Kontruderzenie znad Wieprza - Polski Serwis Naukowy

Kontruderzenie znad Wieprza - operacja wojskowa, rozpoczęte 16 sierpnia 1920 kontruderzenie wojsk polskich na tyły Frontu Zachodniego wojsk bolszewickich walczących o Warszawę.

Skład i rozmieszczenie grup uderzeniowych

Grupy uderzeniowe wywodziły się z dwóch armii Frontu Środkowego generała Edwarda Rydza-Śmigłego

Grupa uderzeniowa z 4 Armii generała Leonarda Skierskiego

Leonard Skierski (ur. 26 kwietnia 1866 w Stopnicy, zamordowany w kwietniu 1940 w Charkowie) – generał-major Armii Imperium Rosyjskiego i generał dywizji Wojska Polskiego.

Międzyrzec Podlaski – miasto i gmina w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, nad Krzną. Miasto jest także siedzibą wiejskiej gminy Międzyrzec Podlaski.

14 Dywizja Piechoty generała Daniela Konarzewskiego

16 Dywizja Piechoty pułkownika Kazimierza Ładosia

21 Dywizja Piechoty Górskiej generała Andrzeja Galicy

Grupa uderzeniowa z 3 Armii generała Zygmunta Zielińskiego

1 Dywizja Piechoty Legionów pułkownika Stefana Dąb-Biernackiego

3 Dywizja Piechoty Legionów generała Leona Berbeckiego

i IV Brygada Kawalerii płk. Feliksa Jaworskiego.

Pierwsza grupa uderzeniowa ześrodkowała się w rejonie Dęblina, Przy tej grupie (przy 14 Dywizji generała Daniela Konarzewskiego) umieścił swoje stanowisko dowodzenia sam Marszałek. Obok, przy 16 Dywizji, generał Skierski. Generał Edward Rydz-Śmigły stanął przy 1 Dywizji Piechoty Legionów. Dowódcy najwyższego szczebla znaleźli się przy dywizjach przede wszystkim po to by w ten sposób podnieść morale wojska, ugruntować wiarę w powodzenie operacji.

Grupa Mozyrska (ros. Мозырская группа) to ugrupowanie osłonowe wojsk Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego podczas wojny bolszewickiej latem roku 1920.

Morale, esprit de corps – skłonność społeczności do podtrzymywania wiary w instytucję, wyznaczone cele lub siebie samych oraz innych ludzi. Termin stosowany przede wszystkim w instytucjach wojskowych, lecz także w biznesie.

Działania zbrojne

Uderzenie znad Wieprza

Józef Piłsudski, który objął dowództwo grup wykonującej uderzenie, skoncentrował odwody wojsk polskich w okolicach rzeki Wieprz, między Dęblinem i Lubartowem, wykonał niespodziewany dla bolszewików atak na ich skrzydło i tyły.

16 sierpnia o świcie ruszyło polskie uderzenie znad Wieprza, które całkowicie zmieniło układ operacyjny na przedpolach Warszawy. Doskonała dotychczas pozycja Frontu Zachodniego do szturmu na miasto zadania klęski Polakom stała się pozycją śmiertelnego zagrożenia.

Bitwa warszawska (nazywana też cudem nad Wisłą) – bitwa stoczona w dniach 12-25 sierpnia 1920 w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Uznana za 18. na liście przełomowych bitew w historii świata, zdecydowała o zachowaniu niepodległości przez Polskę i nierozprzestrzenieniu się rewolucji komunistycznej na Europę Zachodnią.

4 Armia – związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony z dniem 1 kwietnia 1920, w trakcie wojny z bolszewikami na podstawie rozkazu Nr 1940/1 Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 7 marca 1920, z oddziałów Frontu Litewsko-Białoruskiego.

Dywizje grupy uderzeniowej, mające ogromną przewagę nad słabą radziecką grupą mozyrską Tichona Chwiesina, zgniotły południowe skrzydło 16 Armii Nikołaja Sołłohuba i zagroziły całkowitym rozbiciem infrastruktury Frontu Zachodniego z zadaniem, by już w drugim dniu natarcia dotrzeć do szosy Warszawa-Brześć. Rokowało to wyjście na tyły wojsk radzieckich pod Warszawą.

Andrzej Galica (ur. 27 listopada 1873 w Białym Dunajcu na Podhalu, zm. 6 czerwca 1945 w Warszawie) – generał brygady Wojska Polskiego, legionista, uczestnik walk o niepodległość II Rzeczypospolitej.

