Koszalin - Polski Serwis Naukowy

Koszalin (kasz. Kòszalëno, niem. Köslin, łac. Coslinum) – miasto na prawach powiatu w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, drugi ośrodek miejski na Pomorzu Zachodnim. Położone na Pobrzeżu Koszalińskim, nad rzeką Dzierżęcinką, nad jeziorem Jamno i Jeziorem Lubiatowskim Północnym. Siedziba powiatu koszalińskiego, sądu okręgowego, wydziału zamiejscowego urzędu marszałkowskiego i delegatury urzędu wojewódzkiego.

Gdańsk Główny – największa pasażerska stacja kolejowa w Gdańsku, położona na trasie Tczew – Gdynia. Mieści się w zabytkowym budynku przy ulicy Podwale Grodzkie, w Śródmieściu Gdańska. Obsługuje połączenia zarówno międzymiastowe jak i międzynarodowe. Ze stacji Gdańsk Główny odprawianych jest najwięcej pociągów trójmiejskiej SKM. Na stacji zatrzymują się pociągi pasażerskie wszystkich kategorii.
Chińska Republika Ludowa (skr. ChRL; chiń. trad. 中華人民共和國, uproszcz. 中华人民共和国; pinyin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó; posłuchaj po chińsku ?/i; pop. Chiny, trad. 中國,uproszcz. 中国, pinyin: Zhōngguó) – państwo w Azji wschodniej, obejmujące historyczne Chiny (bez Tajwanu) oraz Tybet i inne ziemie w Azji Środkowej zamieszkane w sumie przez 56 grup etnicznych. Chiny to najludniejsze państwo świata o populacji przekraczającej 1,3 mld osób. Pod względem powierzchni jest 4. na świecie, a pod względem wielkości gospodarki (PKB nominalny) – 3. (w 2007 r., po USA, i Japonii lub też 2. (PKB realny) po USA. Prawdopodobnie w 2010 roku Chiny staną się największą gospodarką na świecie po USA.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 107 948 mieszkańców.

Miasto jest większym ośrodkiem kulturalnym w regionie, w którym znajdują się teatry, kina, filharmonia, amfiteatr oraz muzea. Jest także siedzibą lokalnych mediów. W Koszalinie znajduje się również siedziba diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej.

Koszalin stanowi węzeł komunikacji pasażerskiej, gdzie znajduje się dworzec autobusowy i kolejowy. Przez miasto prowadzą dwie drogi krajowe: nr 6 i nr 11.

Sanktuarium Maryjne na Górze Chełmskiej (niem. Die Marienkapelle auf dem Gollen) - nieistniejące już miejsce modlitwy i pielgrzymowania, którego szczątki znajdują się na Górze Chełmskiej, na terenie miasta Koszalin. W jego skład wchodził kościół i budynek pomocniczy, otoczone cmentarzem. Kościół ten powstał po już odbytych podróżach misyjnych biskupa Ottona z Bambergu (1124 i 1127). Zabudowa została zniszczona po reformacji. Sanktuarium przeznaczono głównie dla modlitwy pątników mających na sumieniu jeden z najcięższych grzechów - popełnione morderstwo. Droga pielgrzymów wiodła między trzema kaplicami wzniesionymi na Górze Chełmskiej, na Świętej Górze Polanowskiej i na Rowokole.
Okręg wyborczy nr 100 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej obejmuje obszar miasta na prawach powiatu Koszalin oraz powiatów: koszalińskiego, sławieńskiego i szczecineckiego (województwo zachodniopomorskie). Wybierany jest w nim 1 senator na zasadzie większości względnej. W obecnym kształcie został utworzony w 2011 na podstawie Ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2011 r. Nr 21, poz. 112). Po raz pierwszy wybory zostały zorganizowane w nim 9 października 2011.

Centrum miasta znajduje się ok. 11 km od Morza Bałtyckiego. Obszar miasta sięga południowego brzegu nadmorskiego jeziora Jamno.

Położenie

Koszalin pośród powiatów na mapie województwa (2009)

Miasto położone jest na Pobrzeżu Koszalińskim, a dokładnie znajduje się na styku granic trzech mezoregionów: Wybrzeża Słowińskiego, Równiny Białogardzkiej i Równiny Słupskiej. Po zmianach granic w 2010 roku miasto leży nad jeziorem Jamno.

