Kosmiczne śmieci - Polski Serwis Naukowy

Dystrybucja kosmicznych śmieci widziana spoza orbity geostacjonarnej (GEO). Widoczne są dwa główne zbiorowiska, pierścień obiektów na orbicie GEO, i chmurę obiektów na niskiej orbicie okołoziemskiej (LEO).

Kosmiczne śmieci lub kosmiczne odpadki, ew. kosmiczne wysypisko (ang. Space Debris) – obiekty na orbitach wokół Ziemi wytworzone przez człowieka, ale niesłużące już żadnemu celowi. Składa się na nie wszystko, poczynając od zużytych rakiet wielostopniowych, nieczynnych satelitów, po fragmenty kolizji i pozostałości eksplozji. Jako że orbity tych obiektów mogą nachodzić się z trajektoriami statków, stanowią one źródło potencjalnego zagrożenia.

Moduł księżycowy (ang. Lunar Module) – dwuczłonowy statek kosmiczny zaprojektowany zgodnie z profilem programu Apollo do operacji kosmicznych w pobliżu Księżyca i na jego powierzchni, składający się z członu zniżania i członu wznoszenia. Moduł był produkowany przez firmę Grumman. Był on przeznaczony do przewozu dwóch astronautów z orbity księżyca na jego powierzchnię i z powrotem. Masa pojazdu wynosiła 15 065 kg włączając astronautów, paliwo i inne materiały.
Endeavour – najnowszy prom kosmiczny zbudowany przez NASA, oznaczony symbolem OV-105. Został zbudowany w celu zastąpienia wahadłowca Challenger, głównie z części zamiennych.

Znaczną większość z milionów obiektów śmietniska stanowią małe kawałki, jak listki farby. Zderzenia z tymi cząstkami powodują zniszczenia podobne w efekcie do piaskowania. Znacznej większości tych zniszczeń można uniknąć poprzez zastosowanie technologii wynalezionej do ochrony statków przed mikrometeorytami, poprzez dodanie cienkiej warstwy metalu na zewnętrznej powłoce statku. Do zderzeń dochodzi przy tak dużych prędkościach, że pył wyparowuje przy uderzeniu z warstwą metalu, a powstająca w efekcie plazma rozprzestrzenia się na tyle szybko, że nie zdąży uszkodzić statku. Aczkolwiek, nie każdą część obiektu da się ochronić w ten sposób, np. panele słoneczne i urządzenia optyczne (takie jak teleskop, czy astronawigator) i te elementy są cały czas wystawione na działanie śmieci.

Kometa – małe ciało niebieskie poruszające się w układzie planetarnym, które na krótko pojawia się w pobliżu gwiazdy centralnej. Ciepło tej gwiazdy powoduje, że wokół komety powstaje koma, czyli gazowa otoczka. W przestrzeń kosmiczną jądro komety wyrzuca materię, tworzącą dwa warkocze kometarne – gazowy i pyłowy, skierowane pod różnymi kątami do kierunku ruchu komety. Gazowy warkocz komety jest zawsze zwrócony w kierunku przeciwnym do gwiazdy, co spowodowane jest oddziaływaniem wiatru słonecznego, który "wieje" zawsze od gwiazdy. Pyłowy warkocz składa się z drobin zbyt masywnych, by wiatr słoneczny mógł znacząco zmienić kierunek ich ruchu.
Atlantis – czwarty wahadłowiec NASA, który odbył lot kosmiczny. Jest on jednym z sześciu zbudowanych w USA orbiterów wielorazowego użytku przeznaczonych do transportu ludzi oraz sprzętu na orbitę oraz z powrotem.

Dzisiejsze sposoby osłony, tak jak te użyte przy załogowych modułach Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, są w stanie chronić przed odpadkami wielkości mniejszej niż 1 cm. Jedynym pozostałym sposobem takiego zabezpieczenia jest poruszenie obiektem, celem uniknięcia kolizji. Ta metoda z kolei wymaga poznania dokładnej orbity obiektu. Używany w chwili obecnej sprzęt jest w stanie rozpoznawać obiekty o średnicy większej niż 5 cm na niskiej orbicie okołoziemskiej, i o średnicy około 50 cm na orbicie geostacjonarnej. Z szacowanych 500 tys. obiektów o średnicy powyżej 1 cm, tylko 18 tys. może być śledzonych z Ziemi. Łączną liczbę obiektów szacuje się na miliony.

STS-115 (ang. Space Transportation System) - to misja promu Atlantis, której celem była rozbudowa ISS. Wahadłowiec dostarczył moduły kratownicy P3 i P4 oraz baterie słoneczne, które zostały podłączone do stacji. Był to 27. lot Atlantisa i jego pierwszy start od blisko 4 lat. Prom przycumował 8. raz do ISS i 14. do stacji kosmicznej (6 razy cumował do rosyjskiej stacji Mir). Wahadłowiec wystartował 9 września 2006 r. o godzinie 15:14:55 UTC (17:14:55 czasu polskiego) i wylądował po 12 dniach. Był to dopiero trzeci lot amerykańskiego promu kosmicznego po katastrofie Columbii (pierwsza misja konstrukcyjna ISS od 3 lat). Astronauci przeprowadzili 3 spacery kosmiczne, podczas których zainstalowali dwie nowe baterie słoneczne. Dodatkowo dostarczyli na orbitę i dołączyli do ISS dwa segmenty kratownicy, które umożliwią wózkowi MT poruszanie się na zewnątrz stacji. Była to 116. misja programu lotów wahadłowców.
Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.

Historia

Mikrometeoryty

Osobny artykuł: Mikrometeoryt.

W 1946, podczas drakonidyjskiego deszczu meteorytów, Helmut Landsberg zebrał kilka naładowanych magnetycznie próbek, których pochodzenie wiązał z deszczem. Zaintrygowało to Freda Whippla i napisał artykuł, w którym postulował, że obiekty tej wielkości są za małe, żeby utrzymać swoją prędkość, kiedy wchodzą do górnej atmosfery. Zamiast tego, szybko wytraciłyby swoją prędkość i spadły niestopione. Aby zaklasyfikować te obiekty stworzył nazwę Mikrometeoryt

Challenger (oznaczenie - STA-099, OV-99) - drugi wahadłowiec kosmiczny amerykańskiego Programu STS. Pierwszy lot odbył się 4 kwietnia 1983 roku w trakcie misji oznaczonej symbolem STS-6. Uległ zniszczeniu 28 stycznia 1986 przy starcie misji STS-51-L.
McDonnell Douglas – amerykańska wytwórnia lotnicza, zajmująca się produkcją samolotów zarówno cywilnych, jak i wojskowych. Siedziba mieści się w St. Louis w stanie Missouri. Od 1 sierpnia 1997 stała się częścią firmy Boeing.

