Koordynatoryzm - Polski Serwis Naukowy

Koordynatoryzm jest systemem ekonomicznym, w którym kontroli nie sprawują ani posiadacze kapitału, ani zwykli pracownicy. Jest ona w rękach klasy koordynatorów, czyli menadżerów, administratorów, inżynierów, intelektualistów uniwersyteckich, doktorów, prawników. Koordynatorzy wykonują zadania koncepcyjne, administracyjne i twórcze, podczas gdy zwykli pracownicy wykonują zadania nietwórcze i nie biorą udziału w decydowaniu o tym, jakie zadania powinni wykonywać.

Konsumpcja w mikroekonomii to zużywanie posiadanych dóbr w celu bezpośredniego zaspokojenia ludzkich potrzeb, które wpływa na poziom odnoszonej przez konsumenta użyteczności.

Sprawiedliwość – "uczciwe, prawe postępowanie". Jedno z podstawowych pojęć etycznych i prawnych, oznaczające cechę przypisywaną jednostkom (osoba sprawiedliwa), działaniom (sprawiedliwe postępowanie) czy instytucjom społecznym (sprawiedliwe prawa, sprawiedliwy ustrój, sprawiedliwy wyrok), wiązaną najczęściej z odpowiednim rozdziałem dóbr lub bezstronnością.

Chociaż koordynatoryzm zazwyczaj wiąże się z socjalizmem, takim jak w państwach komunistycznych Europy Wschodniej w drugiej połowie XX wieku, w których alokacja produkcji i konsumpcji była bardzo scentralizowana, to mógł też zaistnieć tam, gdzie alokacja nastąpiła wewnątrz rynku. W przypadku kilku państw Europy Zachodniej można uznać, że zmierzają one w kierunku ekonomii koordynatoryzmu - z rynkami - zamiast prawdziwej ekonomii kapitalistycznej, ponieważ posiadacze kapitału zależą tam od potężnych sieci koordynatorów.

Kapitał, to pojęcie z dziedziny ekonomii i finansów, oznaczające dobra (bogactwa, środki, aktywa) finansowe, szczególnie, gdy służą one rozpoczęciu lub kontynuacji działalności gospodarczej. Jest jednym ze środków wytwórczych, obok: pracy, przedsiębiorczości i ziemi, które są potrzebne do rozpoczęcia produkcji.

Ekonomia uczestnicząca albo ekonomia partycypacyjna lub parecon (od ang. par-ticipatory econ-omics) - system proponowany jako alternatywa dla innych systemów takich jak kapitalizm i koordynatoryzm, pochodzący z prac radykalnych teoretyków Michaela Alberta i Robina Hahnela. Parecon rozwija się od lat osiemdziesiątych XX. wieku.

Użycie terminu koordynatoryzm pomaga zrozumieć przykład socjalizmu, który zakładał oddanie władzy "masom", jednak w rezultacie władza trafiała w ręce tych nielicznych, którzy stawali się koordynatorami i otrzymywali przywilej podejmowania decyzji. To pozwala na odzielenie pojęcia prawdziwej kontroli od kontroli teoretycznej.

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka uchwalona została przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dniu 10 grudnia 1948 roku w Paryżu, prace nad nią trwały od roku 1947. 10 grudnia 1948 roku Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęło i proklamowało Powszechną Deklarację Praw Człowieka. W następstwie tego historycznego wydarzenia Zgromadzenie Ogólne wezwało Państwa Członkowskie do opublikowania tekstu Deklaracji i do "spowodowania, aby Deklaracja była rozpowszechniana, pokazywana, czytana i objaśniana przede wszystkim w szkołach i innych instytucjach oświatowych, wszędzie bez względu na status polityczny kraju lub terytorium".

Niektórzy uważają, że przykładem ekonomicznej wizji, która zakłada prawdziwe oddanie władzy "robotnikom" pełnego uczestnictwa w projektowaniu, administracji i wykonywaniu zadań, w odróżnieniu od kapitalizmu i koordynatoryzmu, jest to model ekonomii uczestniczącej.

Krytyka koordynatoryzmu

Z perspektywy kapitalizmu, koordynatoryzm łamie prawo własności prywatnej, tzn. prawa tych, którzy posiadają ogromne środki kapitałowe i dzięki nim kontrolują produkcję, konsumpcję i alokację dóbr, usług i ról.

Anarchizm (od gr. ἀναρχία anarchia – "bez władcy") lub wolnościowy socjalizm – doktryna postulująca model społeczeństwa opartego na dobrowolnej współpracy, równości społecznej, solidarności międzyludzkiej i poszanowaniu wolności jednostki, odrzucająca potrzebę istnienia instytucji państwa, kapitalizmu oraz innych form władzy, wyzysku, przymusu i hierarchii, a także ruch społeczny dążący do realizacji tych celów.

