Kopalnie - dzielnica Karwiny - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°50′05″N 18°29′07″E / 49.83472, 18.48528

Kopalnie (czes. Doly, niem. Arnoldsdorf) – część miasta Karwiny w kraju morawsko-śląskim, w powiecie Karwina w Republice Czeskiej. Jest to także gmina katastralna o nazwie Karviná-Doly i powierzchni 1634,93 ha, na południowo-zachodnim skraju miasta. W 2001 r. liczyły 810 mieszkańców, a w 2010 odnotowano 161 adresów. Obejmuje obszar dawnej Karwiny (cz. Karviná, niem. Karwin) sprzed 1948 roku. Współczesna Karwina zrodziła się w 1948 z połączenia ówczesnych gmin: Karwina, Frysztat, Darków, Raj oraz Stare Miasto. Nowy organizm miejski otrzymał nazwę właśnie od Karwiny, zaś herb od Frysztatu.

Kolej Północna (oficjalnie "C.K. Uprzywilejowana Kolej Północna Cesarza Ferdynanda", niem. K.u.K. Privilegierte Kaiser-Ferdinands-Nordbahn, KFNB, czes. Severní Ferdinandova Dráha) - wybudowana w granicach Cesarstwa Austriackiego linia kolejowa łącząca Wiedeń z Krakowem.

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Pierwsza wzmianka pochodzi z 1305 roku. Aż do XIX wieku Karwina była mało znaczącą wsią Księstwa Cieszyńskiego, leżącą nieopodal dużego ośrodka miejskiego, jakim w owym czasie był Frysztat. Odkrycie bogatych złóż węgla w tej okolicy doprowadziło do gwałtownego rozwoju Karwiny i sąsiednich wsi jako miejscowości górniczych i hutniczych. W 1847 roku nastąpiło pierwsze połączenie kolejowe w ramach cesarsko-królewskiej Kolei Północnej, w 1871 kolejne, w ramach Kolei Koszycko-Bogumińskiej.

OKD, a.s., dawniej Ostravsko-karvinské doly (Kopalnie ostrawsko-karwińskie) - czeskie przedsiębiorstwo, które jest m.in. właścicielem spółki KARBONIA PL eksploatującej pozostałości KWK Morcinek.

Kościół Santa Croce (Św. Krzyża) we Florencji – jedna z najważniejszych świątyń franciszkańskich we Włoszech, bazylika mniejsza. Mieści się przy placu Św. Krzyża (Piazza di Santa Croce), ok. 800 metrów na południowy wschód od florenckiej katedry. Najprawdopodobniej został zaprojektowany przez Arnolfo di Cambio, mistrza kierującego budową od chwili jej rozpoczęcia w dniu 3 maja 1294 r. Budowa była kontynuowana do 1442. Kościół został konsekrowany przez papieża Eugeniusza IV w 1443 r.

Dawny herb Karwiny (1909)

W 1869 we wsi żyło 3384 osób, lecz w następnych dekadach liczba ta gwałtownie rosła. Według austriackiego spisu ludności z 1910 roku miasteczko Karwina (bez Solcy) miała już 15761 mieszkańców, z czego 15 402 było zameldowanych na stałe, 12 727 (82,6%) było polsko-, 1815 (11,9%) niemiecko-, 823 (5,3%) czesko- i 37 (0,2%) innojęzycznymi, 13 754 (87,3%) było katolikami, 1682 (10,7%) ewangelikami, 8 (0,1%) kalwinistami, 171 (1,1%) wyznawcami judaizmu oraz 146 (1,1%) innej religii lub wyznania.

Księstwo Cieszyńskie (łac. Ducatus Tessinensis, niem. Herzogtum Teschen, czes. Těšínské knížectví) – śląskie księstwo ze stolicą w Cieszynie, istniejące w latach 1290-1918. W latach 1290-1653 znajdowało się pod panowaniem miejscowej linii Piastów. W 1653 roku przeszło pod panowanie Habsburgów. Od 1722 roku książęta cieszyńscy pochodzili z dynastii książąt lotaryńskich, w latach 1767-1822 z dynastii Wettynów, a od 1822 do 1918 roku z dynastii Habsburgów lotaryńskich.

