Król Polski - Polski Serwis Naukowy

Król Polski (łac. rex Poloniae) – tytuł monarszy koronowanych władców Królestwa Polskiego.

Władysław II Jagiełło, , zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377-1381 i 1382-1392, król Polski i najwyższy książę litewski w latach 1386-1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967 w Poznaniu, zm. 17 czerwca 1025) – książę Polski od 992 roku, pierwszy koronowany władca Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, w latach 1003-1004 był także księciem Czech jako Bolesław IV.

Pierwszym królem Polski był Bolesław I Chrobry, koronowany w 1025. Tytuł królewski stał się związany na stałe z osobą polskiego monarchy od 1320 aż do likwidacji państwa polskiego w 1795. W okresie zaborów był używany od 1815 przez carów Rosji, będących zarazem władcami Królestwa Polskiego.

Mieszko II Lambert (ur. 990 r., zm. 10 lub 11 maja 1034 r.) – król Polski 1025-1031, książę Polski 1032-1034 z dynastii Piastów, drugi syn Bolesława I Chrobrego, a pierwszy z małżeństwa z Emnildą, księżniczką słowiańską. Przejął władzę po śmierci ojca i prawdopodobnie wypędził z kraju swoich dwóch braci. Zorganizował dwa niszczycielskie najazdy na Saksonię w 1028 i 1030. Następnie prowadził wojny obronne przeciw Niemcom, Czechom i książętom Rusi kijowskiej. Opuścił kraj w 1031 w wyniku kolejnej wyprawy Konrada II na ziemie polskie, oraz po ataku książąt ruskich Jarosława Mądrego i Mścisława, którzy pomogli na polskim tronie osadzić jego brata Bezpryma. Następnie uszedł do Czech, gdzie został uwięziony przez księcia Udalryka. Odzyskał władzę w 1032 jako książę jednej z trzech dzielnic. Zjednoczył państwo, ale nie udało mu się odtworzyć stabilnych struktur władzy. Za jego czasów od Polski odpadły nabytki terytorialne Bolesława Chrobrego: Milsko, Łużyce, Grody Czerwieńskie, Morawy i Słowacja.

Wettynowie (Wettinowie, niem. Wettiner) – dynastia niemiecka wywodząca się z dzisiejszej Saksonii-Anhaltu. Panowała w Miśni, Saksonii i księstwach Turyngii. Jej przedstawiciele zasiadali także na tronie w Warszawie (elektorowie August II Mocny, August III Sas jako Królowie Polski i Wielcy Książęta Litwy oraz król Saksonii Fryderyk August I jako książę warszawski). Boczną linią dynastii jest rodzina Koburgów (Coburg), panująca w Wielkiej Brytanii (od 1917 r. pod nazwiskiem Windsor), Belgii, Bułgarii i Portugalii (pod nazwiskiem poprzedniej dynastii – Bragança).

Od zawarcia unii lubelskiej (1569) każdy nowo koronowany król Polski automatycznie zostawał władcą Litwy i nigdy nie był podnoszony na Wielkie Księstwo Litewskie.

Koronacje królów Polski odbywały się do 1300 w archikatedrze Wniebowzięcia NMP w Gnieźnie, od 1320 w archikatedrze św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie, w 1705 i 1764 odbyły się w kolegiacie św. Jana Chrzciciela w Warszawie.

W 1795 polskie insygnia koronacyjne przechowywane w Skarbcu Koronnym na Wawelu zostały na rozkaz Fryderyka Wilhelma II Pruskiego zrabowane i potajemnie wywiezione do Berlina, skąd w 1809 na rozkaz Fryderyka Wilhelma III Pruskiego przewieziono je do Królewca, gdzie w 1811 zostały rozbite i przetopione.

Wacław II, czes. Václav, niem. Wenzel, polska wersja imienia: Więcław (ur. 27 września 1271 w Pradze, zm. 21 czerwca 1305 tamże) – z dynastii Przemyślidów, książę czeski w latach 1278-1297 (do 1285 regencja), król czeski od 1297, władca ziemi kłodzkiej od 1290, książę krakowski od 1291, sandomierski od 1292, brzesko-kujawski, sieradzko-łęczycki, wielkopolski i pomorski od 1299, król polski od 1300, władca zwierzchni nad księstwami: bytomskim (od 1289), opolskim, cieszyńskim (od 1291), raciborskim (od 1292), sieradzkim, łęczyckim i brzesko-kujawskim (w latach 1292-1299), inowrocławskim, dobrzyńskim (od 1299) oraz wrocławsko-legnickim i świdnicko-jaworskim (od 1301).