Siedlce (ros. Седлец, jid. שעדליץ Shedlits) – miasto we wschodniej Polsce położone pomiędzy rzekami Muchawką i Helenką. Pod względem liczby mieszkańców 48. miejsce w Polsce i 4. w województwie mazowieckim. Siedziba kurii diecezji siedleckiej. Miasto stanowi lokalne i ponadlokalne centrum gospodarcze (rozwinięte handel, usługi i przemysł), edukacyjne (2 szkoły wyższe, seminarium duchowne i 10 szkół średnich, szkoła muzyczna I i II stopnia), militarne (1 Siedlecki Batalion Rozpoznawczy, wojskowa komenda uzupełnień), kulturalne (2 domy kultury, 4 biblioteki, 3 muzea).

Prawe skrzydło natarcia osłaniała 3 Dywizja Piechoty Legionów maszerująca na Włodawę i Brześć. Pod Warszawą wojska radzieckie zostały związane energicznym zwrotem zaczepnym sił polskich przedmościa, wspartych czołgami i atakującymi w kierunku na Mińsk Mazowiecki.

Postępy uzyskane już w pierwszym dniu natarcia były znaczne. 3 Dywizja Piechoty Legionów zajęła Włodawę. 1 Dywizja Piechoty Legionów odcinek Wisznice-Wohyń, a dywizje wielkopolskie 21. 16 i 14 osiągnęły rubież rzeki Wilgi, zajęły Garwolin i wysunęły patrole pod Wiązowną. 2 Dywizja Piechoty, przerzucona z zachodniego brzegu Wisły, przejęła rolę odwodu grupy uderzeniowej.

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Edward Śmigły-Rydz, też: Edward Rydz, Edward Rydz-Śmigły, ps. Śmigły, Tarłowski, Adam Zawisza (ur. 11 marca 1886 w Brzeżanach, zm. 2 grudnia 1941 w Warszawie) – polski wojskowy i polityk, Marszałek Polski, Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, Naczelny Wódz w wojnie obronnej 1939 roku, formalnie przez 17 dni następca prezydenta RP na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju.

Rozpoczął się dramatyczny wyścig między czołówkami szturmowymi dywizji polskich, które dążyły do odcięcia dróg odwrotu armiom rosyjskim, a oddziałami rosyjskimi, osłaniającymi wycofywanie głównych sił.

Już 17 sierpnia 16 Armia straciła oś zaopatrzenia i ewakuacji - szosę Warszawa-Mińsk-Brześć i weszła na trakt Stanisławów- Węgrów-Boćki-Bielsk odchylając kierunek wycofywania na północ, by uniknąć uderzenia polskiego od południa.

W tym dniu odbito Mińsk Mazowiecki, Siedlce, Międzyrzec Podlaski oraz Białą Podlaską.

Front Środkowy – związek operacyjny Wojska Polskiego utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej dyrektywą Wodza Naczelnego marsz. Józefa Piłsudskiego z 28 maja 1920 r. Do 25 czerwca nosił nazwę Frontu Ukraińskiego, do 9 lipca Frontu Rydza-Śmigłego, a do 6 sierpnia Frontu Południowo-Wschodniego.

Front Północny – związek operacyjny Wojska Polskiego utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej dyrektywą Wodza Naczelnego marsz. Józefa Piłsudskiego z 17 maja 1920 r. Do 5 lipca nosił nazwę Frontu Szeptyckiego, a do 6 sierpnia Frontu Północno-Wschodniego.

Uderzenie zakończyło się całkowitym powodzeniem zmuszając wojska bolszewickie do wycofania się.

24 sierpnia wielkie jednostki 4 Armii, które jako grupy uderzeniowe szły znad Wieprza, osiągnęły granicę Prus Wschodnich. Rosjanie zdecydowali się na jeszcze jedną próbę przerwania pozycji polskich.

25 i 26 sierpnia doszło do bitwy pod Kolnem, w której głównie 14 Dywizja Piechoty generała Konarzewskiego załamała rosyjskie próby przebicia się do swoich.

Odwód - wydzielone siły i środki pozostające w dyspozycji dowódcy nie zaangażowane początkowo w walce. Odwód tworzy się i zachowuje na wypadek konieczności wykonywania działań nieprzewidzianych, które mogą wyniknąć dopiero w toku działań bojowych, bądź w celu użycia go w momencie działań rozstrzygających. Jest elementem ugrupowania bojowego.

Zygmunt Zieliński (ur. 1 sierpnia 1858 w Rzeszotarach, w pow. wielickim, zm. 11 kwietnia 1925 w Krakowie) – generał major Cesarskiej i Królewskiej Armii oraz generał broni Wojska Polskiego.

Uderzenie zakończyło się efektownym zwycięstwem Polaków i przesądziło o dalszym, korzystnym dla Polski, biegu wojny.

Zobacz też

Bitwa warszawska 1920