Miasteczko (łac. oppidum, niem. das Städtlein, Städtchen, Markt, Flecken, jidisz sztetl) – przejściowa, prawno-administracyjna jednostka osadnicza funkcjonująca między miastem a wsią, z charakterystycznym handlowo-przemysłowym (dawniej rzemieślniczym) wyodrębnieniem specjalności i analogiczną infrastrukturą co miasto. Obecnie w niektórych państwach jak np. Czechach i Niemczech istnieją obie formy administracyjne miejscowości tj. miasteczka oraz tytularne miasta "Titularstädte". Tego typu miejscowości, mimo że formalnie noszą tytuł "miasta", nie mają jednak pełni praw i funkcji miasta.

Znajduje się tu również barokowy kościół św. Piotra z Alkantary wybudowany w 1736. Z powodu intensywnego wydobyca węgla kamiennego w okolicy ziemia opadła, a budynek przechylił się o 6,8° w kierunku południowym. Obecnie kościół jest chronionym zabytkiem i pamiątką z przeszłości, kiedy fedrunek pod Karwiną odbywał się na dużo większą skalę niż dziś. Kościół jest wciąż otwarty i każdego tygodnia przeprowadza msze w językach czeskim i polskim. W pobliżu kościoła zlokalizowany jest też stary cmentarz.

Szkoda górnicza - szkoda spowodowaną ruchem zakładu górniczego. Naprawa takich szkód odbywa się wedle zasad zbliżonych do przewidzianych kodeksem cywilnym i polega na przywróceniu stanu poprzedniego lub odszkodowaniu pieniężnym. W razie braku przedsiębiorcy odpowiedzialnego za szkodą bądź jego następcy prawnego odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa. W sprawach spornych orzekają sądy powszechne.

Węgiel kamienny – skała osadowa pochodzenia roślinnego, zawierająca 75-97% pierwiastka węgla, powstała głównie w karbonie (era paleozoiczna) ze szczątków roślinnych, które bez dostępu tlenu uległy uwęgleniu. Ma czarną barwę, matowy połysk, czarną rysę.

W granicach administracyjnych dzielnicy znajduje się także dawniej samodzielna wieś Solca (cz. Solca, niem. Solza). Po odnalezieniu pokładów węgla na jej terenie, przybyło tu wielu nowych górników i pracowników, po czym osiedliło się. Wieś szybko się od tamtej pory rozwinęła. W 1873 wpływowa rodzina rodu Larisch-Mönnich wybudowała tu pałac, a w pobliżu również rodzinną kapliczkę i grobowiec. W latach 1894-1897 wybudowano nowy kościół św. Henryka w stylu renesansowym. Wiedeński architekt Cerny zainspirowany kościołem św. Krzyża we Florencji planował wznieść świątynię dla rosnącej społeczności, budynek miał pomieścić aż 4000 wiernych.

Kraj morawsko-śląski (czes. Moravskoslezský kraj), do 30 maja 2001 r. kraj ostrawski (czes. Ostravský kraj) – to region administracyjny w Czechach, odpowiednik polskiego województwa, przy granicy ze Słowacją i Polską, u ujścia Opawy i Ostrawicy do Odry. Stolicą kraju jest Ostrawa. Jego obszar wchodzi w skład okręgu terytorialnego kraj północnomorawski.

Czechy (. Na powierzchni 78 866 km² żyje ponad 10,5 mln osób, z czego 94% to Czesi. Obowiązuje czterostopniowy podział administracyjny – na 14 krajów, 204 gminy III stopnia, 384 gminy II stopnia oraz 5661 gmin I stopnia.