"Błysk energii" superszybkiego uderzenia, będącego symulacją zderzenia cząstki ze statkiem.

Te wczesne prace, we współpracy z Fletcherem Watsonem, doprowadziły obserwatorium w Harvardzie do zbudowania stacji pozwalającej na pomiary prędkości obserwowanych meteorytów. W tamtym czasie spierano się o to, czy meteoryty są spoza Układu Słonecznego, podczas gdy inni twierdzili, że to pozostałości po jego formowaniu się. Te bezpośrednie pomiary były w stanie zlokalizować źródło meteorytów, udowadniając, że są to w znacznej większości pozostałości po ogonach komet, i że żadnemu z tych obiektów nie da się przypisać pochodzenia spoza układu. Dzisiaj przyjmujemy, że meteoryty wszelkiego typu to pozostałości po formacji układu.

Program Pioneer — program misji amerykańskich sond kosmicznych przeznaczonych do prowadzenia badań Księżyca, przestrzeni międzyplanetarnej i planet. Starty sond Pioneer odbywały się w latach 1958 - 1978.
Pas planetoid – obszar rozciągający się pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza. W obszarze tym znajduje się wiele małych ciał niebieskich – planetoid, z których znane są już setki tysięcy. 220 planetoid ma średnicę przekraczającą 100 km. Łączna masa wszystkich obiektów w pasie planetoid szacowana jest na 2,3×1021 kg i jest tylko pięć razy mniejsza od masy Plutona.

Ochrona przed mikrometeorytami

Chociaż prace Whipple'a wyszły przed wyścigiem kosmicznym, okazały się przydatne kiedy ten się rozpoczął. Jego prace udowodniły, że szanse uderzania w duży meteor, duży na tyle, aby rozbić statek kosmiczny, są niezmiernie małe. Aczkolwiek, wykazało także, że pojazd będzie pod ciągłym obstrzałem kosmicznego pyłu. Wczesne podejście do problemu cechowała surowość pomysłu, i miałby to niby być gruby mur chroniący pojazd. Dokładanie zbędnej masy do statku kosmicznego jest jednak ogromnie kosztowne.

Kamera Bakera-Nunna – połączenie aparatu fotograficznego z teleskopem, zaprojektowane przez dwóch Amerykanów, dr Bakera i Jospeha Nunna. Używana do optycznego śledzenia sztucznych satelitów. Została zbudowana w związku z badaniami Międzynarodowego Roku Geofizycznego.
Delta - rodzina amerykańskich rakiet nośnych. Zapoczątkowana przez rakietę Thor Delta, w latach 60. XX wieku. Obecnie rakiety typu Delta są jednymi z podstawowych rakiet przemysłu astronautycznego w USA. Historia tych rakiet to ponad 300 startów z czego 95% zakończyło się sukcesem. Aktualnie używane są rakiety Delta II i Delta IV, planuje się również wykorzystanie ich w przyszłości. Produkcją i wynoszeniem rakiet w kosmos zajmuje się obecnie United Launch Alliance. Zużyte dopalacze orbitalne mają swój wkład w liczebność kosmicznego śmietniska.

Sam Whipple wymyślił w 1946 lepsze rozwiązanie. Na początku znana jako "zderzak meteorytowy", dzisiaj rozpoznawana pod nazwą Tarcza Whippla, składała się z cienkiej warstwy metalu rozpostartej w małej odległości od kadłuba statku. Kiedy mikrometeoryt uderzał w folię wyparowywał, a powstająca w wyniku plazma szybko by się rozprzestrzeniała. To pozwalało na niezależną od trzymania cały czas ochrony przed meteorytami na pierwszym planie, konstrukcji kadłuba, a sama warstwa metalu nie dodawała wiele do całości masy. Dla obiektów, które spędzają większą część czasu na orbicie, zastosowana tarcza pozostała nie zmieniona od lat.

Mir (ros. Мир, po polsku pokój) – zbudowana przez Związek Radziecki załogowa stacja orbitalna, która od wystrzelenia jej pierwszego modułu w 1986, do jej kontrolowanej deorbitacji w 2001, okrążała Ziemię poruszając się po niskiej orbicie okołoziemskiej. W pierwszych latach swojego istnienia Mir był używany tylko przez Związek Radziecki i współpracujące z nim państwa w ramach programu Interkosmos. Po rozpadzie ZSRR na stację zaczęli latać również astronauci innych narodowości, w tym ze Stanów Zjednoczonych.
Orbita geostacjonarna to orbita okołoziemska, która zapewnia krążącemu po niej satelicie zachowanie stałej pozycji nad wybranym punktem równika Ziemi. Orbita geostacjonarna jest orbitą kołową zawartą w płaszczyźnie równika. Przebiega na wysokości 35 786 km nad równikiem (42 160 km od środka Ziemi). Prędkość ciała na orbicie geostacjonarnej wynosi około 3,08 km/s, a czas okrążenia przez niego Ziemi jest równy 23 godziny 56 minut i 4 sekundy, czyli dokładnie tyle, ile trwa doba gwiazdowa.

Studia Kesslera nad planetoidami

W miarę jak ziemskie misje posuwały się coraz dalej od Ziemi, zaczęto sobie zadawać pytanie o naturę pasa planetoid, przez które będą musiały przejść sondy w drodze do krańca Układu Słonecznego. Chociaż Whipple wykazał, że bezpośrednie otoczenie Ziemi nie stanowi zagrożenia z punktu widzenia podróży kosmicznych, nikt nigdy w tej kwestii nie przyjrzał się pasowi. Donald Kessler w serii swoich artykułów, zaczynając w późnym 1968 roku obliczył maksymalną gęstość pasa planetoid.

Sztuczny satelita – satelita wykonany przez człowieka poruszający się po orbicie wokół ciała niebieskiego. Pierwszym sztucznym satelitą Ziemi został wystrzelony przez Związek Radziecki w 1957 Sputnik 1.
Piaskowanie - proces technologiczny polegający na czyszczeniu lub kształtowaniu dowolnej powierzchni strumieniem sprężonego powietrza (ewentualnie cieczy - piaskowanie używane w stomatologii) z dodatkiem twardych cząsteczek.

