie rządzili zatem augustowie Galeriusz i Licyniusz oraz cezar Maksymin Daja, a na zachodzie Maksymian z Maksencjuszem i Konstantyn. Władzę w Afryce uzurpował sobie Domicjusz Aleksander pokonany później przez Maksencjusza. Śmierć Maksymiana w 310 i Galeriusza w 311 zredukowała liczbę cesarzy do czterech, wrótce doszło także do odwrócenia sojuszy – tajne porozumienie zawarli Maksencjusz i Maksymin Daja, doszło do zbliżenia stanowisk Konstantyna i Licyniusza.

Konstantyn w międzyczasie dbał o bezpieczeństwo podległych mu prowincji – odniósł znaczące zwycięstwa nad Frankami i Alamanami, zabezpieczając granicę na Renie.

Walka z Maksencjuszem

Maksencjusz pragnął władzy na całym Zachodzie i przygotowywał się do ataku na Galię. Jednocześnie senat rzymski słał ambasadorów do Konstantyna zachęcając go do usunięcia znienawidzonego Maksencjusza i przejęcia władzy w Italii. Wczesną wiosną 312 roku Konstantyn ze swoją armią przekroczył Alpy i zdobył ufortyfikowane Segusium (dzisiejsze miasto Susa). Pokonał armię dowodzoną przez dowódców Maksencjusza w bitwie pod Turynem, a samo miasto otworzyło przed nim bramy. Wkrótce wkroczył do Mediolanu, a większość miast między Alpami i Padem uznało jego władzę. W połowie lata Konstantyn rozproszył niewielkie siły Maksencjusza pod Brixią (Brescia) i rozpoczął oblężenie Werony. Pod jej murami doszło do bitwy z silnym oddziałem dowodzonym przez Ruriciusa Pompeianusa. Konstantyn zwyciężył, Ruricius został zabity, a Werona wkrótce się poddała – droga do Rzymu, gdzie obronę przygotowywał Maksencjusz, stanęła otwotrem.

Maksencjusz wciąż dysponował znacznymi zasobami i czuł się pewnie za murami miasta. Jednak mieszkańcy Rzymu coraz częściej okazywali niezadowolenie z jego rządów, co w razie oblężenia mogło obrócić się przeciko niemu. Po konsultacjach z księgami sybillińskimi Maksencjusz postanowił wyruszyć ze swoją armią naprzeciw dwukrotnie mniej licznym, nieśpiesznie podążającym wzdłuż Via Flaminia, siłom Konstantyna. Do bitwy doszło pod koniec października nieopodal Rzymu przy Moście Mulwijskim. Konstantyn zwyciężył, Maksencjusz utonął w Tybrze podczas ucieczki z pola walki. Zwycięzca wkroczył do Rzymu gdzie krwawo rozprawił się z rodziną Maksencjusza, jego stronnikami i stojącymi po stronie pokonanego pretorianami.

Konstantyn został jedynym władcą zachodu, a wraz ze zwycięstwem Licyniusza nad Maksyminem (313) liczba cesarzy spadła do dwóch.

czytaj dalej: [2], [3]