Kopciuszek albo triumf dobroci (włos. La Cenerentola ossia La bontà in trionfo) – opera komiczna w dwóch aktach (pięciu scenach) Gioacchina Rossiniego do libretta Jacopo Ferrettiego. Opera powstała na podstawie bajki Perraulta w bardzo krótkim czasie. Libretto zostało napisane w ciągu 22 dni a partytura - 24 dni. Opera jest pozbawiona elementów fantastycznych, zaś bajkowy pantofelek został zastąpiony przez bransoletkę. Obawiano się bowiem reakcji cenzury i publiczności na podnoszenie sukni podczas sceny przymiarki pantofelka.

Historia utworu

Kopciuszek na balu

Niemal nazajutrz po premierze Otella (26 września 1816) Rossini opuścił Neapol i wyjechał do Rzymu, dokąd wzywały go przyjęte wcześniej zobowiązania. Jeszcze podczas pracy nad Cyrulikiem sewilskim kompozytor podpisał z impresariem rzymskiego Teatro Valle Cartonim umowę na nową operę. Data premiery została określona na 26 grudnia, Cartoni zastrzegł sobie prawo wyboru libretta, honorarium zostało określone na 500 skudów. Już na miejscu okazało się, że wystawienie nowej opery w projektowanym terminie będzie bardzo problematyczne. Cartoni, który ze względu na nadchodzący karnawał żądał opery komicznej nie umiał się zdecydować na żadną z propozycji przedstawianych przez librecistę Ferretiego. 24 grudnia, kiedy wydawało się, że sprawa znalazła się w całkowitym impasie, Ferreti zaproponował, nie wierząc zresztą zbytnio w powodzenie pomysłu, by na temat opery wybrać baśń o Kopciuszku. Rossini przyjął pomysł z entuzjazmem, poparł go też Cartoni i praca na utworem ruszyła z miejsca. O premierze 26 grudnia nie mogło już być mowy, ciągle jednak istniała jeszcze szansa wystawienia opery w stagione zimowym. Kopciuszek powstawał więc w wielkim pośpiechu. Wedle wspomnień Ferretiego napisanie libretta zajęło mu 22 dni. Rossini skomponował muzykę w 24 dni. Poza uwerturą wziętą z Gazety i dwiema ariami, których autorem jest kompozytor Luigi Agolini, pomagający Rossiniemu w pracy, powstała całkowicie nowa muzyka.

Kopciuszek został wystawiony 25 stycznia 1817 roku i spotkał się z przyjęciem niewiele lepszym niż Cyrulik sewilski. Zaledwie kilka numerów znalazło żywszy oddźwięk reszta przeszła bez echa, zdarzyły się nawet gwizdy. Wykonanie nie było zresztą nadzwyczajne poza Gertrudą Righetti-Giorgi w roli tytułowej, w obsadzie nie było gwiazd. Orkiestra Teatro Valle również nie prezentowała najwyższego poziomu, o czym Rossini zdążył się już przekonać przy okazji Torvalda i Dorliski. Tym razem kompozytor zachował jednak olimpijski spokój, przekonany, że opera odniesie sukces. Powodzenie Kopciuszka rzeczywiście rosło z każdym wieczorem. Opera pozostała na afiszu do końca stagione, osiągając około 20 przedstawień. W szybkim czasie zdobyła sobie sceny europejskie: w 1818 roku została wystawiona w Barcelonie i Monachium, w 1820 - w Londynie, Wiedniu i Budapeszcie, w 1822 - w Paryżu i Krakowie (w języku niemieckim), w 1824 - we Lwowie, w 1826 - w Nowym Jorku, w 1829 - w Warszawie. Triumfy odnosiły w tej operze legendy romantycznego belcanta: Domenico Donzelli wystąpił w roli Ramira w La Scali; Filippo Galli był kolejno Magnifikiem w La Scali i Dandinim w Théâtre-Italien; Luigi Lablache i Antonio Tamburini grali Dandiniego; Maria Malibran, Paulina Viardot, Marietta Albani, Laure Cinti-Damoreau i Henrietta Sontag śpiewały rolę tytułową. Dzisiaj Kopciuszek jest chyba najczęściej wystawianą operą Rossiniego po Cyruliku sewilskim, mimo że partię tytułową napisaną na mezzosopran mogą wykonywać tylko śpiewaczki o wyjątkowej rozpiętości i giętkości głosu. W XX wieku w roli Angeliny występowała Conchita Supervia, bohaterka spektakli w Opéra-Comique (1932, Dino Borgioli jako Ramiro, dyr. Tulio Serafin) i w Covent Garden (1934, Borgioli i Enzo Pinza jako Magnifico), a także: Giulietta Simionato, Teresa Berganza, Lucia Valentini-Terrani, Agnes Baltsa, Cecilia Bartoli, Ewa Podleś.