Diagram Gabbarda prawie 300 elementów pochodzących z dezintegracji dopalacza z trzeciego stopnia chińskiej rakiety Long March 4 po okresie 5 miesięcy – 11 marca 2000.

Te prace doprowadziły w 1971 do prac o dynamice pasa i jego ewolucji w czasie. Punkt wyjściowy w obserwacjach Kesslera to fakt, że obiekty te powinny przecież prędzej, czy później zostać wciągnięte przez grawitację większych obiektów Układu, zwłaszcza Jowisza. Kiedy dochodziło do takiego zderzenia, garści materiału pozostałyby na ścieżkach orbitalnych, podobnych do orbit sprzed uderzenia. Skoro te nowe orbity nachodziły na siebie, obiekty byłyby podatne na częstsze kolizje pomiędzy sobą, a skoro byłoby ich więcej, kolejne zderzenia rosłyby wykładniczo. Ten Syndrom Kesslera wzmagałby się, tworząc coraz mniejsze i mniejsze obiekty. Znając wielkości niektórych asteroidów, Kessler był w stanie udowodnić, że skala tego procesu liczona jest w miliardach lat. Głównym wynikiem jego badań było udowodnienie, że przejście przez pas asteroidów nie jest szczególnie niebezpieczne. Sondy Voyager i Pioneer przeszły bezpiecznie przez pas zaledwie kilka lat później.

Obserwatorium Harvarda (Harvard College Observatory) – obserwatorium astronomiczne Uniwersytetu Harvarda (Harvard University w Cambridge) w USA. Wraz z Obserwatorium Smithsonian Astrophysical od 1973 roku tworzy Centrum Astronomiczne Harvard-Smithsonian.
USS Lake Erie (CG-70) – amerykański krążownik rakietowy, najnowszej czwartej linii okrętów typu Ticonderoga. Jest okrętem Aegis BMD wyposażonym w system Aegis BMD 3.6 oraz dwa pionowe zestawy wyrzutni pocisków rakietowych VLS. Pierwszoplanową rolą tego okrętu jest zwalczanie pocisków balistycznych w ramach amerykańskiego programu obrony antybalistycznej Ballistic Missile Defense. Szczególnym zadaniem USS "Lake Erie" jest przydzielona mu rola platformy testowej pocisków antybalistycznych SM-3.

NORAD, Gabbard i Kessler

NORAD utrzymywał bazę danych wszystkich znanych startów rakiet i obiektów, które poleciały tam z nimi; nie tylko samych satelitów, ale ich osłon aerodynamicznych, zużytych rakiet wielostopniowych, itp., który znany jest dziś pod nazwą Katalogu Obiektów Kosmicznych i prowadzony był od czasów wystrzelenia Sputnika w 1957, NASA później zaczęła wydawać tą bazę danych w powszechnym dziś dwuliniowym zestawie danych.

Jowisz – piąta w kolejności oddalenia od Słońca i największa planeta Układu Słonecznego. Posiada wiele księżyców (odkryto 63) oraz system pierścieni. Jowisz wraz z Saturnem, Uranem i Neptunem to planety gazowe, czasem nazywane również planetami jowiszowymi.
North American Aerospace Defense Command (NORAD), (Dowództwo Obrony Północnoamerykańskiej Przestrzeni Powietrznej i Kosmicznej) – jednostka organizacyjna istniejąca od 12 maja 1958, w skład której wchodzą dwa kraje: USA i Kanada. W celu ochrony terytorium USA i jego sojuszników przewidywano budowę i modernizację 27 centrów na całym świecie za łączną sumę 8,5 miliarda dolarów.

Sensory, które pracowały dla bazy, zdawały się zbierać dane o wielu innych obiektach, z których wiele pochodziło z eksplozji na orbicie. Niektóre z nich spowodowano umyślnie, jako część testów technologii przeciwko satelitom w 1960, podczas gdy inne były efektem "rozerwania" dopalaczy rakiet, pozostawionych na orbicie, kiedy to resztki paliwa w zbiornikach, parując rozszerzały się i w efekcie napierały na ścianki. Obiekty te jednak były monitorowane przypadkowo, pracownik NORAD-u, John Gabbard, wziął na siebie stworzenie osobnego katalogu, w którym zaklasyfikuje jak najwięcej tych obiektów. Badając wyniki tych eksplozji, Gabbard wytworzył nową technikę przewidywania orbit ich pozostałości. Diagramy Gabbarda są dzisiaj często stosowane, do ulepszania modelowania orbitalnej degradacji.

Apollo 8 - załogowa misja kierowana przez amerykańska agencję kosmiczną NASA w ramach programu Apollo. Apollo 8 było pierwszą misją, która wyniosła ludzi poza orbitę okołoziemską.
Eksplozja – gwałtowny wybuch powodujący powstanie fali uderzeniowej rozchodzącej się z prędkością powyżej 400 m/s – ale poniżej maksymalnej prędkości możliwej dla danego materiału wybuchowego.

Kamery Baker-Nunn były używane do studiowania problemu śmieci.

Kiedy baza danych NORAD-u została po raz pierwszy upubliczniona w 1970, Kessler zaaplikował metodę użytą do badania pasa asteroid do przebadania katalogu. W 1978 Kessler i Burton Cour-Palais napisali wspólnie Częstość kolizji sztucznych satelitów: o utworzeniu się pierścienia, w której wykazywali, że taki sam proces sterujący ewolucją pasa asteroidów, wywoła podobne zjawisko na niskiej okołoziemskiej orbicie, ale w o wiele krótszej skali czasu, bo zaledwie dekad. Pod koniec publikacji stwierdzono, że w okolicach 2000 roku materiał pochodzący z tego typu zderzeń będzie stanowił zagrożenie większe od materiału występującego tam naturalnie.

Michael Collins (ur. 31 października 1930 w Rzymie) – astronauta amerykański, uczestnik pierwszego lądowania na Księżycu, generał dywizji Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych.
Tor ruchu (trajektoria) w kinematyce - krzywa zakreślana w przestrzeni przez poruszające się ciało. Jeżeli wypadkowa siła działająca na ciało wynosi 0, wówczas z I zasady dynamiki Newtona wynika, że ciało porusza się po torze prostoliniowym. Jeżeli na poruszające się ciało działa niezrównoważona siła, której kierunek nie jest styczny do toru ruchu, wówczas tor ruchu jest krzywoliniowy.