Leśnica – wzgórze o wysokości 118,5 m n.p.m., w woj. zachodniopomorskim, w granicach Koszalina, położone w zachodnim krańcu Równiny Słupskiej. Jest częścią pasma Góry Chełmskiej.
Droga krajowa nr 6 – droga krajowa w północnej części kraju prowadząca od przejścia granicznego Kołbaskowo do Łęgowa o długości ok. 351 km. Droga nr 6 przebiega przez województwa zachodniopomorskie i pomorskie. Jest połączeniem niezbędnym dla ruchu osobowo-towarowego między dwoma najważniejszymi ośrodkami miejskimi w północnej Polsce, tzn. Szczecinem wraz z aglomeracją oraz Trójmiastem.

Wg danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosi 98,34 km².

Historycznie Koszalin jest położony na Pomorzu Zachodnim. W latach 1815–1945 miasto było siedzibą rejencji koszalińskiej. W latach 1946–1950 znajdowało się w województwie szczecińskim. Od 1950 do 1998 roku miasto było stolicą województwa koszalińskiego. Od 1999 roku leży w północnej części województwa zachodniopomorskiego.

PN:EN ISO 9001:2009 Systemy zarządzania jakością - Wymagania (z ang. EN ISO 9001:2008 Quality management systems - Requirements) - międzynarodowa norma określająca wymagania, które powinien spełniać system zarządzania jakością w organizacji.
Nowa Hanza założona została w 1980 w holenderskim Zwolle. Celem tego związku jest rozwój turystyki i handlu w miastach członkowskich. Nowa Hanza przejęła tradycje średniowiecznej Hanzy.

Dzielnice i inne osiedla w Koszalinie: 4 Marca, Akademickie, Kędzierzyn, Kretomino, Przylesie, Unii Europejskiej, Zagórzyno, Za Murem, Lechitów, Wenedów, Na Skarpie, Rokosowo, Bukowe, Chełmoniewo, Dzierżęcino, Lubiatowo, Raduszka.

Dawne miejscowości stanowiące obecnie części miasta: Jamno, Łabusz, Sarzyno, Wilkowo, Żabowo.

Historia

Osobny artykuł: kalendarium historii Koszalina.

W 1214 r. książę pomorski Bogusław II nadał wieś Koszalin (łac. Cossalitz), koło Góry Chełmskiej, w ziemi kołobrzeskiej klasztorowi w Białobokach k. Trzebiatowa.

Ikarus to przedsiębiorstwo specjalizujące się w produkcji autobusów. Jego główna siedziba mieściła się w Budapeszcie na Węgrzech. Ikarus należał do 2006 roku do koncernu Irisbus.
Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, pot. franciszkanie) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Zakon ten w 1517 r. na mocy bulli Ite et vos ad vineam meam został podzielony na Zakon Braci Mniejszych zwanych Obserwantami, oraz Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych. W 1619 r. pełną niezależność uzyskała trzecia gałąź: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów. Wszystkie trzy zakony są oparte na tej samej regule, napisanej przez św. Franciszka i zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III 29 listopada 1223 r. Posiadają wspólne dziedzictwo historyczne i duchowe. Różne konstytucje oraz przełożeni stanowią jednakże o ich odrębności prawnej.

W 1248 r. wschodnia część ziemi kołobrzeskiej z Koszalinem przeszła na własność biskupów pomorskich (kamieńskich), dając początek biskupiemu księstwu kamieńskiemu. 23 maja 1266 r. biskup Herman von Gleichen lokował miasto na prawie lubeckim, nadając mu okoliczne wsie i liczne przywileje i ustanawiając tu swoją główną rezydencję oraz stolicę biskupiego księstwa kamieńskiego.

Kahał (hebr. קהלה kehilla – zgromadzenie, gmina) - wyrażenie z języka jidysz oznaczające gminę, formę organizacji społeczności żydowskiej. Słowo to oznacza zarówno samo skupisko ludności, wewnętrznie zorganizowane i posiadające władze, jak i samą grupę władz gminy.
Uniwersytet Gdański (w skrócie UG) – uczelnia wyższa z siedzibą rektora w Gdańsku, powstała 20 marca 1970, na mocy decyzji Rady Ministrów, z połączenia Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Sopocie (założonej w 1945 jako Wyższa Szkoła Handlu Morskiego) i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku (założonej w 1946).

