Koszyce - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta na Słowacji. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Na mapach: 48°43′58″N 21°15′41″E / 48.73278, 21.26139

Centrum miasta

Koszyce (słow. i czes. Košice, węg. Kassa, łac. Cassovia, niem. Kaschau, cyg. Kasza) – drugie największe miasto Słowacji, pod względem liczby mieszkańców (234 tys. mieszkańców w 2008), trzecie największe – po Wysokich Tatrach (Vysoké Tatry) i Bratysławie – pod względem powierzchni (243,8 km²) oraz największe miasto wschodniej Słowacji. Koszyce to siedziba władz kraju koszyckiego (Košický kraj) i powiatu Koszyce-okolice (Košice-okolie), a także centralny ośrodek metropolitalny aglomeracji koszycko-preszowskiej (Košicko-prešovská aglomerácia). Stanowią one również centrum kulturowe, edukacyjne, rekreacyjno-turystyczne, gospodarcze. Położone są w historycznym regionie Abov (20 km od granicy z Węgrami, 80 km od granicy z Ukrainą i 90 km od granicy z Polską). Nazywane są „żelaznym lub stalowym sercem” Słowacji, dzięki największej na Słowacji hucie żelaza, która znajduje się na terenie miasta.

Karol Robert (1288 - 16 lipca 1342) - pierwszy z Andegawenów na tronie węgierskim (od 1308), koronowany w 1310. Syn Karola Martela, tytularnego króla Węgier w latach 1290-1295 i Klemencji Habsburg.
Droga ekspresowa R2 (słow. rýchlostná cesta R2) - projektowana słowacka droga ekspresowa przebiegająca równoleżnikowo pomiędzy granicą z Czechami (kontynuacja w kier. Uherské Hradiště) koło Trenczyna na zachodzie a Koszycami na wschodzie kraju. Na odcinku Žiar nad Hronom - Zvolen jej przebieg pokryje się z trasą dróg ekspresowych R1 i R3.

W 2009 miasto zostało wyróżnione – wraz z francuską Marsylią – tytułem Europejskiej Stolicy Kultury na rok 2013.

Podstawowe wiadomości

Koszyce leżą w Kotlinie Koszyckiej (Košická kotlina) nad rzeką Hornád. Od strony wschodniej miasto ograniczają Góry Tokajsko-Slańskie (Slanské vrchy), a od strony zachodniej – Góry Wołowskie (Volovské vrchy). Współrzędne geograficzne – 48°42'58 N, 21°15'41 E.

Od 1996 roku dzielnice Koszyc istnieją na prawach miejskich (podobnie jak dzielnice w Bratysławie), toteż terytorium Koszyc podzielone jest na 4 powiaty, tzw. powiaty miejskie i 22 dzielnice (mestská časť)

Droga krajowa nr 50 (słow. Cesta I/50) – droga krajowa I kategorii na Słowacji biegnąca od przejścia granicznego z Czechami w miejscowości Holbová przez Prievidzę, Zwoleń, Koszyce i Michalovce do granicy z Ukrainą w miejscowości Vyšné Nemecké. Ma 437 km długości dzięki czemu jest najdłuższą drogą krajową na Słowacji. Przechodzi przez trzy kraje: trenczyński, bańskobystrzycki i koszycki. Na odcinku Šášovské Podhradie - Budča na wspólny bieg z drogą ekspresową R1. Na tym samym odcinku płynie wzdłuż niej rzeka Hron (w przeciwną stronę). Na całej długości jest to droga międzynarodowa. Ma wspólny bieg z pięcioma trasami europejskimi: od granicy z Czechami do węzła z autostradą D1 jest fragmentem trasy europejskiej E50, od tego miejsca do Żaru nad Hronem biegnie nią E572, od tego miasta do Koszyc ma wspólny bieg z trasami E58 i E571. Ponadto w Zwoleniu na odcinku dwóch kilometrów biegnie nią również E77. Od Koszyc aż do granicy z Ukrainą z powrotem ma wspólny przebieg z E50, a także z E58. Krzyżuje się natomiast z trasami E75 i E71.
Międzynarodowy port lotniczy Koszyce (słow.: Medzinárodné letisko Košice, kod IATA: KSC, kod ICAO: LZKZ) to port lotniczy drugiego największego miasta na Słowacji, Koszyc, położony około 6 kilometrów na wschód od miasta, na wysokości 230 m n.p.m.

powiat Koszyce I – dzielnice: Džungľa, Kavečany, Sever, Sídlisko Ťahanovce, Staré Mesto, Ťahanovce,

powiat Koszyce II – dzielnice: Lorinčík, Luník IX, Myslava, Pereš, Poľov, Sídlisko KVP, Šaca, Západ,

powiat Koszyce III – dzielnice: Sídlisko Dargovských hrdinov, Košická Nová Ves,

powiat Koszyce IV – dzielnice: Barca, Juh, Krásna, Nad jazerom, Šebastovce, Vyšné Opátske.