W tamtym czasie wydawało się jednak, że nie ma powodów do zamartwiania się i zakładano, że górne warstwy atmosfery będą palić materiał w tempie szybszym, niż będzie on tam dostarczany. Aczkolwiek Gabbard zdawał sobie sprawę że katalog NORAD-u jest niekompletny. Wkrótce po publikacji Kesslera, w trakcie wywiadu na te tematy Gabbard, użył terminu Syndrom Kesslera, na określenie sytuacji, w której materiał na orbicie zaczyna być zauważalną sprawą. Dziennikarz przytoczył go słowo w słowo, i kiedy artykuł podchwycono w artykule w Popular Science w 1982, termin wszedł do powszechnego użycia. Artykuł został wyróżniony nagrodą prasową.

Global Positioning System (GPS) - właściwie GPS-NAVSTAR (ang. Global Positioning System – NAVigation Signal Timing And Ranging) – jeden z systemów nawigacji satelitarnej, stworzony przez Departament Obrony Stanów Zjednoczonych, obejmujący swoim zasięgiem całą kulę ziemską. System składa się z trzech segmentów: segmentu kosmicznego - 31 satelitów orbitujących wokół Ziemi na średniej orbicie okołoziemskiej; segmentu naziemnego - stacji kontrolnych i monitorujących na ziemi oraz segmentu użytkownika - odbiorników sygnału. Zadaniem systemu jest dostarczenie użytkownikowi informacji o jego położeniu oraz ułatwienie nawigacji po terenie.
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, MSK (ang. International Space Station, ISS; ros. Международная Космическая Станция, МКС; trb.: Mieżdunarodnaja Kosmiczeskaja Stancyja, MKS) – pierwsza stacja kosmiczna wybudowana z założenia przy współudziale wielu krajów. Składa się obecnie z 14 głównych modułów (docelowo ma ich liczyć 16) i umożliwia jednoczesne przebywanie sześciu członków stałej załogi (trzech do roku 2009). Pierwsze moduły stacji zostały wyniesione na orbitę i połączone ze sobą w 1998 roku. Pierwsza stała załoga zamieszkała na niej w roku 2000. Źródłem zasilania ISS są baterie słoneczne, transportem ludzi i materiałów zajmują się amerykańskie wahadłowce programu STS (od lutego 2003 do 26 lipca 2005 wstrzymane z powodu katastrofy Columbii) oraz rosyjskie statki kosmiczne Sojuz i Progress.

Dalsze studia

Brak dobrych zestawów danych zmusił naukowców do skupienia się nad zbadaniem niskiej orbity okołoziemskiej. W październiku 1979 NASA zapewniła Kesslerowi dalsze środki na badania. W trakcie badań zanalizowano kilka podejść do problemu. Korzystano z teleskopów optycznych, radarów krótkofalowych. Same pomiary optyczne pokazywały, że szacunki są o połowę zaniżone. Wcześniej zakładano, że katalog NORAD-u jest w miarę kompletny, a już na pewno zawiera wszystkie większe obiekty. Te obserwacje pokazały, że katalog NORAD-u niektóre obiekty omijał świadomie (zazwyczaj instalacje wojskowe), niełatwo wyłapywał obiekty o średnicy poniżej 10 cm, a wielu innych po prostu nie uważał za istotne.

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.
Delta II - rakieta nośna należąca do rodziny rakiet Delta zaprojektowana i zbudowana przez wytwórnię lotniczą McDonnell Douglas, następnie produkowana przez Integrated Defense Systems - własność Boeinga. Rakiety te są w użyciu od 1989 roku. Za program Delta II od 1 grudnia 2006 roku odpowiedzialny jest United Launch Alliance. Jest dwuczłonowa. Do pierwszego członu doczepia się najczęściej 10 silników pomocniczych na stały materiał pędny. Jest średniej wysokości [około 40 metrów]. Wynosi sondy i satelity na niskie orbity stacjonarne i międzyplanetarne. Jest jednym z podstawowych środków transportu kosmicznego. Na ponad 300 startów 95% było udanych.

Inne badania z kolei używały mikroskopów do badania powierzchni statków w poszukiwaniu do tej pory niezauważonych zniszczeń. Sekcje Skylabu i modułu serwisowego Apollo używane w latach 60. i 70. były mocno doświadczone przez śmieci. Ku zdziwieniu wszystkich, nasilenie bombardowania było silniejsze niż się wszystkim zdawało i już wtedy było głównym źródłem kolizji w kosmosie. Badania wzbogacono o wyniki z analizy Solar Max-u, LDEF-u, wielu lotów wahadłowców kosmicznych i podobnych badań, które trwają do dziś.

Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny (ang. International Telecommunication Union, skrót ITU) to najstarsza na świecie organizacja międzynarodowa, jedna z organizacji wyspecjalizowanych ONZ, ustanowiona w celu standaryzowania oraz regulowania rynku telekomunikacyjnego i radiokomunikacyjnego. Została ona założona jako International Telegraph Union (Międzynarodowy Związek Telegraficzny) 17 maja 1865 roku w Paryżu.
Ewolucja (łac. evolutio – rozwinięcie, rozwój) – ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych pokoleń wskutek eliminacji przez dobór naturalny lub sztuczny części osobników (genotypów) z bieżącej populacji.

Znane ścieżki orbitalne Fengyun-1C w miesiąc po zestrzeleniu przez chińską broń ASAT.

Jedno, szczególnie ciekawe odkrycie, wykazało że 42% całego skatalogowanego wysypiska stanowiły pozostałości 19 wydarzeń, wybuchów rakiet, w szczególności amerykańskiej rakiety Delty. Kessler posłużył się tu technikami Gabbarda, i zaprzeczył panującemu przekonaniu, że śmieci były pozostałościami po jakieś nieznanej eksplozji ASAT. Delta była wynikiem działania amerykańskiego programu kosmicznego i jeszcze kilka jej pozostałych elementów oczekiwało swojego losu.