Nabywając wieś Jamno (1331), część jeziora Jamno wraz z mierzeją i grodem Unieście (1353) Koszalin uzyskał bezpośredni dostęp do morza, uczestnicząc intensywnie w następnych wiekach w handlu morskim jako członek Hanzy. Prowadziło to do zatargów z Kołobrzegiem i Darłowem – m.in. w 1446 doszło do wygranej bitwy z Kołobrzegiem. W 1516 wprowadzono tu zakaz kupowania towarów od osób, które mówiły językiem słowiańskim. Zarazy i wojna trzydziestoletnia zmniejszyły znaczenie miasta – w 1535 na dżumę zmarło 1,5 tys. z 2,5 tys. mieszkańców.

Lisica – wzniesienie o wysokości 25,9 m n.p.m. na Pobrzeżu Koszalińskim, w woj. zachodniopomorskim, w granicach Koszalina. Położone jest na wale Góry Chełmskiej, w zachodnim krańcu Równiny Słupskiej.
Piła (niem. Schneidemühl) – miasto i gmina w północno-zachodniej Polsce, w województwie wielkopolskim, siedziba powiatu pilskiego. Położone na pograniczu Pojezierza Wałeckiego i Pojezierza Krajeńskiego, nad Gwdą, około 11 km powyżej jej ujścia do Noteci. Liczy 74 550 mieszkańców, co daje jej 51. pozycję w kraju i 4. w województwie.

W 1582 roku ukończono budowę zamku-rezydencji książąt pomorskich.

Po wymarciu książąt pomorskich w 1637 r. miasto dostało się w ręce kuzyna Gryfitów – Ernesta Bogusława von Croy, a następnie margrabiów brandenburskich.

W 1690 wielki sztorm zamulił Jamieński Nurt, co zakończyło funkcjonowanie miasta jako portu morskiego.

Prawie całe miasto spłonęło w pożarze w 1718 r. i od tego czasu miasto rozwijało się bardzo powoli. W 1816 r. w Koszalinie umieszczono stolicę jednej z trzech rejencji (obok szczecińskiej i stralsundskiej) wchodzącej w skład prowincji pomorskiej państwa pruskiego. W 1859 r. ukończono budowę linii kolejowej Koszalin – Stargard jako część linii do Gdańska. W 1890 r. przeniesiono tu Szkołę Kadetów z Chełmna. W latach 1911-1937 działała komunikacja tramwajowa. W 1938 r. z części rejencji koszalińskiej utworzono prowincję Poznań-Prusy Zachodnie z siedzibą w Pile istniejącą do 1945 r.

Parafia Ewangelicko-Metodystyczna w Koszalinie – zbór metodystyczny działający w Koszalinie, należący do okręgu zachodniego Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego w RP.
Pobrzeże Południowobałtyckie to szeroki na kilka do kilkunastu kilometrów pas wzdłuż południowych wybrzeży Bałtyku. Rozciąga się od Zatoki Kilońskiej aż po Zalew Wiślany. W rejonie pobrzeża południowobałtyckiego przeważa krajobraz młodoglacjalny. Nadmorskie krajobrazy tego pasa dzielą się na: wydmowy, deltowy, jeziorno-bagienny, i wysoczyznowy (nadmorskie urwiska). Poza krajobrazami nadmorskimi region obejmuje również, pocięte siecią pradolin, równiny morenowe, położone poniżej 100 m n.p.m., z nielicznymi wzgórzami. Na zachodnich brzegach pobrzeża znajduje się wyspa Wolin. Pobrzeże pocięte jest rzekami - Rega, Parsęta, Wieprza, Słupia, Łeba.

4 marca 1945 miasto zajęła Armia Czerwona (3 Korpus Pancerny Gwardii generała Aleksego Panfiłowa), radzieckim wojennym komendantem miasta został major Woronkow. Miasto zostało zburzone w 40%. Jest sprawą dyskusyjną – na ile te zniszczenia powstały w wyniku krótkich walk, a na ile w wyniku świętowania zdobycia niemieckiego miasta.

Amfiteatr (łac. amphiteatrum) – odkryta arena o kształcie elipsy lub koła, otoczona - najczęściej wznoszącymi się schodkowo - rzędami siedzeń dla widzów i przeznaczona do publicznych pokazów m.in. walk gladiatorów, walk z dzikimi zwierzętami, naumachii.
Brok – marka piwa produkowana w Browarze Koszalin, którego właścicielem jest Browar Van Pur. Produkowane są trzy odmiany piwa: Brok Sambor, Brok Export i Brok Strong.

