Kopalnia Węgla Kamiennego Janina - Polski Serwis Naukowy

Panorama kopalni "Janina", lata 30. XX w.

Kopalnia "Janina" ok. r. 1938

KWK "Janina", widok współczesny

KWK Janina - kopalnia węgla kamiennego, znajdująca się w Libiążu, jedna z 2 kopalń węgla kamiennego w województwie małopolskim. Kopalnia działa od roku 1907, jej nazwa – według obiegowej opinii – pochodzić miała rzekomo od imienia żony lub córki pierwszego właściciela, Alexisa Bartela. Legendy tej jednak nie potwierdza wnuk Alexisa, Bernard Bartet. Wchodziła w skład Galicyjskiej Spółki Kopalń (Compagnie Galicienne de Mines).

Zygmunt Franciszek Szczotkowski (ur. 5/17 września 1877 w Warszawie, zm. 9 lutego 1943 w Bieżanowie) – inżynier górnik, pierwszy polski dyrektor kopalni "Janina" w Libiążu.

Jeniec wojenny – zatrzymana osoba, zdefiniowana w artykule 4 i 5 Konwencji Genewskiej o traktowaniu jeńców wojennych przyjętej 12 sierpnia 1949 jako ten, kto angażował się w działania bojowe pod rozkazami swojego rządu i został zatrzymany przez siły zbrojne strony przeciwnej. Osoba taka nazywana jest kombatantem posiadającym immunitet wynikający z międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych.

Kopalnią "Janina" kierował w latach 1920-1939, jako pełnomocnik współwłaściciela Alexisa Barteta, inż. Zygmunt Szczotkowski (jego zastępcą do spraw technicznych – tzw. "kierownikiem kopalni" – był inż. Józef Litwiniszyn, ojciec prof. Jerzego Litwiniszyna); po wybuchu II wojny światowej władze okupacyjne jeszcze do połowy roku 1940 nakazały mu zarząd komisaryczny; później kopalnią kierował Austriak z Grazu L.F. Trenczak, który podjął niezwłocznie starania zatrudnienia w kopalni jeńców wojennych i zorganizowania w niej obozu pracy. W styczniu 1943 nowym zarządcą kopalni został inż. Günther Falkenhahn, a wkrótce przywieziono tam pierwszych jeńców brytyjskich, w oparciu o których powstało Kriegsgefangenen-Arbeitskommando E-562 Janinagrube ("komando pracy jeńców wojennych E-562 kopalnia Janina") podlegające ekspozyturze Stalagu VIII B w Zabrzu. Jeńcy ci jednak w skuteczny sposób uchylali się od pracy w kopalni, w wyniku czego jesienią 1943 Niemcy zdecydowali się przekształcić obóz pracy jeńców wojennych w obóz pracy przymusowej Arbeitslager Janinagrube ("obóz pracy kopalnia Janina") podlegający obozowi koncentracyjnemu Auschwitz. W obozie tym pracowało od 800 do ponad 900 więźniów pochodzących z różnych części Europy; wydobycie wynosiło wówczas ok. 300 tys. ton rocznie. W przeddzień likwidacji obozu w styczniu 1945 przebywało tam 853 więźniów.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Konzentrationslager Auschwitz, KL Auschwitz (Stammlager), w tym KL Birkenau (Auschwitz II) – zespół niemieckich obozów koncentracyjnych, w tym obozu zagłady na terenie Oświęcimia i pobliskich miejscowości istniejący w latach 1940-1945, symbol Holocaustu. Nazwy Auschwitz i Birkenau są niemieckimi odpowiednikami polskich nazw Oświęcim i Brzezinka, stosowanymi po agresji Niemiec na Polskę w 1939 i aneksji tych ziem przez III Rzeszę, gdy Oświęcim znalazł się administracyjnie w rejencji katowickiej (Regierungsbezirk Kattowitz) prowincji Górnego Śląska (Provinz Oberschlesien). W 1940 na tych terenach władze niemieckie utworzyły obóz przeznaczony początkowo do osadzania więźniów politycznych i opozycji, głównie Polaków. Rozbudowywany był potem stopniowo w główne miejsce masowej eksterminacji około miliona Żydów z całej Europy, a także wielu Polaków, Romów, jeńców radzieckich oraz ofiar innych narodowości. Jest to jedyny obóz koncentracyjny znajdujący się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, figuruje tam pod oficjalną nazwą Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-45).