Solar Maximum Mission – satelita umieszczony na orbicie okołoziemskiej w 1980 roku, którego przeznaczeniem były obserwacje promieniowania słonecznego. Funkcjonował do 1989 roku. W międzyczasie był naprawiany w ładowni wahadłowca Challenger przez załogę misji. W naprawie wykorzystano moduł manewrowy z własnym napędem, umożliwiający astronaucie dotarcie do urządzenia. Na satelicie zainstalowano spektrografy promieniowania rentgenowskiego, detektory promieniowania ultrafioletowego, jak również moduł ACRIM, którym mierzono zmiany stałej słonecznej.
STS-7 (ang. Space Transportation System) – misja wahadłowca kosmicznego Challenger. Po raz pierwszy na pokładzie wahadłowca poleciała kobieta (Sally Ride).

Nowy Syndrom Kesslera

W tym samym czasie siły powietrzne USA przeprowadziły eksperyment, aby ustalić co będzie wynikiem zderzenia śmiecia z satelitą, albo z innym śmieciem. Eksperyment wykazał, że nie ma to nic wspólnego z uderzeniem z mikrometeorytem, i że wiele śmieci może stanowić zagrożenie. Prowadzić też może do fatalnej ewentualności; gęstość śmieci zamiast ilością przedmiotów wystrzelonych na orbitę, jest tą liczbą plus ilością śmiecia powstałego w wyniku kolizji śmieci pomiędzy sobą. Jeśli nowy śmieć nie spalił się w atmosferze zanim uderzył w następny śmieć, liczba śmieci będzie stale wzrastać, nawet po wstrzymaniu lotów.

Niska orbita okołoziemska (ang. low Earth orbit - LEO) jest orbitą dookoła Ziemi, przebiegającą między powierzchnią Ziemi a Pasami Van Allena, czyli na wysokości od 200 do 2000 kilometrów nad Ziemią. Nad nią znajdują się średnia orbita okołoziemska i orbita geostacjonarna.
Program Apollo – seria amerykańskich lotów kosmicznych w latach 1961-1972. Celem programu było lądowanie człowieka na Księżycu, a następnie jego bezpieczny powrót na Ziemię. Zadanie zostało zrealizowane w 1969 roku, w czasie misji Apollo 11. Program był kontynuowany do roku 1972 w celu przeprowadzenia dokładniejszej naukowej eksploracji Księżyca.

W 1991 Kessler opublikował nową pracę opierając się na wszystkich zebranych danych. W Kaskadowe kolizje: limit przyrostu populacji na niskiej orbicie okołoziemskiej przypominał o wynikach doświadczeń amerykańskich sił powietrznych. Chociaż znaczna większość śmiecia była stosunkowo mała, jak listki farby, większość "masy" przypadała na mniejszą liczbę cięższych obiektów, kilogramowych lub cięższych. Tyle wystarczy już do poważnego uszkodzenia statku. W jednej z prac Narodowej Akademii Nauk(amerykańskiej) czytamy:

Spacer kosmiczny (ang.Extra-vehicular activity (EVA) - aktywność pozapojazdowa) - działania wykonywane przez astronautów na zewnątrz statku kosmicznego w specjalnym skafandrze dysponującym własnym zasilaniem. Terminem EVA najczęściej określa się wyjścia poza statek obiegający Ziemię (spacer kosmiczny – ang. spacewalk), choć odnosi się on również do pobytów na powierzchni Księżyca (ang. moonwalk)
United States Air Force (USAF) – Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych, jeden z rodzajów Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych, odpowiedzialny za pewną część działań w powietrzu (duża liczba samolotów i śmigłowców bojowych podlega także marynarce wojennej, wojskom lądowym i korpusowi piechoty morskiej).

Kilogramowy obiekt uderzający z prędkością 10 km/s, dla przykładu ma prawdopodobnie możliwość rozbicia tonowego statku, jeśli uderzy w element konstrukcyjny. W wyniku takiego zderzenia powstanie wiele kilogramowych odpadków.

Wnioski Kesslera dzielą problem na 3 kategorie. Z odpowiednio niską gęstością śmiecia, dochodzi mniej nowych śmieci niż te, które spadły do atmosfery, problemu nie ma. Poza pewną krytyczną gęstością, każdy kolejny śmieć przyspiesza powiększanie się układu. Po przekroczeniu pewnej, dużej już gęstości, produkcja śmiecia jest szybsza niż tempo ich spalania w atmosferze, prowadząc do reakcji łańcuchowej, która poszatkuje wszystkie śmieci w drobny i mniej drobny pył, czyniąc każdy lot w kosmos niebezpiecznym. Jest to nowe znaczenie Syndromu Kesslera.

Raytheon RIM-161 Standard Missile 3 (SM-3) jest rodziną morskich, kinetycznych pocisków antybalistycznych przeznaczonych do zwalczania pocisków balistycznych krótkiego i średniego zasięgu, a w znajdującej się wciąż w stadium badawczo-konstrukcyjnym wersji Block IIA, także międzykontynentalnego zasięgu. Pociski te wykorzystują do niszczenia zaplanowanego celu energię kinetyczną powstałą na skutek bezpośredniego, punktowego uderzenia głowicy w zaplanowany cel z prędkością 3,2 km/s. SM-3 jest podstawą systemu antybalistycznego Stanów Zjednoczonych Aegis BMD działającego w ramach Morskiego Teatru Działań (ang. Navy Theater Wide). Do stycznia 2008 roku przeprowadzono trzynaście testów różnych systemów SM-3, z czego 10 ostatnich zakończyło się skutecznym zestrzeleniem celu.
Obwód drukowany (ang. Printed Circuit Board, PCB) – płytka z materiału izolacyjnego z połączeniami elektrycznymi (tzw. ścieżkami) i punktami lutowniczymi (tzw. padami), przeznaczona do montażu podzespołów elektronicznych. Płytki obwodów drukowanych projektowane są pod kątem budowanego układu elektronicznego i wykonywane są techniką trawienia. Płytki obwodów drukowanych wytwarza się z płytek pokrytych warstwą miedzi, na które różnymi technikami nanoszony (drukowany) jest wzór ścieżek, a następnie celem otrzymania pożądanego wzoru wykonuję się obróbkę chemiczną. Farby pokrywające warstwę miedzi mogą być nanoszone sitodrukiem lub offsetem. Możliwe jest też wykonanie obwodu drukowanego przez nałożenie srebrnych farb przewodzących metodą sitodruku.