Na mocy ustaleń konferencji w Poczdamie Koszalin znalazł się w Polsce. W lipcu 1945 r. administracja polska rozpoczęła proces wysiedlania dotychczasowych mieszkańców miasta do Niemiec. 10 lipca przybył z Gniezna pierwszy transport 500 polskich osadników. Niemców wysiedlono z Koszalina ostatecznie do końca 1947 r.

W 1945 r. władze dwa razy przenosiły siedzibę administracyjną pierwszego województwa szczecińskiego (Pomorze Zachodnie) między Koszalinem i Szczecinem (19 maja-9 czerwca; 19 czerwca-5 lipca). W 1950 r. podzielono województwo na województwo szczecińskie i województwo koszalińskie. Koszalin był w latach 1950–1975 stolicą "dużego" województwa koszalińskiego (jednego z 17) oraz w latach 1975–1998 siedzibą władz "małego" województwa koszalińskiego (jednego z 49). W latach 1946–54 siedziba wiejskiej gminy Koszalin.

Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego; drugi, pod względem wielkości Kościół protestancki w Polsce (po Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP), posiadający ponad 23 tysięcy wiernych zrzeszonych w ramach 217 zborów; największy polski Kościół protestancki nurtu ewangelicznego; największa, choć nie jedyna, wspólnota zielonoświątkowców w Polsce, związana z pentekostalną tradycją amerykańskich Zborów Bożych i przyjmująca ustrój kongregacjonalno-synodalny. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest członkiem Europejskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Światowej Wspólnoty Zborów Bożych, Towarzystwa Biblijnego w Polsce oraz Aliansu Ewangelicznego w RP. Organem prasowym Kościoła jest miesięcznik Chrześcijanin. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą prawną działalności Kościoła jest Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 20 lutego 1997. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest wpisany do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod numerem 15. Obecnym Przewodniczącym Naczelnej Rady Kościoła i Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest bp Marek Kamiński.
Województwo koszalińskie powstało z podziału województwa szczecińskiego po reformie administracyjnej w 1950 r. Według danych z 1950 blisko 25% sposród Polaków przesiedlonych na teren ówczesnego województwa po II wojnie światowej stanowili Kresowianie. Województwo o powierzchni 17 774 km² (10 miejsce) i ludności w 1972 r. 774 000 mieszkańców obejmowało część wschodnią obecnego województwa zachodniopomorskiego, zachodnią część pomorskiego oraz północny fragment wielkopolskiego. W 1967 r. podzielone było na 12 powiatów ziemskich oraz 2 grodzkie (Koszalin i Słupsk). Siedzibami powiatów ziemskich były: Białogard, Bytów, Człuchów, Drawsko Pomorskie, Kołobrzeg, Koszalin, Miastko, Sławno, Słupsk, Szczecinek, Wałcz i Złotów. Graniczyło z 4 województwami: od zachodu ze szczecińskim, od południa z poznańskim, od południowego wschodu z bydgoskim oraz od wschodu z gdańskim.

4 lutego 1954 r. do Koszalina przyłączono obręb Rokosowo. 31 grudnia 1959 r. do Koszalina przyłączono tereny zakładu remontowo-montażowego z Chełmoniewa o powierzchni 3,31 ha.

1 stycznia 1989 r. powiększono obszar Koszalina o tereny o łącznej powierzchni 17,875 km², gdzie przyłączono wsie: Lubiatowo, Chełmoniewo, Dzierżęcino, Wilkowo, Sarzyno, Raduszka, część wsi Konikowo oraz pomniejsze działki przygranicznych wsi.

W wyniku reformy administracyjnej z 1998 Koszalin znalazł się w województwie zachodniopomorskim, mimo że część mieszkańców głównie z Koszalina opowiadała się za utworzeniem województwa środkowopomorskiego (pokrywającego się w części z dawnym woj. koszalińskim, istniejącym w latach 1950-1975).

