Koto - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy zagadnienia z dziedziny instrumentoznawstwa. Zapoznaj się również z: grupa muzyczna o tej nazwie.

Japońskie 13-strunowe Koto

Koto, Sō (jap. 箏, Koto, Sō) - tradycyjny japoński instrument muzyczny, należący do grupy chordofonów szarpanych, rodzaj cytry, narodowy instrument Japonii.

Guzheng - (chiń. 古箏, pinyin: gǔzhēng) – chiński instrument szarpany przypominający cytrę. Od niego pochodzi japoński instrument koto. Guzheng posiada 21 jedwabnych strun i potężne drewniane pudło rezonansowe.

Kciuk (łac. pollex) to u naczelnych pierwszy palec ręki przeciwstawny czterem pozostałym. Od pozostałych palców różni się także tym, składa się z dwóch, a nie trzech paliczków - w tym podobny jest do palucha stopy. Kciuk zapewnia chwytność dłoni.

Pochodzenie

Wiele tradycyjnych japońskich instrumentów muzycznych pochodzi z Chin. Tak też jest w przypadku koto, które zostało sprowadzone do Japonii około VII - VIII w. Jego pierwowzorem była chińska cytra guzheng, niewiele różniąca się od koto pod względem konstrukcyjnym. Początkowo na koto grano jedynie na dworze cesarskim. Wielkim innowatorem tego instrumentu stał się Yatsuhashi Kengyo (1614-1685) - niewidomy muzyk z Kioto, twórca nie tylko klasycznych kompozycji, lecz również nowych strojów i technik gry. Natomiast człowiekiem, który zaczął używać koto do wykonywania repertuaru europejskiego był Miyagi Michio (1894-1956). Dokonał w ten sposób syntezy tradycji muzycznej Japonii i Zachodu.

Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

Skala diatoniczna (gr. διατονικος; diá czyli poprzez, tónos czyli dźwięk), znana również jako heptatonia prima, jest to skala złożona z siedmiu dźwięków, przebiegająca 5 całych tonów oraz 2 półtony:

Budowa

Korpus instrumentu, o długości 180-200 cm, szerokości około 30 cm i grubości około 5 cm, zbudowany jest z dwóch, precyzyjnie przyciętych kawałków drewna paulowni. W spodniej części korpusu znajdują się dwa otwory rezonansowe. Wierzch jest wypukły i na nim rozpięte jest zwykle 13 strun o równej długości. Dawniej były one jedwabne, obecnie ze względów praktycznych, stosuje się przeważnie struny z tworzyw sztucznych. Pod każdą z nich znajduje się osobny, ruchomy podstrunnik - drewniany, kościany lub plastikowy - o kształcie zbliżonym do odwróconej litery Y. Przesuwanie podstrunników powoduje zmianę punktu oparcia poszczególnych strun. W ten sposób wydłużeniu lub skróceniu ulega długość rezonującej części struny, a zatem i wysokość dźwięku.

Tworzywa sztuczne – materiały składające się z polimerów syntetycznych (wytworzonych sztucznie przez człowieka i niewystępujących w naturze) lub zmodyfikowanych polimerów naturalnych oraz dodatków modyfikujących takich jak np. napełniacze proszkowe lub włókniste, stabilizatory termiczne, stabilizatory promieniowania UV, uniepalniacze, środki antystatyczne, środki spieniające, barwniki itp. Termin "tworzywa sztuczne" funkcjonuje obok niepoprawnych często stosowanych żargonowych określeń takich jak: plastik lub plastyk. Najbardziej poprawnym terminem obejmującym wszystkie materiały zawierające jako główny składnik polimer, bez rozróżniania, czy jest on pochodzenia sztucznego czy naturalnego, jest określenie "tworzywa polimerowe".

Rezonans akustyczny – zjawisko rezonansu zachodzące dla fal dźwiękowych, polegające na pobieraniu energii fal akustycznych przez układ akustyczny ze źródła drgań o częstotliwościach równych lub zbliżonych do częstotliwości drgań własnych układu. W wyniku czego dochodzi do generowania, wzmacniania lub filtrowania drgań o tych częstotliwościach.

Technika gry

Koto umieszczane jest poziomo na podłodze. Grający klęka lub siada na niskim stołeczku po prawej stronie instrumentu. Do szarpania strun używa trzech kwadratowych lub trójkątnych plektronów, zaopatrzonych w pierścienie i zakładanych na kciuk, palec wskazujący i środkowy prawej ręki. Lewa dłoń operuje po drugiej stronie ruchomych podstrunników, gdzie dociska poszczególne struny, dzięki czemu możliwe jest wydobywanie dźwięków chromatycznych oraz efekty typu wibrato.

Pentatonika to skala złożona z pięciu stopni zbudowana w obrębie oktawy. Jest popularna między innymi w polskiej muzyce ludowej. Pentatonika pochodzi z języka greckiego i oznacza właśnie pięć dźwięków. Przykładem pentatoniki mogą być dźwięki pięciu kolejnych, czarnych klawiszy fortepianu.

Cytra (z gr. kitara) – ludowy strunowy instrument muzyczny, szarpany o płaskim pudle rezonansowym. Pochodzi z terenów Niemiec i Austrii, popularny również w Indiach pod nazwą swarmandal. Cytrę stroi się za pomocą klucza.

Strój

System ruchomych podstrunników czyni z koto instrument niezwykly pod względem stroju. Pozwala zniwelować oczywiste ograniczenia instrumentu, tak konstrukcyjne (ilość strun), jak i fizyczne (odporność strun na naprężenie). Stosuje się wiele strojów: różne odmiany, charakterystycznej dla muzyki azjatyckiej, pentatoniki, a także zachodnie skale diatoniczne. W praktyce wykonawczej, koto przestraja się wielokrotnie podczas koncertu, czasami nawet w trakcie wykonywania utworu. Najbardziej typowym strojem jest: hira joshi, w którym poszczególne struny tworzą szereg dźwiękowy: D, G, A, A#, D, D#, G, A, A#, D, D#, G, A (od najniższego). Inne popularne stroje to: kokin joshi: D, G, A, C, D, D#, G, A, C, D, D#, G, A;kumoi joshi: D, G, G#, C, D, D#, G, G#, C, D, D#, G, A i gaku joshi: D, G, A, C, D, E, G, A, C, D, E, G, A.

Plektron (gr. πλῆκτρον, pot. kostka, piórko) – przyrząd do szarpania strun instrumentów strunowych. Używany już starożytności do gry na kitarze i lirze. Obecnie służy również do gry na takich instrumentach jak domra, mandolina, gitara (zob. kostka gitarowa).

Muzyk - osoba zajmująca się wykonywaniem lub tworzeniem (kompozytor) muzyki za pomocą instrumentów muzycznych, głosu ludzkiego, głosów zwierząt i innych efektów akustycznych (uderzanie młotem w kowadło) itp.

Brzmienie

Fragment melodii wykonenej na 13-strunowym koto

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Koto

O koto (ang.)

Szczegółowa historia koto (ang.)

Koto (ang.)

Zagraj na wirtualnym koto (ang.)