Znaczenie miasta

Koszyce są węzłem drogowym i kolejowym. Krzyżują się tu drogi krajowe nr 68 (R4 / D1, od granicy z Polską przez Preszów i Koszyce do granicy z Węgrami) i nr 50 (R2, z Użhorodu do granicy z Czechami przez Koszyce, Zvolen i Trenczyn) oraz biegnące ich szlakami międzynarodowe E50, E71 i E571. Zbiegają się tu również lokalne drogi 552 z Veľkich Kapušan, 547 ze Spiskiego Podgrodzia i 548 ze Smolníka. Z Koszyc biegną linie kolejowe do Rožňavy, Popradu, Preszowa, Trebišova, Čiernej nad Tisou i na Węgry – do Miszkolca i Szerencs. 6 km na południe od centrum Koszyc leży lotnisko – dawniej wojskowe, obecnie międzynarodowy port lotniczy.

Paleolit (starsza epoka kamienia, zob. paleo, lit) - jedna z epok prahistorii, najstarszy i najdłuższy etap w dziejach rozwoju społeczności ludzkiej, zwany też jako starsza epoka kamienia. Rozpoczyna się z chwilą pojawienia form przedludzkich zdolnych do wytwarzania prymitywnych narzędzi (otoczaki, pięściaki i rozłupce). Termin paleolit wprowadził w roku 1865 angielski uczony John Lubbock [1].
Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (niem. Habichtsburg znaczy Jastrzębi Gród, Zamek Jastrzębia) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.

W Koszycach mieści się Trybunał Konstytucyjny Słowacji, siedziba diecezji rzymskokatolickiej (od 1995 archidiecezji) i greckokatolickiej oraz biskupstwa ewangelickiego. Są miastem uniwersyteckim – działają tu uczelnie wyższe takie jak: Uniwersytet P.J. Šafárika (Univerzita Pavla Jozefa Šafárika v Košiciach), politechnika (Technická univerzita), akademia weterynaryjna (Univerzita veterninárskeho lekárstva) i konserwatorium oraz wydziały bratysławskiej akademii ekonomicznej (Ekonomická univerzita v Bratislave), nitrzańskiej akademii rolniczej (Slovenská poľnohospodárska univerzita v Nitre) i ružomberskiego uniwersytetu katolickiego (Katolická univerzita v Ružomberku). Istnieje również 18 szkół średnich, w tym jedna z węgierskim językiem wykładowym. W mieście działa sześć teatrów (w tym węgierski, cygański i filharmonia), osiem kin, cztery muzea (lotnictwa, techniki, wschodniej Słowacji i rzeźby Vojtecha Löfflera), dwie galerie sztuki i trzy biblioteki ( w tym biblioteka naukowa z 3,3 mln woluminów). W mieście działa ogród zoologiczny, ogród botaniczny i planetarium. Drużyna hokejowa z Koszyc jest dwukrotnym mistrzem Czechosłowacji i trzykrotnym mistrzem Słowacji.

Koszycki Program Rządowy (słow. Košický vládny program), tzw. program koszycki z 5 kwietnia 1945 – deklaracja programowa rządu Czechosłowacji, utworzonego wcześniej (w marcu 1945) w Moskwie z komunistycznym prezydentem Klementem Gottwaldem, zapowiadająca utworzenie wspólnego państwa dwóch równoprawnych narodów: Czechów i Słowaków. Program ten zaprzeczał popularnej wcześniej w niektórych kręgach, szczególnie w Czechach, koncepcji czechosłowakizmu, zakładającej istnienie jednego narodu czechosłowackiego.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Z Koszycami byli związani między innymi Jan Jiskra – kapitan miasta w czasach wojen husyckich oraz Rudolf Schuster – prezydent Słowacji w latach 1999-2004, a wcześniej wielokrotny burmistrz miasta.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)