Kosmonauta - Polski Serwis Naukowy

Astronauta Bruce McCandless podczas spaceru kosmicznego, 11 lutego 1984

Kosmonauta, także astronauta oraz tajkonauta lub yuhangyuan (chiń. kosmiczny nawigator, podróżnik) – osoba odbywająca loty kosmiczne lub przygotowania do odbywania takich lotów.

Kryteria uznania lotów za kosmiczne różnią się na świecie. W USA astronautami nazywane są osoby, które odbyły lot na wysokości 50 mil (ok. 79 km), jednakże Międzynarodowa Federacja Lotnicza (FAI) definiuje loty kosmiczne jako sięgające wysokości 100 km nad ziemią. Do 14 października 2004, 437 ludzi podróżowało w przestrzeń kosmiczną (443 według definicji amerykańskiej), z co najmniej 32 krajów.

Challenger (oznaczenie - STA-099, OV-99) - drugi wahadłowiec kosmiczny amerykańskiego Programu STS. Pierwszy lot odbył się 4 kwietnia 1983 roku w trakcie misji oznaczonej symbolem STS-6. Uległ zniszczeniu 28 stycznia 1986 przy starcie misji STS-51-L.
Aleksiej Archipowicz Leonow, ros. Алексей Архипович Леонов (ur. 30 maja 1934 w Listwiance) – radziecki kosmonauta, generał-major pilot, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1965, 1975).

Terminologia

Nazwy kosmonauta i astronauta są synonimami. Pochodzą one od greckich słów: naútēs (ναύτης), oznaczającego żeglarza i odpowiednio kosmos (κόσμος), czyli przestrzeń kosmiczna, oraz ástron (ἄστρον), czyli gwiazda. Wybór używanej nazwy miał dawniej podłoże polityczne: w ZSRR, Polsce i innych państwach bloku wschodniego, których obywatele odbywali loty kosmiczne, nazywano ich kosmonautami, podczas gdy w USA i państwach tzw. Pierwszego Świata – astronautami. Są to obecnie dwie najpopularniejsze nazwy używane na świecie. Termin astronauta jest spójny z większością terminów związanych z badaniem przestrzeni kosmicznej z przedrostkiem astro, z kolei określenie kosmonauta oddaje cel podroży.

Alan Bartlett Shepard, Jr. (ur. 18 listopada 1923 w East Derry, stan New Hampshire, zm. 21 lipca 1998 w Monterey, stan Kalifornia) – pierwszy amerykański astronauta.
Przestrzeń kosmiczna – przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery. Za granicę pomiędzy atmosferą a przestrzenią kosmiczną przyjmuje się umownie wysokość 100 km nad powierzchnią Ziemi, gdzie przebiega umowna linia Karmana. Ściśle wytyczonej granicy między przestrzenią powietrzną a przestrzenią kosmiczną nie ma. Fizycy przyjmują 80-100 km.

Po pierwszym chińskim orbitalnym locie załogowym, prasa zachodnia zaczęła wobec chińskich astronautów używać czasem żartobliwego określenia tajkonauta (ang. taikonaut; zbitka chińsko-grecka, od chiń. taikong (太空) – przestrzeń kosmiczna, analogicznie do ang. space; dosł. „największa pustka”), ukutego na internetowej grupie dyskusyjnej w 1998 r. przez Malezyjczyka chińskiej narodowości nazwiskiem Chiew Lee Yih (赵里昱). Oficjalne chińskie media używają terminu yǔhángyuán (宇航员) – kosmiczny nawigator (podróżnik). W kolokwialnym chińskim istnieje jednak podobny zwrot – taikong ren (太空人), czyli „człowiek kosmosu”.

Jurij Aleksiejewicz Gagarin, ros. Юрий Алексеевич Гагарин (wym. ˈjurʲɪj ɐlʲɪˈksʲeɪvʲɪtɕ gɐˈgarʲɪn) (ur. 9 marca 1934 w Kłuszynie, zginął 27 marca 1968 w okolicach Kirżacza) – radziecki kosmonauta, pierwszy człowiek w kosmosie, Bohater Związku Radzieckiego i kawaler Orderu Lenina.
Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Chińskie media anglojęzyczne, np. serwis angielski agencji Xinhua długo używały terminu astronaut (astronauta) na określenie Chińczyków wyruszających w podróże kosmiczne. Od misji Shenzhou 7 zaczęto jednak używać terminu taikonaut (tajkonauta), podkreślając, że trafił on m.in. do Oxford English Dictionary. Według rządowej chińskiej agencji Xinhua symbolizuje to „rosnące wpływy Chin na świecie”.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
STS-51-L - ostatnia misja promu kosmicznego Challenger. 28 stycznia 1986 r., w dniu startu po 73 sekundach na oczach całego świata rozpadł się zespół wahadłowca. Zginęła cała 7 osobowa załoga, w tym pierwsza nauczycielka w kosmosie Christa McAuliffe. Była to 25. misja wahadłowca, a 10. Challengera.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)