Radio Plus – sieć katolickich stacji radiowych zrzeszonych w grupie radiowej Ad.point (Eurozet). W chwili obecnej do sieci należą rozgłośnie diecezjalne, które weszły z Ad.pointem w spółkę (Radio Plus Polska-Zachód) bądź podpisały z nim umowę franczyzową. Spółka Ad.Point jest producentem programu dla całej sieci i właścicielem marki Radio Plus.
Unieść (kasz. Ùniesc) – rzeka o długości około 26 km na Pobrzeżu Koszalińskim, w województwie zachodniopomorskim, przepływająca przy południowej i zachodniej granicy miasta Sianów.

1 stycznia 2010 roku zmianie uległy granice miasta, przyłączono tereny o powierzchni 15,01 km², w kierunku północnym, wraz z dawnymi wsiami Jamno i Łabusz.

Środowisko naturalne

Góra Chełmska

Dzierżęcinka w Koszalinie

Obszar miasta znajduje się w dorzeczu Dzierżęcinki, Unieści i Parsęty. Z Góry Chełmskiej spływa strumień Grodna. Na południowym obszarze miasta znajduje się potok Raduszka, którego wody płyną w dwóch kierunkach: do Dzierżęcinki oraz do strugi Czarnej (jej odcinek stanowi południową granicę miasta).

Województwo szczecińskie lub województwo zachodniopomorskie zostało utworzone z tzw. Ziem Odzyskanych po II wojnie światowej od Niemiec. 14 marca 1945 r., jeszcze przed całkowitym oddaniem tych terenów pod administrację polską, Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej podzielił je na okręgi. Jednym z nich był Okręg III - Pomorze Zachodnie, który obejmował także fragment ziemi lubuskiej i polskiej części Łużyc (dzisiejsza większa część województwa lubuskiego). Z części położonej nieco na północ od rzek Warty i Noteci utworzono 28 czerwca 1946 r. nowe województwo. Pierwotnie jego stolicą był Koszalin, później siedzibę przeniesiono do Szczecina. Powierzchnia wynosiła 30.251 km² (drugie co do wielkości, po poznańskim na 14 województw), a zamieszkiwało je 892.600 mieszkańców (w 1946 r.) Obejmowało ono obszar obecnego obecnego województwa zachodniopomorskiego oraz część zachodnią województwa pomorskiego.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

W granicach administracyjnych miasta w 2005 roku powierzchnia lasów wynosiła 3393 ha, a użytków rolnych 2119 ha.

Na leżącym w granicach miasta wale morenowym Góry Chełmskiej znajduje się kilka wzniesień, z których najwyższa jest Krzyżanka, następnie Krzywogóra, Leśnica, Lisica.

W okolicach Koszalina występują złoża surowców mineralnych takich jak: gaz ziemny, ropa naftowa, borowina, solanka oraz kreda jeziorna.

Straż Ochrony Kolei (SOK) – umundurowana i uzbrojona formacja działająca na podstawie ustawy o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 789).
Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (ukr. Українська Греко-Католицька Церква – Ukrajinśka Hreko-katołyćka Cerkwa) – większy arcybiskupi Kościół wschodni działający obecnie na terenie Ukrainy oraz wśród diaspory ukraińskiej, uznający władzę i autorytet papieża.

Klimat

Klimat obszaru Koszalina kształtują masy powietrza napływające znad Oceanu Atlantyckiego, których cechy ulegają modyfikacji za sprawą sąsiedztwa Morza Bałtyckiego i deniwelacji terenu na granicy Pobrzeża Południowobałtyckiego i Pojezierza Pomorskiego. Najmniej opadów notuje się w lutym i marcu, a najwięcej w lipcu. Na terenie obszaru Koszalina zdecydowanie przeważają wiatry wiejące z kierunków południowo-zachodnich (sektor W–SE). W miesiącach zimowych wieją wiatry zachodnie i południowo-zachodnie, które przynoszą odwilż. Na wiosnę wieją wiatry północne i północno-wschodnie, przynoszące pogodę dość suchą i silnie skontrastowaną termicznie. W lecie przeważają chłodne wiatry zachodnie i północno-zachodnie, przynoszące wilgotne i deszczowe masy powietrza polarno-morskiego. Zima jest tu łagodna i krótka; przeciętna temperatura powietrza jest ujemna tylko w styczniu i lutym. Wiosna jest relatywnie długa i chłodna. Również lato jest chłodniejsze niż w Polsce centralnej, lecz różnice te są mniejsze aniżeli wiosną. Szczególnie charakterystyczna jest niewielka liczba dni gorących. Jesień jest długa i ciepła, znacznie cieplejsza od wiosny.