W historycznym podsumowaniu w 2009, sam Kessler napisał:

Agresywne wykorzystanie przestrzeni kosmicznej bez odpowiednich zabezpieczeń może znacznie skrócić czas w jakim dochodzi do kolizji śmieci. Jednymi z najniebezpieczniejszych dla środowiska działalności w kosmosie należą wielkie instalacje gwiezdnych wojen w latach 80., wielkie stacje paneli słonecznych, projektowane w latach 70. oraz systemy antysatelitarne wykorzystane w ciągu ostatnich 30 lat przez USA, ZSRR i Chiny. Mogą one doprowadzić do sytuacji, w której jeden satelita wywoła lawinową reakcję.
Reaktor jądrowy – urządzenie, w którym przeprowadza się z kontrolowaną szybkością reakcje jądrowe; na obecnym etapie rozwoju nauki i techniki (rok 2011) są to przede wszystkim reakcje rozszczepienia jąder atomowych. Reakcje te mają charakter łańcuchowy - produkty reakcji (w tym głównie neutrony) mogą zainicjować kilka następnych. Aby uniknąć lawinowego wzrostu szybkości reakcji, reaktor dzieli się na strefy wypełnione na przemian paliwem, chłodziwem oraz moderatorem, czyli substancją spowalniającą neutrony. Szybkość reakcji kontrolowana jest m.in. przez zmianę wzajemnego położenia lub proporcji tych składników, a także przez wprowadzanie dodatkowych substancji pochłaniających lub spowalniających neutrony, zawartych w tzw. prętach regulacyjnych (służących do normalnej regulacji parametrów reakcji) oraz prętach bezpieczeństwa (stosowanych do awaryjnego wyłączania reaktora). Substancjami używanymi do pochłaniania neutronów termicznych są m.in. bor i kadm, natomiast jako moderatorów używa się m.in. berylu, grafitu, a także wody, pełniącej równocześnie rolę chłodziwa.
Ariane 1 – europejska rakieta nośna; pierwsza z rodziny Ariane; pierwsza udana europejska rakieta nośna. Powstała po fiasku projektu rakiety Europa I. Prace projektowe zaczęły się w lipcu 1973. Trwały osiem lat i kosztowały około 2 mld euro (kurs z 1986).

Wzrost ilości śmieci

Opierając się na przeprowadzonych badaniach, na początku lat 80. NASA i inne amerykańskie organizacje postanowiły ograniczyć ilość śmieci. Jedno szczególnie efektywne rozwiązanie należało do Douglasa McDonella w dopalaczu rakiety Delta, który pozbywał się nadmiaru paliwa po skończonej pracy, co zapobiegało rozerwaniu pojemnika. Inne kraje, nie były skore do zainteresowania się problemem, a w latach 80. ZSRR wystrzelił wiele rakiet.

Plazma – zjonizowana materia o stanie skupienia przypominającym gaz, złożona zarówno z cząstek naładowanych elektrycznie, jak i obojętnych. Mimo że plazma zawiera swobodne cząstki naładowane, to w skali makroskopowej jest elektrycznie obojętna.
Mikroskop (gr. μικρός mikros - "mały" i σκοπέω skopeo - "patrzę, obserwuję") – urządzenie służące do obserwacji małych obiektów, zwykle niewidocznych gołym okiem. Mikroskop pozwala spojrzeć w głąb mikroświata.

NASA i NORAD przeprowadziły nowe badania celem dokładniejszego zbadania środowiska wysypiska. Każde kolejne pomiary powiększały katalog zarejestrowanych śmieci. W 1981 w artykule Scheftera, szacowano ich liczbę na 5 tysięcy obiektów, ale nowe zestawy sensorów w Naziemnej Elektro-Optycznej Stacji Nasłuchowej znalazły wiele nowych obiektów. Pod koniec lat 90. podejrzewano, że większość z 28 tys. wystrzelonych obiektów zdegradowało i tylko 8500 pozostaje na orbicie. W 2005 liczbę obiektów szacowano na 13 tysięcy, a w 2006 wzrosła do 19 tysięcy.

Sunita Lyn Williams z d. Pandya (ur. 19 września 1965 w Euclid, stan Ohio. Za rodzinne miasto uważa Needham, stan Massachusetts, USA), komandor, amerykańska astronautka. Jej ojciec Deepak Pandya pochodzi z Indii.
Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

Wzrost populacji śmieci doprowadził do dyskusji wewnątrz społeczności o naturze problemu i o wcześniejszych ostrzeżeniach. Zgodnie z wynikami prac Kesslera z 1991, poprawionymi w 2001, niska orbita okołoziemska na wysokości do 1000 km powinna znajdować się wewnątrz regionu kaskadującego. Aczkolwiek, zdarzył się tylko 1 poważniejszy incydent: zderzenie pomiędzy Iridiumem 33 oraz Kosmosem 2251. Brak łatwych do zaobserwowania efektów kaskadowych prowadził niektórych do przekonania o błędnym założeniu teorii. Inni podkreślali, że zaobserwowanie efektów procesu może być trudne w jego początkowym stadium i być może uda się tego dokonać w przyszłości.

Wyścig zbrojeń – popularne określenie na wzajemne, obustronne i spiralne (wzajemnie się rozkręcające) zbrojenia prowadzone przez wrogie sobie państwa lub obozy polityczne z myślą o potencjalnym konflikcie zbrojnym.
Apollo 12 była szóstą załogową misją programu Apollo, a drugą misją z lądowaniem ludzi na Księżycu. Misja ta, była dowodzona przez Charles "Pete" Conrada. Start rakiety Saturn V misji Apollo 12 nastąpił 14 listopada 1969 roku, cztery miesiące po misji Apollo 11. Miejscem lądowania był księżycowy Ocean Sztormów. Wielkim osiągnięciem tej misji, było precyzyjne lądowanie modułu księżycowego, 200 metrów obok amerykańskiej sondy kosmicznej Surveyor 3, która również łagodnie lądowała na księżycu, 2 i pół roku wcześniej. Astronauci wymontowali z Surveyor 3 kamerę telewizyjną oraz kilka innych detali i przywieźli je na ziemię. Conrad i pilot modułu księżycowego Alan LaVern Bean spędzili na powierzchni Księżyca 1 dzień i siedem godzin, podczas gdy w module dowodzenia na orbicie około księżycowej pozostawał pilot Richard Gordon. Misja zakończyła się wodowaniem na Pacyfiku 24 listopada 1969 roku.

Model NASA z 2006 pokazywał, że obecna populacja śmiecia będzie tam co najmniej do roku 2055. Narodowa Akademia Nauk, podsumowując wyniki prac naukowców stwierdziła, że dwie warstwy niskiej orbity okołoziemskiej, na wysokościach od 900 do 1000 km oraz poza 1500 km, przekroczyły już wartość krytyczną.