Według austriackiego spisu ludności z 1910 roku Solca, będąca już w granicach Karwiny, miała 1047 mieszkańców, z czego 1021 było zameldowanych na stałe, 819 (80,2%) było polsko-, 165 (16,2%) niemiecko- i 37 (3,6%) czeskojęzycznymi, 930 (88,8%) było katolikami, 109 (10,4%) ewangelikami, 3 (0,3%) wyznawcami judaizmu oraz 5 (0,5%) innej religii lub wyznania.

Renesans lub odrodzenie – okres w historii kultury europejskiej, obejmujący przede wszystkim XV i XVI wiek, określany często jako "odrodzenie sztuk i nauk" oraz koncepcja historiozoficzna odnosząca się do historii kultury włoskiej od Dantego do roku 1520 (Il Rinascimento).

Kalwinizm - jedna z ważniejszych doktryn i wyznań protestanckich. Kalwinizm zaliczany jest do ewangelicyzmu historycznego tj. wyznań wywodzących się wprost z reformacji.

Solca praktycznie przestała istnieć, gdy z powodu szkód górniczych na jej terytorium jej mieszkańcy masowo przenieśli się do pobliskich miast i wiosek w latach 50. i 60. XX wieku. Następnie komunistyczne władze zburzyły większość pozostałych budynków. Los ten spotkał pałac już w 1953, kościół w 1960, a grób Larischów w 1985.

Luteranizm – doktryna teologiczna i chrześcijański ruch reformacyjny, zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku (za datę jego rozpoczęcia uważa się rok 1517). Stanowi jeden z nurtów protestantyzmu i ewangelicyzmu.

Judaizm – religia monoteistyczna, której podstawą jest wiara w jednego Boga (osobowego, niepodzielnego, będącego bytem niematerialnym, bezcielesnym i wiecznym), będącego nie tylko Stwórcą świata, ale także jego stałym "nadzorcą", czy też "opiekunem". Bóg ten zawarł z ludem Izraela wieczyste przymierze, obiecując ochronę i pomoc w zamian za podporządkowanie się jego nakazom. Judaizm ukształtował się w II tysiącleciu p.n.e.; stanowi religię narodową Żydów. Jest też pierwszą religią abrahamową. Jej wyznawcy znajdują się na całym świecie, obecnie jest ich najwięcej w Stanach Zjednoczonych – 5,6 mln i Izraelu – 4,7 mln. Z judaizmu wywodzi się chrześcijaństwo.

Podobnie wyludnił się obszar całej dzielnicy. Jeszcze w 1930 liczył 22317 mieszkańców, w 1961 12796, a w 1991 jedynie 1302. Mimo to na terenie dzielnicy wciąż funkcjonują czynne kopalnie zrzeszone w OKD, a.s..

Kościół św. Piotra z Alkantary

Tabliczka informacyjna na kościele

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Kościół łaciński, Kościół rzymskokatolicki, Kościół katolicki obrządku łacińskiego, Kościół Zachodni – największa liczebnie część Kościoła katolickiego, mająca własną, odrębną tradycję liturgiczną oraz własną i odrębną strukturę. Głową Kościoła rzymskokatolickiego jest biskup Rzymu, czyli papież.

Pomnik ofiarom katastrofy górniczej z 16 marca 1895

Dworzec kolejowy w Karwinie

Przypisy

Informace o katastrálním území Karviná-Doly (cz.). [dostęp 2010-09-27].
↑ Český statistický úřad: Historický lexikon obcí ČR 1869 - 2005 - 1. díl (cz.). 20 sierpnia 2008. [dostęp 2010-09-27]. ss. 718-719.
Adresy v České republice (cz.). 2010-09-27. [dostęp 2010-09-27].
↑ Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien, Troppau 1912.
↑ O kościele na stronie hrady.cz (cz.)
↑ Vladislav Dudák: Dnešní Karviná aneb místo Solcy Pilňok (cz.). 25-10-2009. [dostęp 2010-09-26].

Linki zewnętrzne

Mapa gminy katastralnej Karviná-Doly

Stare zdjęcia pałacu w Solcy i współczesne jego pozostałości (cz.)

Stare zdjęcia solcańskiego kościoła i współczesne jego pozostałości (cz.)