Faksymile Konstytucji Republiki Hiszpańskiej

Konstytucja Republiki Hiszpańskiej z 1931 – konstytucja przyjęta 9 grudnia 1931 przez hiszpańskie Kortezy Ustawodawcze wyłonione w wyborach powszechnych rozpisanych po utworzeniu 14 kwietnia 1931 Republiki Hiszpańskiej. Obowiązywała do 1 kwietnia 1939, kiedy ostatnie oddziały republikańskie poddały się wojskom nacjonalistycznym generała Francisco Franco. Politycy republikańscy na uchodźstwie uznawali ją za obowiązującą aż do 1977, kiedy to po demokratycznej transformacji uchwalono nową ustawę zasadniczą.

Konstytucja z 1931 roku składała się ze 125 artykułów.

Konstytucyjne prawa i gwarancje

Tytuł trzeci Konstytucji – Prawa i obowiązki Hiszpanów dzielił się na prawa i wolności indywidualne (Rozdział I: Gwarancje indywidualne i polityczne) oraz społeczne (Rozdział II: Rodzina, ekonomia i kultura); przyznawał obywatelom: wolność religijną, wolność słowa, wolność zgromadzeń, wolność zrzeszania się, prawo petycji (wolność zwracania się z petycjami do rządu), wolność wyboru miejsca zamieszkania, przemieszczania się, wyboru zawodu, nienaruszalność mieszkania, tajemnicę korespondencji, równość wobec prawa, ochronę rodziny, prawo do rozwodu, prawo do pracy, prawa kulturalne i oświatowe. Tytuł ten zawierał również regulacje dotyczące stosunków państwa i Kościoła. Nowa Konstytucja likwidowała przywileje klasowe i majątkowe, co w praktyce oznaczało anulowanie specjalnych praw arystokracji. Zaznaczono możliwość socjalizacji własności prywatnej, jednak pomysły nacjonalizacji ziemi, kopalń, banków i kolei nigdy nie zostały zrealizowane.

Struktura państwa

Hiszpania została zdefiniowana jako Republika demokratyczna pracowników wszystkich klas, zorganizowana w oparciu o Wolność i Sprawiedliwość. Jedność państwa nie stoi na przeszkodzie autonomii municypalnej ani regionalnej. Odrzucone zostało zastosowanie wojny jako instrumentu politycznego. Prawo wyborcze czynne było powszechne i przysługiwało kobietom oraz mężczyznom po ukończeniu 23 lat życia.

Władzę ustawodawczą posiadały jednoizbowe Kortezy składające się z wybieranego w wyborach bezpośrednich Kongresu Deputowanych. Kadencja trwała 4 lata, deputowani mogli być wybierani ponownie bez ograniczeń. Posiedzenia Kortezów odbywały się zawsze między lutym a kwietniem i między październikiem i listopadem. Nadzwyczajne posiedzenie mogło zostać zwołane na wniosek Prezydenta Republiki. Kortezy posiadały inicjatywę ustawodawczą; mogły zezwolić rządowi na wydawanie w określonych sprawach dekretów z mocą ustawy. Wybierana była Komisja Stała Kortezów składająca się z 21 deputowanych wszystkich ugrupowań w liczbie proporcjonalnej do ilości mandatów. Komisja zajmowała się rozpoznawaniem przypadków zawieszania praw obywatelskich, dekretów z mocą ustawy oraz zatrzymania i postawienia przed sądem deputowanych. Rząd powinien posiadać poparcie Kortezów, które w przeciwnym wypadku mogą uchwalić wobec niego wotum nieufności.

Stworzona została instytucja referendum ludowego. Dla jego ważności konieczny był udział przynajmniej 15% uprawnionych i nie mogło ono dotyczyć umów międzynarodowych, prawa podatkowego i statutów autonomicznych regionów.

Władza wykonawcza była w rękach Prezydenta Republiki, który był Szefem Państwa. Jego kadencja trwała 6 lat, bez prawa ponownego wyboru przez sześć lat od dnia zakończenia urzędowania. Jego wyboru dokonywały Kortezy wspólnie z równą liczbie deputowanych liczbą elektorów wyłonionych w wyborach powszechnych.

Do jego obowiązków należało: powoływanie i odwoływanie Przewodniczącego Rady Ministrów (premiera), a na jego wniosek – ministrów; wypowiadanie wojen za uprzednią zgodą Kortezów; negocjowanie i podpisywanie umów międzynarodowych; autoryzowanie dekretów ministrów. W drodze dekretu, za uprzednią jednomyślną zgodą rządu i zgodą Komisji Stałej Kortezów mógł regulować sprawy nie cierpiące zwłoki oraz kwestie związane z bezpieczeństwem i obronnością Republiki. Posiadał prawo veta, do którego odrzucenia potrzeba było większości dwóch trzecich głosów w Kongresie Deputowanych. Dwukrotnie w czasie swojej kadencji mógł rozwiązać Kortezy; nowy Kongres Deputowanych rozpatrywał, czy decyzja była uzasadniona i potrzebna. Kortezy mogły odwołać Prezydenta większością trzech piątych głosów.

Rząd składał się z Przewodniczącego Rady Ministrów i ministrów. Do jego zadań należały kierowanie funkcjonowaniem państwa i służb publicznych. Rada Ministrów posiadała inicjatywę ustawodawczą, mogła wydawać dekrety i rozporządzenia oraz debatowała o ogólnych sprawach publicznych i społecznych.

Władze sądowniczą sprawował Trybunał Najwyższy (Tribunal Supremo)i podległe mu sądy. Utworzono Trybunał Gwarancji Konstytucyjnych ('Tribunal de Garantías Constitucionales), którego zadaniem było rozstrzyganie o niekonstytucyjności ustaw oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych.

Konstytucję można było znowelizować na wniosek rządu lub jednej czwartej liczby deputowanych. Po przyjęciu większością bezwzględną (tylko przez pierwsze cztery lata obowiązywania Konstytucji wymagana była większość dwóch trzecich) proponowanej zmiany, miano przystąpić do wyboru Zgromadzenia Konstytucyjnego, które ostatecznie decydowałoby o wejściu zmiany w życie, po czym miało rozpocząć pracę jako zwykłe Kortezy.