Państwowe Gospodarstwo Rolne (w skrócie PGR) – forma socjalistycznej własności ziemskiej w Polsce w latach 1949–1991; duże gospodarstwo rolne, którego właścicielem było państwo.
Okręg wyborczy nr 40 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej obejmuje obszar miasta na prawach powiatu Koszalin oraz powiatów: białogardzkiego, choszczeńskiego, drawskiego, kołobrzeskiego, koszalińskiego, sławieńskiego, szczecineckiego, świdwińskiego i wałeckiego (województwo zachodniopomorskie). W obecnym kształcie został utworzony w 2001. Wybieranych jest w nim 8 posłów w systemie proporcjonalnym.

Przyroda

Dużą powierzchnię miasta (40,78%) zajmują tereny zielone: Park im. Książąt Pomorskich, Las komunalny na masywie Góry Chełmskiej, Las Bukowy i wiele innych mniejszych parków oraz terenów zielonych.

Park im. Książąt Pomorskich

Północna część miasta została objęta Koszalińskim Pasem Nadmorskim, który jest obszarem chronionego krajobrazu. W północno-zachodniej części Koszalina znajduje się większa część Bukowego Lasu Górki, będącego obszarem mającym znaczenie dla Wspólnoty (Natura 2000). Na terenie Koszalina znajduje się część Jeziora Lubiatowskiego ze ścisłym rezerwatem przyrody, rezerwat glebowy Bielica, zespół przyrodniczo-krajobrazowy Dolina Grabowa.

Aleksiej Pawłowicz Panfiłow, ros. Алексей Павлович Панфилов (ur. 17 maja 1898, zm. 18 maja 1966), radziecki wojskowy - generał lejtnant, dowódca związków pancernych, szef wywiadu wojskowego GRU w latach 1941-1942.
Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Zdjęcie panoramiczne z 2009 roku – Park przy amfiteatrze

Architektura

Nowa zabudowa miasta

Osobny artykuł: Pomniki w Koszalinie.

Układ urbanistyczny

Koszalin posiada koncentryczny układ miasta, który tworzy siatka ulic obiegających najstarszą część miasta i ulic łączących śródmieście z pozostałymi obszarami. Początkowo miasto od swego średniowiecznego jądra rozwijało się przestrzennie w kierunku zachodnim (za Bramą Nową), północnym (za Bramą Młyńską) i południowym (za Bramą Wysoką), a od lat 20. XIX w., po rozbiórce murów miejskich, najpierw głównie w kierunku wschodnim, a następnie we wszystkich pozostałych. Od lat 60. XX w. w następstwie uzyskania przez Koszalin statusu miasta wojewódzkiego, nastąpiła ekspansja układu miejskiego na północ wzdłuż osi ul. Władysława IV., gdzie powstał zespół osiedli blokowych, a następnie na wschód i południe. W 1989 r. wskutek przyłączenia obszarów okolicznych wsi w granicach miasta znalazły się obszary niezurbanizowane. Wokół dawnych wsi powstaje zabudowa jednorodzinna, w dużej mierze rozproszona.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.
Pomorski Okręg Wojskowy (POW) – terenowy organ wykonawczy Ministra Obrony Narodowej w sprawach operacyjno-obronnych i rządowej administracji niezespolonej (art. 14 Ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Siedziby dowództwa Okręgu: Toruń (1945-1946), Bydgoszcz, Gdańsk, Koszalin, Bydgoszcz – od 1947 ul. gen. J. Dwernickiego 1, od 2007 ul. Szubińska 105

