Kozacy piszą list do sułtana - Polski Serwis Naukowy

Kozacy piszą list do sułtana (lub Zaporożcy piszący list do sułtana) – obraz rosyjskiego malarza Ilji Riepina. Płótno artysta zaczął malować w 1880, a skończył w 1891 roku. Istnieje także druga, niedokończona wersja obrazu z 1893 roku.

Treść obrazu

Osobny artykuł: Pismo Kozaków zaporoskich do sułtana Mehmeda IV.

Według legendy list został napisany w 1676 roku przez atamana koszowego Iwana Sirko wraz z "całą Siczą Zaporoską" w odpowiedzi na ultimatum sułtana osmańskiego Mehmeda IV.

Oryginał pisma nie zachował się do naszych czasów, jednak w latach 70. XIX wieku została odnaleziona kopia pisma sporządzona w XVIII wieku. Kopia została odnaleziona przez etnografa-hobbystę z Dniepropetrowska (wtedy Jekaterynosław), który przekazał ją znanemu historykowi Dimitrowi Jawornickiemu (ukr. Дмитро Яворницький). Ten z kolei odczytał kiedyś pismo dla rozweselenia swoich gości, wśród których był Ilja Repin. Artysta malarz zainteresował się całą historią i w 1880 roku rozpoczął prace nad obrazem.

Sułtan (tur. "władca", arab. as-sulṭān - "ten, który ma władzę") - tytuł władcy islamskiego, używany w wielu krajach muzułmańskich, m.in. w Turcji osmańskiej do 1922. Państwo rządzone przez sułtana to sułtanat.

Ataman (wataman, vataman, otaman) — 1. kozacki przywódca pełniący funkcje polityczne i wojskowe. 2. Także u kozaków dowódca wojskowy albo oddzielnego pododdziału, mający władzę wojskową lub administracyjno-wojskową. 3. przywódca niezależnego od władzy państwowej oddziału wojskowego albo grupy (niejednokrotnie zbójniczej)

Historia powstawania

Druga wersja obrazu, nieukończona, z 1893 roku. Przechowywana w muzeum w Charkowie

Od roku 1880 Repin zajął się tworzeniem dokładnych szkiców oraz dobieraniem modeli. Wśród modeli, którzy pozowali artyście do obrazu było wiele znanych w tamtych czasach osób. I tak na przykład do postaci pisarza pozował Dimitr Jawornicki (ten sam, który wcześniej przeczytał artyście pismo Kozaków), a atamanem Iwanem Sirko został generał-gubernator Kijowa M.I. Dragomirow (ros. М. И. Драгомиров). Przy postaci śmiejącego się kozaka w białej papasze asystował dziennikarz i pisarz Władimir Giliarowski (ros. Владимир Гиляровский). Pierwszy gotowy szkic został ukończony w 1887 roku, i Repin podarował go Jawornickiemu, który później go sprzedał. Dziś znajduje się on moskiewskiej Galerii Trietiakowskiej.

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Ilja Jefimowicz Repin, ros. Илья Ефимович Репин (ur. 5 sierpnia 1844 w Czuhujiwie, zm. 29 września 1930 w Kuokkala) – malarz rosyjski oraz ukraiński[potrzebne źródło].

Najważniejszy wariant obrazu został namalowany w 1891 roku. Po pierwszym wystawieniu na widok publiczny autor był krytykowany za to, iż obraz nie jest zgodny z prawdą historyczną. Niemniej, po wielu sukcesach na wystawach w Rosji i za granicą (Chicago, Budapeszt, Monachium, Sztokholm) obraz został kupiony w 1892 roku, za 35 tysięcy rubli, przez cara Aleksandra III. Następnie pozostawał on w zbiorach rodziny carskiej do roku 1917, a po rewolucji znalazł się w zbiorach Muzeum Rosyjskiego w Petersburgu.

Obraz – najczęscięj kojarzony z malarstwem, przeważnie płaski utwór plastyczny, na którym za pomocą farb, przy zastosowaniu różnych technik malarskich i graficznych autor dokonał zapisu pewnych treści. Ewolucja podejścia do obrazu jako samodzielnego przedmiotu (magii lub sztuki) liczy ok. 30 000 lat. Obraz zazwyczaj wiąże się z pojęciem działalności artystycznej, choć bywa też wyrazem doraźnej potrzeby osobistej lub lokalnego obyczaju (np. malowanie pisanek). Drugie znaczenie obrazu to zdarzenie wizualne płaskie lub przestrzenne, najczęśćiej kojarzone z działaniem artystycznym.

List Kozaków zaporoskich do sułtana – piśmiennicza pamiątka historii Siczy Zaporoskiej, najprawdopodobniej znacznie później napisana mistyfikacja. List miał być podpisany przez atamana koszowego Iwana Sirko wraz z "całą Siczą Zaporoską" w odpowiedzi na ultimatum sułtana osmańskiego Mehmeda IV.

Jeszcze przed ukończeniem najbardziej znanego wariantu, w 1889 roku, Repin rozpoczął pracę nad drugą wersją, której nigdy nie zakończył. Drugie płótno ustępuje rozmiarami pierwszemu i było eksperymentem artysty. Nowa wersję Zaporożców autor starał się namalować zwracając większą uwagę na fakty historyczne. Otrzymany efekt nie był jednak dla artysty zadowalający i obraz pozostał niedokończony. Jest to tzw. wersja z 1893 roku, przechowywana w muzeum w Charkowie.

Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część południowo-zachodniej Azji, północną Afrykę i południowo-wschodnią Europę. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

Papacha (słowo pochodzenia tureckiego papach) – męskie nakrycie głowy popularne wśród narodów Kaukazu i Azji Środkowej oraz Kozaków. Tradycyjnie wykonana z owczej wełny lub niedźwiedziego futra. W zależności od regionu występuje w różnych rozmiarach i formach (m.in. z dnem półkolistym oraz płaskim).

Źródła

Dymitr Jawornicki (1895) Historia Kozaków Zaporoskich, cz. 2, pp. 517-518. St. Petersburg.

Myron B. Kuropas (1961) The Saga of Ukraine: An Outline History. MUN Enterprises

"Piękne obrazy, zbiór. Artyści RFSRR" (ros. "Замечательные полотна. Сборник" Художник РСФСР), 1962 г.

Linki zewnętrzne

Historia powstania obrazu Repina "Kozacy piszą list do sułtana" (ros.)

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Kozacy piszą list do sułtana