Ten artykuł dotyczy obrzędu. Zapoznaj się również z: powieść Borysa Akunina.

Koronacja Karola Wielkiego

Koronacja Jana Kazimierza

Koronacja królowej Wiktorii

Święty Stefan Węgierski (w rzeczywistości przedstawienie Zygmunta III Wazy w stroju koronacyjnym jako rex sacerdos)

Koronacja – uroczysty akt intronizacji suwerennego władcy związany z przekazaniem mu insygniów władzy i nałożeniem ozdobnego nakrycia głowy w postaci czepca, korony, mitry lub diademu. W kulturze europejskiej drobiazgowo rozbudowany obrządek sakramentalium połączony najczęściej z liturgią mszalną.

Starożytność

Zwyczaj koronacji związany z nałożeniem na głowę monarchy wieńca lub diademu narodził się w starożytności. Praktykowany był początkowo na Bliskim Wschodzie i w Persji. Z czasem jednak obrzęd ten przyjął się też w innych częściach świata.

Ceremonia koronacji funkcjonowała w starożytnym Egipcie, gdzie dwaj arcykapłani wcielający się w rolę bogów Horusa i Tota przekazywali nowemu faraonowi podwójną koronę Górnego i Dolnego Egiptu oraz pastorał Heka i bicz Nehaha. W Asyrii nowy władca poprzedzany przez kapłana wzywającego imienia boga, niesiony był procesyjnie do świątyni Aszura w mieście Aszur, gdzie oddawał hołd wizerunkowi boga, następnie zaś namaszczany był przez kapłanów i przyjmował insygnia władzy. W starożytnym Rzymie, ze względu na silne wpływy tradycji republikańskiej, początek panowania nowego cesarza w okresie pryncypatu wiązał się wyłącznie ze złożeniem stosownych ofiar. W późniejszych wiekach, od czasów panowania Juliana Apostaty związany był z podniesieniem nowego władcy na tarczy przez dowódców jego wojsk.

Kraje chrześcijańskie

W krajach chrześcijańskich koronacja była traktowana jako sakramentalium i wiązała się z uroczystą mszą świętą, podczas której arcybiskup-metropolita nakładał koronę na głowę monarchy, a także, nawiązując do tradycji królów Izraela, namaszczał go olejkami świętymi. Wiązało się to z wiarą, że wszelka władza pochodzi od Boga, a także że król jest posłańcem bożym (por. również J 19:10-11 – rozmowa Jezusa z Piłatem: "Rzekł więc Piłat do Niego: «Nie chcesz mówić ze mną? Czy nie wiesz, że mam władzę uwolnić Ciebie i mam władzą Ciebie ukrzyżować?» Jezus odpowiedział: «Nie miałbyś żadnej władzy nade Mną, gdyby ci jej nie dano z góry. Dlatego większy grzech ma ten, który Mnie wydał tobie»."). Jednocześnie potwierdzało to zwierzchność papieża nad monarchą (zob. papocezaryzm). Podczas swojej koronacji na Cesarza Francuzów, Napoleon Bonaparte, wziął koronę z rąk papieża i sam nałożył ją sobie na głowę, tym samym pokazując swoją niezależność wobec niego.

W poszczególnych krajach koronacja zwykle odbywała się w jednym kościele, który był najczęściej katedrą metropolitalną lub miał szczególne znaczenie dla historii państwa. Tradycyjnie, królowie francuscy koronowani byli w Reims, angielscy – w Opactwie Westminster itd. W Polsce, do 1320 koronacje odbywały się w Gnieźnie, a potem w Krakowie. Trzej królowie (Stanisław Leszczyński, Stanisław August Poniatowski i Mikołaj I) koronowani byli w Warszawie. Tradycyjnie koronacja trwała trzy dni, od soboty, przy czym główny akt następował w niedzielę. W Wielkiej Brytanii od 1727 roku na każdej uroczystości koronacyjnej wykonywany jest hymn koronacyjny Georga Friderica Handla "Zadok the Priest".

Królom elekcyjnym dopiero koronacja dawała prawo sprawowania rządów.

czytaj dalej: [2], [3]