Konwencja z Montreux - Polski Serwis Naukowy

Cieśniny tureckie - Dardanele na zachodzie, Bosfor na wschodzie, Morze Marmara pośrodku

Konwencja z Montreux reguluje prawo morza w cieśninach czarnomorskich (Bosfor i Dardanele). Została podpisana 20 lipca 1936 w Montreux. Postanowienia konwencji obowiązują do czasów obecnych.

Turcja (tur. Türkiye, Republika Turcji – Türkiye Cumhuriyeti) – państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie ze stolicą w Ankarze. Część europejska – Tracja stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcja jest krajem czterech mórz, gdyż od północy otacza ją Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne – nazywane w języku tureckim Morzem Białym.

Demilitaryzacja – proces, w którym pozbawia się dany teren wojsk oraz budynków i maszyn o charakterze wojennym. Pojęcie to odnosi się także do rozbrajania formacji militarnych i paramilitarnych (także oddziałów partyzanckich), stanowiąc najczęściej element demobilizacji. Niemcy były zdemilitaryzowane po I i II wojnie światowej.

Postanowienia:

Statki: swoboda przepływu i żeglugi na czas neutralności Turcji, w razie stanu wojny zakaz dla statków nieprzyjaciela;

okręty wojenne: swobodny przepływ dla lekkich okrętów nawodnych i okrętów pomocniczych, pod warunkiem uprzedzenia na 8 do 15 dni przed przepływem; ograniczenia dla większych jednostek państw nieczarnomorskich, w razie przystąpienia Turcji do wojny - przepływ floty wojennej uzależniony od uznania władz tureckich.

Postanowienia te odwracały postanowienia konferencji w Lozannie z 1923 roku, które zdemilitaryzowały cieśniny czarnomorskie oraz zezwalały na swobodny przepływ przez nie okrętów handlowych i wojennych wszystkich państw. Postanowieniom konferencji w Lozannie sprzeciwiała się Turcja, która uważa cieśniny czarnomorskie za swoją strefę wpywów.

Bosfor (tur. Bogaziçi, İstanbul Boğazı; gr. Βόσπορος, bosporos – przejście, przeprawa dla bydła) – cieśnina łączącą Morze Czarne z Morzem Marmara, położona między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, oddziela Europę od Azji. Wraz z cieśniną Dardanele łączy Morze Egejskie z Morzem Czarnym. Obie cieśniny stanowią szlak morski o międzynarodowym znaczeniu.

Morze Marmara (tur. Marmara Denizi, gr. Θάλασσα του Μαρμαρά / Προποντίς) (w starożytości: Propontyda, Propontis) - morze, wschodnia część Morza Śródziemnego.