W rejonie śródmieścia skoncentrowane są usługi o znaczeniu ogólnomiejskim i regionalnym. Śródmieście jest obszarem lokalizacji podstawowych funkcji miejskich, administracji publicznej, a także szkolnictwa i funkcji usługowych. Na osiedlach Śródmieście i Tysiąclecia występuje funkcja mieszkaniowa. Zabudowa mieszkalno-usługowa realizowana była głównie w latach 1950–1960. Znajduje się tam również zabudowa o charakterze zabytkowym i wysokiej wartości architektonicznej. Struktura przestrzenna śródmieścia jest prawie w całości wypełniona. Zachodnia część Koszalina obejmuje obszar oddzielony od śródmieścia torami kolejowymi. Są to w większości tereny poprzemysłowe. Funkcję mieszkaniową na tym obszarze tworzą osiedle Morskie i częściowo osiedle Nowobramskie. Funkcja mieszkaniowa koncentruje się w północnej części Koszalina na osiedlach: Kotarbińskiego, Śniadeckich, Wańkowicza i Na Skarpie, gdzie dominuje zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna i wielorodzinna. Część wschodnia miasta również pełni funkcję mieszkaniową z budownictwem wielorodzinnym i jednorodzinnym. Znajdują się tu osiedla: Wspólny Dom, Rokosowo i Lubiatowo. Występują tu rezerwy terenu pod budownictwo mieszkaniowe. Funkcja mieszkaniowa dominuje również w południowej części miasta, na osiedlach Lechitów oraz Raduszka. Funkcję rekreacyjną pełnią tereny podożynkowe w pobliżu Góry Chełmskiej, Góra Chełmska wraz z rezerwatem Jezioro Lubiatowskie oraz ciągi ekologiczne wzdłuż rzeki Dzierżęcinki (od ul. 4 Marca do ul. Batalionów Chłopskich).

Koszalin – stacja kolejowa w Koszalinie, w województwie zachodniopomorskim w Polsce. Wg kategoryzacji PKP, dworzec ma kategorię C. Jest połączona ze stacją wąskotorową Koszalin Wąsk.. Jest możliwość przewożenia wagonów normalnotorowych po torach wąskich o prześwicie 1000 mm za pomocą transporterów.
Zespół Państwowych Szkół Muzycznych im. Grażyny Bacewicz w Koszalinie – ośrodek kształcenia muzycznego składający się z 4 szkół muzycznych I i II stopnia. Szkoła powstała oficjalnie 1 stycznia 1959 r., a faktycznie 15 września 1958 r. rozpoczęła działalność jako Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Koszalinie.

Zabytki

Mury miejskie

Budynek Poczty Głównej

Wieża Katedry Niepokalanego Poczęcia

Budynek z początku XIX w. przy ul. Mickiewicza

Cały obszar Starego Miasta został wpisany do rejestru zabytków. Zabytki Koszalina znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego. Lista zabytków chronionych prawem:

Żandarmeria Wojskowa (ŻW) – wyodrębniona i wyspecjalizowana służba Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, której działalność polega na zapewnieniu przestrzegania dyscypliny wojskowej oraz ochranianie porządku publicznego i zapobieganie popełnianiu przestępstw na terenach jednostek wojskowych oraz w miejscach publicznych. ŻW pełni rolę policji wojskowej.
Linia kolejowa nr 202 – to linia kolejowa łącząca Gdańsk ze Stargardem Szczecińskim przez Gdynię, Lębork, Słupsk, Koszalin, Białogard, Świdwin i Łobez. Położona w granicach dwóch województw: pomorskiego i zachodniopomorskiego oraz na obszarze Oddziałów Regionalnych PKP PLK: w Gdańsku i Szczecinie.

fragmenty murów obronnych z ok. 1320 r.

Katedra Niepokalanego Poczęcia NMP – kościół gotycki z 1333 r.

Domek Kata z XV w., od 1964 r. siedziba Teatru Propozycji Dialog

Kościół św. Józefa Oblubieńca – neogotycka budowla z 1869 r. dla wiernych, założonej w 1857 r. parafii katolickiej

Kaplica św. Gertrudy – wybudowana w latach 1382-1383, obecnie kaplica ewangelicko-augsburska

dawny kościół zamkowy – wybudowany ok. 1300 r. jako kościół klasztoru cysterek, opuszczony w czasie reformacji, następnie zrujnowany, został odbudowany przez księcia Franciszka I w latach 1602-1609 jako kościół zamkowy. Od 1953 r. cerkiew pw. Zaśnięcia NMP, siedziba parafii prawosławnej (ul. Adama Mickiewicza 22)

Pałac Młynarza i młyn z XIX w.

kamienica gotycka z XIV w. (ul. Bolesława Chrobrego 6)

Pałac Ślubów – kamienica z XVI w., wzniesiona w okresie późnego średniowiecza, posiada w ścianach bocznych elementy z XV/XVI w. – ostrołukowe blendy (ul. Bogusława II 15)

zespół budynków Poczty Głównej – zespół neogotycki wzniesiony w 1884 r.

kamieniczka (elewacje) (ul. Zwycięstwa 125)

dawna plebania (ul. kard. Stefana Wyszyńskiego)

zabytkowe domy (pl. Wolności 2-3, pl. Wolności 4)

zabytkowe wille (ul. Batalionów Chłopskich 83, ul. Jana z Kolna 38, ul. Józefa Piłsudskiego 53, ul. Szczecińska 1, ul. Zwycięstwa 126)

stacja kolejki wąskotorowej wraz z obiektami kolejowymi z 1898 r.