Po przejściu frontu w 1945 kopalnia "Janina" została upaństwowiona i w lutym podjęła wydobycie. Drążenie nowego szybu Janina III rozpoczęto w 1961, dwa lata później szybu Południowego, a w 1964 - szybu Zachodniego. Na początku lat 70. XX wieku wydobycie wynosiło w "Janinie" ok. 1,8 mln ton rocznie, a zatrudnienie około 4 tysięcy osób. W 1972 wydobycie w "Janinie" przekroczyło 2 miliony ton, a w 1978 - trzy miliony, po czym w latach 80. utrzymywało się na poziomie 3,5 mln. ton.

Kopalnia węgla kamiennego (KWK) – rodzaj kopalni, w której wydobywa się węgiel kamienny z pokładów położonych pod ziemią metodą odkrywkową lub głębinową.

Libiąż – miasto w woj. małopolskim, w powiecie chrzanowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Libiąż. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Rozpoczęto zmniejszanie przerostów zatrudnienia, szczególnie wśród pracowników zatrudnionych na powierzchni. Liczba pracowników zmalała w ciągu pierwszych paru lat o ponad tysiąc osób, zmalało też wydobycie. W 1993 kopalnia weszła w skład Nadwiślańskiej Spółki Węglowej S.A. w Tychach, a od 1 lutego 2003 znalazła się, jako jeden z 23 zakładów, w Kompanii Węglowej. Rok później, 1 kwietnia 2004, w wyniku kolejnych przekształceń powstał Zakład Górniczo-Energetyczny Janina sp. z o.o. 1 lipca 2005 ZGE Janina został połączony z ZGE Sobieski Jaworzno III sp. z o.o., w wyniku czego powstał Południowy Koncern Węglowy S.A. W listopadzie 2007 zatrudnienie w "Janinie" wynosiło 2841 pracowników (w tym 1937 robotników dołowych). W 2006 wydobycie wynosiło ok. 2,2 mln ton, a docelowy poziom wydobycia planowany na rok 2008 wynosi 2,8 mln. ton rocznie. Złoża kopalni "Janina" szacowane są obecnie na 20% zasobów węgla kamiennego w Polsce. Jest to kopalnia o największych zasobach operatywnych węgla kamiennego w Polsce, szacowanych na 841 009 tys. Mg, a czas eksploatacji w 2003 był przewidywany na 80 lat.

Węgiel kamienny – skała osadowa pochodzenia roślinnego, zawierająca 75-97% pierwiastka węgla, powstała głównie w karbonie (era paleozoiczna) ze szczątków roślinnych, które bez dostępu tlenu uległy uwęgleniu. Ma czarną barwę, matowy połysk, czarną rysę.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Kopalnia Węgla Kamiennego Janina

Przypisy

"Zagadkowa Janina" i "Podróż sentymentalna dwóch Francuzów". „Kurier Libiąski”. 12/2006, s. str. 7-9. wyd. Libiąskie Centrum Kultury. ISSN 1895-6831 (pol.).
W opracowaniu M. Runickiej nt. historii kopalni Litwiniszyn wymieniony jest od r. 1935 jako dyrektor po Szczotkowskim, tymczasem do II wojny światowej pełnił tę funkcję stale Szczotkowski
Obozy w Libiążu w latach II wojny światowej
Magazyn Koncern, Gazeta Południowego Koncernu Energetycznego, listopad 2007
"Po pierwsze: zwiększyć wydobycie", portal ziemi chrzanowskiej przelom.pl
Magazyn Koncern, Gazeta Południowego Koncernu Energetycznego
Zbigniew Grudziński: "Wystarczalność zasobów węgla kamiennego w Polsce w świetle planu dostępu do zasobów oraz prognoz zapotrzebowania na węgiel" Polityka Energetyczna, Tom 8, Zeszyt 2, 2005

Bibliografia

Maria Leś-Runicka, "Historia kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu", wyd. Południowy Koncern Węglowy ZG Janina, Libiąż 2008 (bez nru ISBN)

Linki zewnętrzne

informacje o kopalni na stronach PKW SA

historia Libiąża