Organizacja pozarządowa (ang. non-governmental organization) – organizacja obywatelska (założona przez obywateli lub ich organizacje) działająca z własnej inicjatywy na rzecz wybranego interesu publicznego i niedziałająca dla osiągnięcia zysku. W prawie międzynarodowym, w odróżnieniu od organizacji międzyrządowych, organizacje pozarządowe grupują nie państwa lecz osoby fizyczne lub prawne, i to z reguły z różnych krajów (najczęściej przyjmuje się, że minimum z trzech). Działają w oparciu o prawo krajowe siedziby organizacji, a powstają w wyniku nie umowy międzynarodowej, ale umowy cywilno-prawnej.

Co więcej, ekonomiści ze szkoły austriackiej twierdzą, że z powodu braku rynkowych mechanizmów cenowych, które miałyby przełożenie na podejmowane decyzje, koordynatoryzm uniemożliwia skuteczną dystrybucję zasobów. Wniosek ten jest podstawą austriackiego (lub neoklasycznego) punktu widzenia w debacie nad kalkulacjami ekonomicznymi.

Alokacja zasobów w gospodarce rozumiana jest przez wykaz lub wyczerpujący opis tego, co kto robi oraz kto co dostaje. Zakres możliwości alokacyjnych jest zależny od stanu techniki i wielkości zasobów w gospodarce. Ostateczna wartośc alokacji zależna jest od gustów klienta, które decydują, jak ludzie oceniają to, co otrzymują.

Retoryka (gr. ῥητορική rhetorike, od wyrazu ῥήτωρ rhetor "mówca") – krasomówstwo, sztuka wymowy, umiejętność dobrego i rzetelnego przekonywania słuchaczy, czyli przekazywania treści perswazyjnych.

Z punktu widzenia praw człowieka, koordynatoryzm może być rozumiany jako łamiący Artykuł 21.1 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka uchwalonej przez ONZ w 1948 r. Rząd koordynatorystyczny łamie prawa zwykłych pracowników odnośnie uczestnictwa w rządzie. Dotyczy to również Artykułu 23.1 tej samej deklaracji, odnoszącego się do wolnego wyboru zatrudnienia. Wolny wybór zatrudnienia w rzeczywistości nie funkcjonuje, gdyż pracownicy nie mogą uczestniczyć w decyzjach związanych z wykonywaną przez nich pracą, sposobem wykonywania, jak i jej koordynacji.

Konsensus (łac. consensus), pisane również consensus – w wąskim rozumieniu synonim pojęcia określającego zgodę powszechną między członkami danej społeczności. W rozumieniu szerszym jest to również teoria i praktyka osiągania takiej zgody, a więc proces dochodzenia do konsensusu w znaczeniu węższym.

Produkcja - wszelka działalność ludzka, której celem jest wytwarzanie określonych dóbr materialnych, przynoszących zyski producentowi i zaspokajająca potrzeby społeczne. Natomiast produkcja wyrobów jest to działalność polegająca na wydobywaniu surowców mineralnych bądź przetwarzaniu surowców i materiałów na wyroby gotowe.

Grupy w opozycji do koordynatoryzmu (i kapitalizmu)

Grupy społecznej sprawiedliwości, praw środowiskowych i ruch pokoju, w większości składają się z wolontariuszy. Chociaż wiele z tych grup częściowo, albo całkowicie odrzuca kapitalizm to jednak postawa tych grup względem koordynatoryzmu jest niejasna. Wiele organizacji pozarządowych akceptuje koordynatoryzm, tzn. opłacanych koordynatorów pracujących dla innych, zamiast optować za oddaniem władzy innym, aby mogli decydować o sobie. Grupy bardziej radykalne, takie jak anarchiści, odrzucają wszystkie formy koordynatoryzmu co najmniej retorycznie. Większość pozostałych grup można zaliczyć do znajdujących się pomiędzy powyższymi stanowiskami.

Socjalizm (łac.societas - wspólnota) - wieloznaczne pojęcie, odnoszące się do prób zmniejszenia nierówności społecznych i upowszechnienia świadczeń socjalnych, lub poddania gospodarki kontroli społecznej (poprzez instytucje państwowe, samorządowe, korporacyjne lub spółdzielcze). Częścią wspólną wszystkich odmian socjalizmu jest (częściowe lub całkowite) odrzucenie idei kapitalistycznego wolnego rynku, ograniczenie własności prywatnej oraz promowanie idei sprawiedliwości społecznej. W państwach rządzonych przez partie komunistyczne socjalizm był systemem, w którym środki produkcji były uspołecznione, a gospodarka według ideologii marksistowskiej miała być nastawiona na sprawiedliwy podział dóbr, a nie na zysk właścicieli kapitału. Socjalizm w tym systemie miał być drogą do komunizmu, który w praktyce nigdy nie został zrealizowany jako społeczeństwo bezklasowe.

Praktyczne metody zmniejszenia obszaru koordynatoryzmu zakładają możliwość podejmowania decyzji przez konsens, radykalną przezroczystość, rotację ról moderatorów i rotację funkcji pomiędzy jednostkami. Należy umożliwić jednostkom o najniższych umiejętnościach koordynacji nabycie tych umiejętności.

Linki zewnętrzne

dyskusja ogólna