Park Miejski im. Książąt Pomorskich – zabytkowy park, którego najstarsza część powstała w 1817 r.

wieża widokowa na Górze Chełmskiej zbudowana w 1888 r.; wysokość 31,5 m

Obiekty historyczne w mieście:

Raduszka – potok w województwie zachodniopomorskim w powiecie koszalińskim. Ma długość ok. 5 km, płynie w gminie Świeszyno i w granicach miasta Koszalina, wypływa na podmokłych gruntach położonych na zachód od wsi Niekłonice. Raduszka podlega zjawisku bifurkacji, oznacza to, że od pewnego miejsca swojego biegu płynie do zlewni dwóch rzek.
Jednostka pomocnicza gminy – lokalna wspólnota samorządowa mieszkańców części gminy. Jednostki są ustanawiane przez radę gminy (miasta). Najczęściej tworzone są: sołectwa, dzielnice i osiedla. Jednostki nie posiadają osobowości prawnej. Jednostka pomocnicza gminy stanowi strukturę społeczno-terytorialną, która przejmuje na swoim terytorium realizację zadań publicznych, ułatwiając gminie wykonywanie jej zadań.

budynek z początku XIX w. przy ul. Mickiewicza – obecnie część Urzędu Miasta

Gmach Rejencji, wzniesiony ok. 1890 r. przy ulicy Andersa – obecnie siedziba Policji

neogotycki budynek polikliniki – wzniesiony w latach 1895-1896 na potrzeby szpitala miejskiego.

budynek Bałtyckiego Teatru Dramatycznego – wzniesiony w 1906 r. jako budynek parafialny ewangelickiej gminy wyznaniowej

neogotycki budynek Archiwum Państwowego – wzniesiony na początku lat 80. XIX w. jako szpital garnizonowy, znajdował się pod zarządem administracji wojskowej do końca I wojny światowej

budynek Straży Pożarnej – wzniesiony w 1928 r., z charakterystyczną wysoką wieżą usytuowaną od strony zachodniej, służącą pierwotnie jako ściana ćwiczeń wysokościowych.

podziemia starego browaru, ul. Kazimierza Wielkiego – stanowią część dawnego browaru E. Aschera z 1846 r., istniejącego do 1910 r.

budynek z końca XIX w. – zbudowany został w latach 70. XIX w. przez rodzinę Hildebrand. W latach 1905-1919 mieszkał tutaj dr Fryderyk Hildebrand, koszalinianin, znany botanik, profesor uniwersytecki i dyrektor Ogrodów Botanicznych we Freiburgu.

skansen Kultury Jamneńskiej

Demografia

Osobny artykuł: ludność Koszalina.

Technikum - szkoła szczebla średniego o profilu technicznym, wprowadzona w Polsce w 1948 jako alternatywna wobec liceum. Pierwotnie dostępna dla absolwentów 7-letnich szkół podstawowych (od reformy w 1968 - ośmioletnich) oraz dla absolwentów ponadpodstawowych dwu- lub trzyletnich tzw. zasadniczych szkół zawodowych (ZSZ). Nauka w technikum trwała lat pięć (jeśli podjęta po ZSZ - dwa lata) i kończyła się tak jak w liceum - egzaminem dojrzałości oraz dodatkowo pracą dyplomową. Dyplom ukończenia technikum upoważniał do posługiwania się tytułem technika. Nie wszystkie średnie szkoły techniczne podlegały Ministrowi Oświaty, liczne z nich były resortowe (podlegające ministerstwom odpowiednich gałęzi przemysłu), niektóre zaś były utworzone przy większych fabrykach.
Neumünster (dolnoniem. Niemünster, Neemünster) - miasto na prawach powiatu w północnych Niemczech, w kraju związkowym Szlezwik-Holsztyn, w pobliżu autostrady A7. W roku 2008 miasto liczyło 77 100 mieszkańców.

Struktura demograficzna mieszkańców Koszalina wg danych z 31 grudnia 2007:

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)