Królestwo Bosporańskie - Polski Serwis Naukowy

Królestwo Bosporańskie i jego sąsiedzi, II wiek p.n.e.:
I) Morze Czarne
II) Morze Azowskie
1) Neapol Scytyjski
2) Pantikapajon
3) Fanagoria
4) Teodozja
5) Kimmerikon
6) Hermonassa
7) Tanais
8) Olbia
9) Chersonez Taurydzki
S) Państwo scytyjskie na Krymie
B) Królestwo Bosporańskie
J) Jazygowie
R) Roksolanowie
Sr) Syrakowie
M) Meotowie
T) Taurowie

Najważniejsze miasta i osady południowej części Królestwa Bosporańskiego:
I) Jezioro Meockie (Morze Azowskie)
II) Pontus Euxinus (Morze Czarne)
III) Półwysep Kerczeński (Krym)
IV) Półwysep Tamański
1) Teodozja
2) Kimmerikon
3) Kytaja
4) Akra
5) Nimfajon
6) Iluraton
7) Tyritake
8) Pantikapajon
9) Myrmekjon
10) Partenion
11) Portmion
12) Chersonez Zenonowy
13) Heraklion
14) Achilion
15) Kimmeris
16) Kepoi
17) Tyrambe
18) Fanagoria
19) Korkondama
20) Hermonassa
21) Gorgippia

Królestwo Bosporańskie, Państwo Bosporańskie, Bospor – starożytne państwo położone we wschodniej części Krymu, na Półwyspie Tamańskim oraz na wybrzeżu Morza Azowskiego aż do ujścia Donu. Państwo to jest o tyle interesujące, że jest pierwszym, w którym różnorodna etnicznie ludność przyjęła język i kulturę grecką.

Waza – duże, szerokie i głębokie ceramiczne naczynie, przeważnie z dwoma uchwytami i przykrywką, slużące do do podawania zup. Wazy wykonywane są głównie przede wszystkim z porcelany lub fajansu.
Hermonassa – starożytne miasto grecko-syndyckie, położone na wyspie u ujścia rzeki Kubań, obecnie na obszernym nadmorskim płaskowyżu o stromych brzegach, częściowo zniszczonym obsunięciami ziemi i pochłoniętym przez morze.

Początki

Ruiny Pantikapajonu

Dzieje państwa rozpoczęły się około 480 p.n.e., kiedy to większość z ponad 30 miast i miasteczek położonych wzdłuż obu brzegów Bosporu Kimmeryjskiego (dzisiejszej Cieśniny Kerczeńskiej) dla wspólnej obrony przed stepowymi koczownikami zjednoczyła się w jedną organizację polityczną. Stolicą utworzonego w ten sposób państwa bosporańskiego stał się Pantikapajon, obecny Kercz. Na czele państwa stanęli przedstawiciele dynastii Archaenaktydów.

Europa Środkowa – region położony pomiędzy różnie definiowanymi Europą Zachodnią i Europą Wschodnią. Europa Północna, Południowa i Południowo-Wschodnia również wpływają na zakres tego pojęcia, w zależności od ujęcia ich granic. Termin zaczął być znów używany po upadku żelaznej kurtyny, dzielącej "Europę Środkową" na dwie części. Pojęcie rozumiane jest różnie w zależności od okresu historycznego.
Neapol Scytyjski – grecka nazwa stolicy państwa scytyjskiego na Krymie, której pozostałości znajdują się w południowo-wschodniej części dzisiejszego Symferopola, na brzegu rzeki Sałhir.

Około 438 p.n.e. władzę w państwie przejął Spartokus, prawdopodobnie najemny dowódca tracki, zapoczątkowując dynastię Spartokidów. Jego następcy rozszerzali stopniowo terytorium, a na przełomie V i IV wieku p.n.e. podbili Syndów i inne plemiona meockie i przybrali tytuł królewski (basileus). Ostatecznie Królestwo Bosporańskie wchłonęło wszystkie greckie kolonie na wybrzeżach Jeziora Meockiego (dzisiejszego Morza Azowskiego) i szeroką przestrzeń lądu wzdłuż wschodniego brzegu zamieszkaną najpierw przez Meotów, a później przez plemiona sarmackie lub zsarmatyzowane. Zatrudniano dużą armię najemną, złożoną głównie z Greków i Traków, dołączając do nich później scytyjskie lub sarmackie oddziały jazdy.

Sztuka bosporańska – sztuka Królestwa Bosporańskiego, rozwijająca się od V wieku p.n.e. do IV wieku n.e. na terenach obejmujących wschodnią część Krymu, Półwysep Tamański, obszar Kubania i ujścia Donu. Przodującymi ośrodkami artystycznymi były stolica kraju Pantikapajon oraz stolica jego azjatyckiej części Fanagoria, znajdująca się po drugiej stronie Bosforu Kommeryjskiego (współczesnej Cieśniny Kerczeńskiej).
Ostrogoci, Goci wschodni lub Greutungowie (dosł. "ludzie stepu") – jedno z plemion germańskich. W 378 r. n.e. Ostrogoci wspomogli Wizygotów w bitwie pod Adrianopolem, w wyniku której zginął cesarz rzymski Walens. Nowy cesarz zgodził się na zamieszkanie przez Ostrogotów Dacji i Mezji pod warunkiem, że nie będą nękać Konstantynopola.