Władysław[1] I Łokietek (ur. między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261 [2], zm. 2 marca 1333, Kraków) – książę na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu 1267-1275 (pod opieką matki), udzielne rządy razem z braćmi 1275-1288, książę brzeski i sieradzki 1288-1300, książę sandomierski 1289-1292, 1292-1300 lennik Wacława II, regent w księstwie dobrzyńskim 1293-1295, książę łęczycki 1294-1300, książę wielkopolski i pomorski 1296-1300, na wygnaniu w latach 1300-1304, od 1304 w Wiślicy, od 1305 ponownie w Sandomierzu, Sieradzu, Łęczycy i Brześciu, od 1306 w Krakowie i zwierzchnictwo nad księstwami: inowrocławskim i dobrzyńskim, 1306-1308/9 na Pomorzu, od 1314 w Wielkopolsce, od 1320 król Polski, od 1327 zamiana Sieradza i Łęczycy na Inowrocław i Dobrzyń, w 1329 utrata ziemi dobrzyńskiej, w 1332 utrata Kujaw.

Piastowie (I)

1025-1025 – Bolesław I Chrobry

1025-1031 – Mieszko II (od 1032 roku książę)

1076-1079 – Bolesław II Szczodry

1085-1092 – Wratysław II (Przemyślidzi), wg kronikarza Kosmasa tytularny król Polski, informacja kwestionowana przez literaturę naukową

1295-1296 – Przemysł II

Przemyślidzi

1300-1305 – Wacław II – unia personalna z Czechami

1305-1306 – Wacław III (nie zdążył się koronować, podano daty panowania) – unia personalna z Czechami

1306 i 1307-1310 – Henryk Karyncki (Wittelsbachowie), tytularny król Polski

1306-1307 – Rudolf III Habsburg (Habsburgowie), tytularny król Polski

1310-1335 – Jan Luksemburski (Luksemburgowie), tytularny król Polski

Piastowie (II)

1320-1333 – Władysław I Łokietek

1333-1370 – Kazimierz III Wielki

Andegawenowie

1370-1382 – Ludwik Węgierski – unia personalna z Węgrami

1384-1399 – Jadwiga Andegaweńska

Jagiellonowie

1386-1434 – Władysław II Jagiełło – unia personalna z Litwą

1434-1444 – Władysław III Warneńczyk – unia personalna z Węgrami

1447-1492 – Kazimierz IV Jagiellończyk – unia personalna z Litwą

1492-1501 – Jan Olbracht

1501-1506 – Aleksander Jagiellończyk – unia personalna z Litwą

1506-1548 – Zygmunt I Stary – unia personalna z Litwą

1530-1572 – Zygmunt II August – unia personalna z Litwą

Królowie elekcyjni

1574-1575 – Henryk Walezy (Walezjusze)

1575-1596 – Anna Jagiellonka

1576-1586 – Stefan Batory – unia personalna z Siedmiogrodem

1587-1632 – Zygmunt III Waza (Wazowie) – unia personalna ze Szwecją

1632-1648 – Władysław IV Waza (Wazowie)

1648-1668 – Jan II Kazimierz Waza (Wazowie) (abdykował)

1669-1673 – Michał Korybut Wiśniowiecki

1674-1696 – Jan III Sobieski (Sobiescy)

1697-1706 – August II Mocny (Wettynowie) – unia personalna z Saksonią (abdykował)

1704-1709 – Stanisław Leszczyński

1709-1733 – August II Mocny (Wettynowie) (ponownie) – unia personalna z Saksonią

1733-1736 – Stanisław Leszczyński (ponownie)

1734-1763 – August III Sas (Wettynowie) – unia personalna z Saksonią

1764-1795 – Stanisław August Poniatowski (abdykował)

Okres zaborów

Podczas zaborów 1795-1815 nie używano tytułu króla Polski.

Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (niem. Habichtsburg znaczy Jastrzębi Gród, Zamek Jastrzębia) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.

Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Prusy Królewskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

W latach 1815-1830 Królestwo Polskie było w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, cesarze rosyjscy nosili tytuł króla Polski i byli zobowiązani do koronacji w Warszawie.

1815-1825 – Aleksander II Romanow (w Rosji Aleksander I)

1825-1831 – Mikołaj I Romanow – ostatni koronowany król Polski, w 1831 roku zdetronizowany przez Sejm Polski. Kwestia legalności aktu detronizacji z punktu widzenia ówczesnej Konstytucji jest sporna.

W latach 1831-1917 tytuł Króla Polski był jednym z wielu tytułów władczych Romanowów. Utworzona w 1917 roku Rada Regencyjna miała sprawować władzę tymczasową do czasu wprowadzenia na tron nowego władcy, co w istocie nigdy nie nastąpiło. W 1918 roku Polska przyjęła ustrój republikański.

Monarcha - osoba będąca głową państwa w monarchii. Tytuł monarchy zazwyczaj jest dziedziczny (z wyjątkiem niektórych państw, np. Państwo Kościelne, Polska z XVI-XVIII w.) i dożywotni.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Królowie Polski do roku 1795 – diagram

Zobacz też

Władcy Litwy

Władcy Polski

Interrex (Polska)

sukcesja tronu w Polsce

polscy samozwańcy

polskie królowe

monarchizm

Przypisy

Jerzy Ochmański: Historia Litwy. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990, s. 128. ISBN 83-04-03107-8.
Obrany królem Polski w 1529 r. wieku 9 lat, koronowany vivente rege w 1530 r.