Na mapach: 50°10′51.82″N 19°00′27.72″E / 50.18106, 19.00770

KWK Murcki - widok z hałdy przyzakładowej

Kopalnia Węgla Kamiennego Murcki znajduje się w Katowicach, w dzielnicy Kostuchna (pierwotnie w Murckach). Od 1769 do 1945 r. nosiła nazwę Emanuelssegen z przerwami w latach 1922-1936, gdy nazywała się Emanuel i 1937-1939 Książę Maria. W latach 1947-1948 przyłączona do kopalni Boże Dary. Od 1 stycznia 2010 kopalnia "Murcki" została połączona z KWK "Staszic" i otrzymała nazwę KWK "Murcki-Staszic".

Historia

Początki kopalni sięgają lat 50. XVII w., kiedy to kopano węgiel w Murckach na terenie zwanym Rudne Kotliska, gdzie wychodził on na powierzchnię. Zorganizowaną eksploatację rozpoczęli właściciele terenu, książęta pszczyńscy, około 1740 r. W 1755 r. rozpoczęto wydobywanie węgla spod ziemi przy pomocy kołowrotu ręcznego z wybudowanego w tym roku szybu.

Formalnie kopalnia została zorganizowana w 1769 r., gdy zaczęło obowiązywać wydane 5 czerwca 1769 r. przez króla Prus Fryderyka II Wielkiego prawo górnicze dla Śląska i hrabstwa kłodzkiego, regulujące przynależność własnościową kopalin, prowadzenie robót poszukiwawczych i eksploatacyjnych oraz organizację przedsiębiorstw zajmujących się wydobyciem (kopalń). Aby spełnić wymagania nowego prawa, sprowadzono z Westfalii specjalistów: dwóch sztygarów i 2 górników. Kopalnię, należącą do 1945 r. do książąt pszczyńskich, nazwano Emanuelssegen (Błogosławieństwo Emanueala), od imienia jednego z członków rodziny książęcej.

Początkowo węgiel sprzedawano w najbliższej okolicy. Wraz ze wzrostem wydobycia próbowano znaleźć nowe rynki. Już w 1771 r. zawieziono węgiel z kopalni w celach reklamowych aż do Wrocławia, gdzie dominował węgiel ze starszych kopalni wałbrzyskich i noworudzkich. W 1772 r. miały miejsce pierwsze zorganizowane protesty górników. Przez 2 lata (1780-1782) pracował w kopalni Emanuelssegen Christian Ruhberg, który w 1792 r. wynalazł technologię wytapiania cynku z galmanu. Na przełomie wieków kopalnia miała już kilkanaście szybów, a w 1808 r. wydrążono pierwszą sztolnię do odwodniania kopalni oraz transportu węgla pod ziemią. W 1815 r. kopalnia miała już 30 szybów. W latach 1824 i 1845 wydrążono dwie kolejne sztolnie. Druga, najgłębsza, była 42 metry pod ziemią i miała długość 600 m.

Wzrastające wydobycie spowodowało, że w 1852 r. doprowadzono do kopalni normalnotorową bocznicę kolejową z Katowic przez Ligotę, a w 1863 r. otwarto prywatną szosę z Kobióra (pod Pszczyną) przez Tychy. Pierwszą maszynę parową zainstalowano w kopalni w 1868 r., a rok później zaczęto stosować kołowrót ciągniony przez konia. W 1870 r. połączono kopalnię i wyrastającą przy niej osadę o takiej samej nazwie Emanuelssegen, linią kolejową przez Tychy i Pszczynę z Dziedzicami. W ten sposób uzyskano możliwość wysyłki węgla na rynki Austro-Węgier (do Krakowa i Lwowa oraz do Czech). Kopalnia wydobywała wówczas ok. 80 000 ton węgla rocznie. W 1878 r. zaczęto używać prądu elektrycznego. W 1888 r. otwarto dom noclegowy dla górników na 100 osób.

Na początku XX w. nastąpiła przebudowa i modernizacja kopalni (od 1902), w 1913 r. wydobyła ona 432 301 ton węgla. W 1922 r. zmieniono nazwę przedsiębiorstwa, w związku ze zmianą nazwy miejscowości na Murcki po przyłączeniu do II Rzeczypospolitej, na Emanuel, a od 1937 r. na Książę Maria. W 1934 r. został wprowadzony decyzją sądu zarząd przymusowy dóbr pszczyńskich. Dla odrębnego zarządzania kopalniami utworzono w 1938 r. spółkę akcyjną Książęce Pszczyńskie Kopalnie, do której należała również kopalnia w Murckach, której przywrócono od 1939 r., tak jak miejscowości, nazwę Emanuelssegen. Kopalnia wydobyła w tym roku 489 993 tony węgla.

Po nacjonalizacji (formalnie na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej) kopalnię i miejscowość nazwano w 1945 r. Murcki i włączono ją do Mikołowskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego. W latach 1947-1948 Murcki włączono do innej byłej kopalni książąt pszczyńskich, Boże Dary w Kostuchnie. Ponownie wydzielono ją pod nazwą Murcki od 1 sierpnia 1948 r. z przynależnością do Jaworznicko-Mikołowskiego ZPW. W 1963 r. uruchomiono oddział kopalni Murcki II. W 1970 r. kopalnia wydobyła 711 198 ton węgla. 1 stycznia 1976 ponownie połączono Murcki i Boże Dary (kopalnie miały porównywalne wydobycie), tym razem zachowano jednak nazwę Murcki, ale kompleks wydobywczo-przetwórczy przeniesiono stopniowo na teren byłej kopalni Boże Dary (ostatni szyb na terenie Murcek zlikwidowano w 2004 r.). Jednocześnie kopalnię przeniesiono do Katowickiego ZPW. Tak powiększona kopalnia wydobyła w 1979 r. 2 475 500 ton węgla.