Charakterystyka

Duże kontra małe

Główny podział śmieci dzieli je na "duże" i "małe" odpadki. "Duże" są takie, nie z powodu swojej wielkości, ale z powodu limitu na klasyfikowanie mniejszych obiektów. Zwykle, za duże przyjmuje się rozmiary o średnicy 10 cm lub większe, z masą rzędu 1 kg. Logicznym byłoby, gdyby "małymi" odpadkami było wszystko, co nie pasuje do kategorii "dużych", ale linia podziału przebiega na granicy średnicy 1 cm lub mniejszej. Śmieci pomiędzy tymi limitami normalnie powinny byłyby zostać uznane za "duże", ale pozostają niezaklasyfikowane, ponieważ nie potrafimy ich śledzić.

Oklahoma – stan południowej części Stanów Zjednoczonych, graniczący od północy ze stanami Kansas i Kolorado, od wschodu ze stanami Missouri i Arkansas, od południa z Teksasem, od zachodu z Nowym Meksykiem. Na terenie stanu dominują rozległe równinne wyżyny. Równina wznosi się w kierunku zachodnim. Na wschodzie występują niewysokie pasma górskie, znane jako Kraina Ozark, z wyodrębnionym klimatem, także kulturowym.
Iridium 33 – amerykański satelita telekomunikacyjny należący do konstelacji Iridium, spółki Iridium Satellite LLC. Wyniesiony na orbitę wraz z bliźniaczymi satelitami Iridium 28, 29, 30, 31, 32. Orbitował w płaszczyźnie nr 3 konstelacji, z punktem wstępującym 230,9°. Statek osiągnął docelową orbitę w październiku 1997 roku.

Liczbowo, znaczna większość śmieci jest drobna, ma 1 cm lub mniej. Dane NASA z 2009 szacują liczbę "dużych" śmieci na 19000; te 500000 mniejszych w przedziale od 1 do 10 cm, oraz miliony "małych" śmieci. W kategoriach masy, znaczna jej większość przypada na kilka dużych obiektów, i tak zgodnie z danymi z 2000 około 1500 obiektów ważących po 100 kg każdy już stanowi ponad 98% z 1900 ton śmieci.

USA 193 (również NROL-21) – amerykański wojskowy satelita zwiadu radarowego należący do Narodowego Biura Rozpoznania, wyniesiony na orbitę 14 grudnia 2006, zestrzelony po awarii 21 lutego 2008. Cel i zakres działania satelity były utajnione. Był to pierwszy obiekt wyniesiony na orbitę przez spółkę United Launch Alliance.
Uniwersalny czas koordynowany, UTC (ang. Universal Time Clock lub Coordinated Universal Time, fr. Temps Universel Coordonné) – wzorcowy czas ustalany na podstawie TAI (fr. Temps Atomique International), uwzględniający nieregularność ruchu obrotowego Ziemi i koordynowany względem czasu słonecznego. By zapewnić, że Słońce średnio w ciągu roku przechodzi nad południkiem zerowym o godz. 12:00 UTC, z dokładnością nie mniejszą niż 0.9 s, od czasu do czasu do UTC dodawana jest tzw. przestępna sekunda. Operację tę przeprowadza IERS (International Earth Rotation Service).

Skoro śmieci zostały wykonane ręką człowieka, całkowita możliwa masa śmieci jest łatwa do obliczenia: to łączna masa wszystkich obiektów wystrzelonych na orbitę. Aktualna masa śmieci jest jednak niższa, jako że wiele z tych obiektów zdegradowało. Jako że w masie śmiecia dominują cięższe obiekty, znane już od dłuższego czasu, masa całkowita pozostaje względnie stała. Szacuje się ją na około 5500 ton.

Ogniwo słoneczne, ogniwo fotowoltaiczne, ogniwo fotoelektryczne, fotoogniwo – to element półprzewodnikowy, w którym następuje przemiana (konwersja) energii promieniowania słonecznego (światła) w energię elektryczną w wyniku zjawiska fotowoltaicznego, czyli poprzez wykorzystanie półprzewodnikowego złącza typu p-n, w którym pod wpływem fotonów o energii większej, niż szerokość przerwy energetycznej półprzewodnika, elektrony przemieszczają się do obszaru n, a dziury (zob. nośniki ładunku) do obszaru p. Takie przemieszczenie ładunków elektrycznych powoduje pojawienie się różnicy potencjałów, czyli napięcia elektrycznego.
STS-116 - misja promu Discovery na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Start odbył się 10 grudnia, a lądowanie 22 grudnia 2006. Był to pierwszy nocny start wahadłowca od 2002 roku.

Śmieci na niskiej orbicie okołoziemskiej

Każdy satelita, sonda czy misja załogowa może wytworzyć śmieci. Każde zderzenie pomiędzy obiektami o podobnej masie, może wytworzyć dużą liczbę "wiór". Każdy kolejny element sam w sobie może stanowić zagrożenie i potencjalnie tworzyć więcej śmiecia. Przy odpowiednio dużej kolizji (np. pomiędzy stacją orbitalną, a niedziałającym satelitą), ilość śmiecia uczyniłaby niską orbitę okołoziemską niestabilną.

Syberia (ros. Сибирь) – kraina geograficzna w północnej Azji, wchodząca w skład Rosji, położona między Uralem na zachodzie, Oceanem Arktycznym na północy, Oceanem Spokojnym na wschodzie, oraz stepami Kazachstanu i Mongolii na południu.
Statek kosmiczny - pojazd poruszający się poza atmosferą Ziemi. Pojazd ten musi być wyniesiony i rozpędzony do odpowiedniej prędkości przez silniki napędowe. Współczesne statki kosmiczne wynoszone są w górę dzięki napędowi rakietowemu, który wytwarza siłę odrzutu. Wyróżnia się kilka rodzajów statków kosmicznych:

Na najpowszechniej używanych niskich orbitach okołoziemskich dla misji załogowych, 400 km i poniżej, przyciąganie powietrza ściąga śmieci. Kolizje, do których dochodzi na tych wysokościach są odrobinę mniejszym problemem, ponieważ odpadki z takiej kolizji pozostają na orbicie o podobnej wysokości. Ta wartość sama w sobie ulega zmianom na skutek pogody, która powoduje rozprężanie się i kurczenie górnych warstw atmosfery. Powiększenie się atmosfery skutkuje większym przyciąganiem śmiecia, i przyspieszeniem degradacji. Takie zjawisko było jedną z przyczyn, stosunkowo niskiej ilości przyrostu śmiecia w latach 90. Drugim powodem jest redukcja lotów przez Rosję, na którą to przypadała znaczna większość lotów w latach 70. i 80.

