Konstantyn XI Dragazes - Polski Serwis Naukowy

Konstantyn XI Dragazes (ur. 8 lutego 1404, zm. 29 maja 1453) − cesarz bizantyjski z dynastii Paleologów, ostatni władca Bizancjum, panujący od 1449 roku aż do śmierci.

Konstantyn urodził się w Konstantynopolu jako ósme z dziesięciorga dzieci cesarza Manuela II i serbskiej księżniczki Heleny Dragasz; przydomek "Dragazes" jest właśnie nazwiskiem rodowym jego matki (serb. Dragaš / Драгаш, gr. Dragases). Większość dzieciństwa spędził w Konstantynopolu. W 1443 roku został despotą Morei (średniowieczna nazwa Peloponezu) z siedzibą w Mistrze. Dwukrotnie był żonaty: z Magdaleną Tocco, siostrzenicą włoskiego władcy Epiru (1428, zmarła następnego roku), oraz z Katarzyną Gattusilo, córką genueńskiego pana Lesbos, jednak i ona wkrótce (1442) zmarła. Z żadnego z tych małżeństw Konstantyn nie miał dzieci.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Język serbski (cрпски, srpski) – jedna z uregulowanych wersji dialektu sztokawskiego, używana głównie przez Serbów i Czarnogórców w Serbii, Czarnogórze, Bośni i Hercegowinie oraz w innych krajach.

Gdy zmarł cesarz Jan VIII Paleolog, między Konstantynem a jego bratem Demetriuszem rozpoczął się spór o tron. Demetriusz pierwszy dotarł z Morei do Konstantynopola, lecz nie zdobył dla siebie uznania arystokracji ani żyjącej matki, Heleny Dragasz, która popierała kandydaturę najstarszego żyjącego syna - Konstantyna. W takiej sytuacji Demetriusz musiał ustąpić, a Konstantyn został koronowany w Mistrze 6 stycznia 1449 roku.

Sułtan (tur. "władca", arab. as-sulṭān - "ten, który ma władzę") - tytuł władcy islamskiego, używany w wielu krajach muzułmańskich, m.in. w Turcji osmańskiej do 1922. Państwo rządzone przez sułtana to sułtanat.

Steven Runciman, właściwie Sir James Cochran Stevenson Runciman (ur. 7 lipca 1903 w Northumberland, zm. 1 listopada 2000 w Radway, Warwickshire) - brytyjski historyk i dyplomata.

Konstantyn próbował wejść w koligacje rodzinne z sułtanem Muradem II poprzez ewentualny ślub z jedną z jego krewnych i w ten sposób zneutralizować istniejące nad cesarstwem zagrożenie tureckie, jednak nic z tych planów nie wyszło. Sułtan zaczął bowiem domagać się zwierzchności nad Konstantynopolem, na co cesarz nie chciał i nie mógł się zgodzić. W takiej sytuacji Konstantyn zwrócił się do władców państw zachodnich z prośbą o pomoc, ci jednak uzależnili ją od zawarcia unii między Kościołem bizantyjskim a rzymskim. Podobne próby podejmowali także poprzednicy Konstantyna na tronie, choć bez większego skutku. Cesarz w 1452 roku podpisał akt o zjednoczeniu obu Kościołów, jednak unia została powszechnie odrzucona zarówno przez prawosławne duchowieństwo, jak i przez lud.

Epir (grecki Ήπειρος, co po polsku oznacza kontynet lub wnętrze dużego lądu) – górzysta kraina położona w północno-zachodniej części Grecji, nad Morzem Jońskim, na północy graniczy z Albanią, na wschodzie z Tesalią, a na południu z Etolią i Akarnanią. Ponadto istnieje także Epir Północny, czyli zamieszkały przez Albańczykow, Greków i Wołochów obszar, położony po albańskiej stronie granicy.

Murad II (ur. w czerwcu 1404 w Amasyi, zm. 3 lutego 1451 w Edirne) – sułtan Turcji w latach 1421-1444 i 1446-1451 z dynastii Osmanów. Syn sułtana Turcji Mehmeda I. Ojciec Mehmeda II Zdobywcy.

Przed rozpoczęciem ostatecznego szturmu na Konstantynopol sułtan Mehmed II zaproponował Konstantynowi, by ten poddał mu stolicę i osiadł w Mistrze jako despotes Morei, gdzie mógłby panować, jednak on odrzucił tę propozycję. Zdecydował się na walkę w obronie cesarstwa. Konstantynopol został zdobyty 29 maja 1453 roku, a Konstantyn zginął w boju.

Peloponez (Półwysep Peloponeski, gr. Πελοπόννησος Pelopónisos, w średniowieczu znany pod nazwą Morea (gr. Μωρέας lub Μωριάς) - półwysep i region administracyjny w Grecji, stanowiący najdalej na południe wysuniętą część Półwyspu Bałkańskiego. Znajduje się między Morzem Jońskim a Egejskim, połączony jest z lądem Przesmykiem Korynckim (gdzie przebiega Kanał Koryncki). Od północy Peloponez ograniczony jest Zatoką Koryncką i Patraską. Silnie rozczłonkowana linia brzegowa tworzy liczne mniejsze półwyspy: Argolidzki, Lakoński, Mani, Mesyński i zatoki: Sarońską, Argolidzką, Meseńska, Kiparysyjską. Powierzchnia Peloponezu wynosi 21,4 tys. km².

Lesbos (gr. Λέσβος) – jedna z największych wysp na Morzu Egejskim. Należy do Grecji i wchodzi w skład prefektury Lesbos w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Północne. Wyspa położona jest w Azji (na azjatyckim szelfie kontynentalnym) u wybrzeży Turcji, od Azji Mniejszej oddzielają ją cieśniny Muslim na północy i Lesbijska na wschodzie. W południowo-zachodnie wybrzeże wcina się zatoka Kalonis. Stolicą i największym miastem wyspy i prefektury Lesbos jest Mitylena. W starożytności mieszkała tam Safona.

Niektóre kościoły prawosławne uznają ostatniego cesarza bizantyjskiego za świętego, choć oficjalnej kanonizacji nigdy nie przeprowadzono.

Bibliografia

Runciman S., Upadek Konstantynopola 1453, przekł. A. Dębnicki, Warszawa 1994.

Nicol D. M., Konstantyn XI. Ostatni cesarz Bizancjum, przekł. M. Dąbrowska, Gdańsk 2004.