Gospodarka

Handel

Gospodarka bosporańska opierała się na handlu. Rozwój państwa związany był ściśle z eksportem pszenicy, ryb oraz niewolników. Utrzymywano stosunki handlowe z miastami jońskimi i z Grecją, a w V i IV wieku p.n.e. głównym przedmiotem eksportu było zboże z wielkich majątków rolnych na Półwyspie Kerczeńskim, na zachód od Pantikapajonu. Szczególne dobre stosunki królestwo utrzymywało z Atenami, którym władcy Bosporu w IV wieku p.n.e. przyznali pierwszeństwo w zakupie zboża, a Ateńczycy rewanżowali się w zamian przyznawaniem obywatelstwa swojego polis niektórym z tych władców. Podczas całego okresu istnienia królestwa ważną rolę spełniał także eksport ryb, początkowo do Grecji, później, w okresie zależności od Rzymu, również dla rzymskich garnizonów w Azji Mniejszej. W IV wieku p.n.e. handel pantikapejski objął całe terytorium scytyjskie na obszarze dzisiejszego państwa Ukraina, gdzie uprzednio dominował handel olbijski. Zmianę tę spowodowały napierające plemiona sarmackie, które odcięły Olbię od jego najlepszych klientów – Scytów znad środkowego Dniepru. Rynki zbytu rozwinięte przez Olbijczyków zagarnęli Bosporańczycy, z którymi plemiona sarmackie utrzymywały od dawna stosunki handlowe, jeszcze w czasach, gdy zajmowali tereny nad dolną Wołgą i Donem.

Wołga (ros. Волга, mar. Jul, tat. Idel, łac. Rha) – wielka rzeka w Rosji przeduralskiej. Długość - 3531 km, powierzchnia zlewni - 1380 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia 8 tys. m³/s (252,5 km³ rocznie). Największa i najdłuższa rzeka Europy i Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa na świecie rzeka uchodząca do jeziora. Płynie wyłącznie przez Rosję, tylko skrajne wschodnie ramię delty - Kigacz wyznacza granicę z Kazachstanem. W wyniku prowadzonej w czasach radzieckich budowy licznych zbiorników retencyjnych i regulacji koryta, bieg Wołgi został skrócony o ponad 160 km.
Hełm – bojowa ochrona głowy, chroniąca czaszkę przed urazami, sporządzona z odpornego materiału. Przez wiele wieków używany był tylko przez wojsko, ale z czasem znalazł również bardzo szerokie zastosowanie wśród cywilów. Wiele dziedzin stosuje pierwotną nazwę hełmu (np. hełm strażacki, hełm górniczy), a niektóre branże zastosowały nazwę kask (m.in. w budownictwie, służbach ratunkowych oraz u motocyklistów, rowerzystów, wspinaczy czy rolkarzy).

Rzemiosło

Około VI wieku p.n.e. powstało w Pantikapajonie i w innych miastach wiele warsztatów do obróbki brązu i żelaza, które pracowały zarówno na użytek własny, jak i potrzeby rynków sąsiednich. Ich produkty rozprowadzano przeważnie wśród plemion północnego Kaukazu i stepów nad dolną Wołgą, lecz niektóre dotarły na Ural, a nawet do krajów położonych dalej na wschód.

Eumelos lub Eumelajos, półlegendarny poeta grecki, pochodzący zapewne z Koryntu autor poematu Prosodion[1], procesyjnego hymnu niepodległości Meseńczyków wykonywanego na Delos. Niewielki fragment tego dzieła przetrwał w pracach Pauzaniasza [2]. Eumelosowi przypisywano również autorstwo kilku utworów epicznych właściwych dla obszaru kultury koryncko-sykiońskiej, szczególnie Corinthiaca, eposu opisującego pradzieje Koryntu. Epos Corinthiaca zaginął i znany jest dzisiaj wyłącznie z przekazu Pauzaniasza.
Chersonez Taurydzki (ukr. Херсоне́с Таврі́йський; dawniej ros. Korsuń; gr. Χερσόνησος, trb. Chersonesos) – antyczne miasto greckie na Krymie – kolonia Miletu, także starożytna nazwa całego Półwyspu Krymskiego. Miejsce przyjęcia chrztu w 988 przez księcia ruskiego Włodzimierza Wielkiego, czyli symbolicznego chrztu Rusi. Ruiny miasta znajdują się obecnie w granicach administracyjnych Sewastopola.

Pierwszy okres rozkwitu

Za Spartokidów najpomyślniejszym okresem Królestwa Bosporańskiego było panowanie Parisadesa I (344/3-310/09 r. p.n.e.). Wojna ze Scytami krymskimi w 330 p.n.e. przyniosła pewne niepowodzenia, lecz nieco później nastąpił szereg wydarzeń, które pociągnęły za sobą koniec bosporańskiego dobrobytu. Podboje Aleksandra Wielkiego otworzyły dla Greków Azję, zboże z krajów wschodniośródziemnomorskich i Egiptu rywalizowało z produktami bosporańskimi. W dodatku w 309 p.n.e. po śmierci Parisadesa I w Królestwie Bosporańskim wybuchła wojna domowa o sukcesję, tocząca się między jego synami. W konflikt zaangażowały się wojska Scytów krymskich po jednej stronie, a plemiona sarmackie (Syrakowie), ledwie przybyłe na ziemie przygraniczne królestwa, przyłączyły się do wojny po drugiej stronie — Eumelosa, który ostatecznie wstąpił na tron.

Ermitaż, Państwowe Muzeum Ermitażu, mieści się w pięciu pałacach, znajdujących się w Sankt Petersburgu, nad brzegiem Newy. Nazwa muzeum pochodzi od skromnego pałacu zimowego Piotra I.
Kolczuga – często bardzo mylnie zwana pancerzem kolczym. Jest to zbroja, która według jednych źródeł historycznych została wynaleziona przez Celtów ok. V w. p.n.e., inne źródła przyjmują, iż pochodzi ze Wschodu. Niewykluczone jest, że powstała niezależnie w obu tych miejscach.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)