Układ Słoneczny – , pięć planet karłowatych i miliardy małych ciał Układu Słonecznego, do których zalicza się planetoidy, obiekty pasa Kuipera, komety, meteoroidy i pył okołoplanetarny.
Perturbacja - zakłócenie zgodnego z prawami Keplera ruchu ciał niebieskich, spowodowane głównie obecnością innych ciał, ale także oporem ośrodka oraz spłaszczeniem ciała centralnego.

Śmieci na wyższych orbitach

Na wyższych orbitach, gdzie wpływ atmosfery jest dużo mniej znaczący, degradacja orbity trwa dłużej. Wpływ Księżyca, i ciśnienie wiatru słonecznego może stopniowo pchać śmieci na niższe orbity, ale na bardzo wysokich orbitach może to trwać tysiące lat. Tak więc skoro te orbity są znacznie rzadziej używane, niż niska orbita okołoziemska, i w rezultacie problem narasta wolniej, całkowita masa znajdujących się tam śmieci jednak wzrasta.

Briz-M (ros. Бриз-М) : dodatkowy człon górny rakiet Proton-K i Proton-M, produkowany przez Państwowe Produkcyjno Badawcze Centrum Kosmiczne im. M. Chruniczewa z siedzibą w Moskwie. Używany jest do wynoszenia satelitów na orbitę geostacjonarną. Człon ten (w konfiguracji Briz-KM) wykorzystywany jest również jako 3. człon rakiet Rokot, a w przyszłości (normalna wersja) ma być użyty wraz z rakietami Angara.
Ziemia (łac. Terra) − trzecia licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu.

Problem jest szczególny poważny na wartościowych orbitach geostacjonarnych, gdzie satelity są pogrupowane nad swoimi podstawowymi "celami" i dzielą ze sobą ścieżkę orbitalną. Perturbacje orbitalne są tutaj znaczące. Aktywnymi satelitami steruje się z Ziemi, ale w przypadku utraty łączności, stają się źródłem potencjalnej kolizji (jak w przypadku Telstar 401). Pozytywną cechą są stosunkowo niskie prędkości na orbicie geostacjonarnej, w porównaniu z tymi na niskiej okołoziemskiej orbicie. Szczytowe prędkości uderzeń dochodzą do 100 m/s. Oznacza to, że pole odpadków z takiej kolizji stanowi mniejsze zagrożenie niż na niskiej orbicie okołoziemskiej, przynajmniej nie krótkoterminowo. Niemniej jednak takie uderzenie poważnie uszkodziłoby satelitę.

Wahadłowiec kosmiczny, prom kosmiczny - rodzaj załogowego statku kosmicznego, który może być wykorzystywany wielokrotnie i zwykle przystosowany jest do wynoszenia na orbitę i ściągania z orbity sztucznych satelitów i innych ładunków.
Moduł Dowodzenia/Serwisowy CSM - statek kosmiczny wybudowany w ramach Program Apollo NASA przez North American Aviation. Moduł ten był kompromisem dwóch różnych jednostek: Modułu Dowodzenia i Modułu Serwisowego. Pierwszy z nich zawierał pomieszczenia dla załogi i systemy sterowania. Drugi składał się ze zbiorników na materiały (tlen, woda, hel), ogniw paliwowych i głównego systemu napędowego. Całkowita długość obu modułów wynosiła 11,0 metrów z średnicą maksymalną 3,9 metra. Masa modułu CSM misji Apollo 11 wynosiła 28 801 kg, była to masa startowa włączając paliwo i materiały jednorazowego użytku, z czego moduł dowodzenia ważył 5557 kg a moduł serwisowy 23 244 kg.

Vanguard 1 pozostaje na orbicie 50 lat po starcie. Łączność utracono w 1964, ale pozostanie tam jeszcze przez 240 lat.

ITU nałożyła restrykcyjne wymagania na naziemnych operatorów nowych satelitów i domaga się od właściciela gwarancji, że będą potrafili bezpiecznie ściągnąć satelitę z jego orbity po skończonej służbie. Badania wykazały jednak, że gwarancje same w sobie nie są wystarczającą rękojmią, żeby w kosmosie nie dochodziło do kolizji. Dodatkowo, orbita geostacjonarna jest zbyt daleko, aby przeprowadzić dokładne pomiary obiektów poniżej 1 m, realne rozmiary problemu nie są znane.

Kosmos 2251 – rosyjski wojskowy satelita telekomunikacyjny; przedostatni satelita serii Strzała-2M i jeden z trzech satelitów ostatniej działającej konstelacji satelitów Strzała-2M (pozostałe dwa: Kosmos 2208, Kosmos 2298).
Parowanie (ewaporacja) - proces zmiany stanu skupienia, przechodzenia z fazy ciekłej danej substancji w fazę gazową (parę) zachodzący z reguły na powierzchni cieczy. Może odbywać się w całym zakresie ciśnień i temperatur, w których mogą współistnieć z sobą obie fazy.

Pomimo wszystkich tych starań celem uniknięcia kolizji, takie wypadki zdarzyły się. 24 lipca 1996, Cerise, francuski mikrosatelita na niskiej orbicie okołoziemskiej, został trafiony przez fragment dopalacza Ariane 1 H-10 drugiego stopnia, który eksplodował w listopadzie 1986. 29 marca 2006, rosyjski satelita komunikacyjny Express-AM11 został uderzony przez nieznany obiekt i został uszkodzony. Szczęśliwie, inżynierowie mieli chwilę czasu na kontakt z satelitą i wysłanie go na orbitę parkingową.

National Aeronautics and Space Administration (NASA) (pl. Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) – agencja rządu Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za narodowy program lotów kosmicznych, ustanowiona 29 lipca 1958 r. na mocy National Aeronautics and Space Act.
S-IVB (można spotkać się z pisownią S4B, wym. Es four bee): stopień rakietowy dla rakiet Saturn IB i Saturn V używany w programach: Apollo, Skylab i misji Sojuz-Apollo.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)