Królestwo Laosu - Polski Serwis Naukowy

Pałac królewski w Luang Prabang

Wojska francuskie wycofujące się z Laosu

Królestwo Laosu – niepodległe państwo w Azji Południowo-Wschodniej, istniejące od lipca 1954 do grudnia 1975, kiedy siły komunistyczne obaliły rząd i utworzyły Laotańską Republikę Ludowo-Demokratyczną. Po otrzymaniu autonomii w ramach federacyjnych Indochin Francuskich w 1949, franko-laotański traktat z 1954 ostatecznie tworzył niepodległe państwo. Władcami niezależnego Królestwa Laosu byli: król Sisavang Vong (1954–1959), a następnie jego syn – król Savang Vatthana (1959–1975). W okresie królestwa walczyły o władzę w Laosie trzy odrębne siły polityczne: umiarkowani, na czele których stał książę Souvanna Phouma, prawica księcia Boun Oumy z Champasak i lewica – wspierany przez Wietnamczyków Patriotyczny Front Laosu (Pathet Lao) księcia Souphanouvonga i przyszłego premiera Kaysone'a Phomvihane'a.

Bitwa pod Điện Biên Phủ (wiet. Chiến dịch Điện Biên Phủ) – rozegrana została między oddziałami wietnamskimi Việt Minh, a oddziałami francuskimi, 7 maja 1954 roku. W Điện Biên Phủ znajdowała się baza wojskowa założona w czasie II wojny światowej przez Japończyków. W czasie I wojny indochińskiej została przekształcona przez Francuzów w warowny obóz dla garnizonu francuskiego liczącego ok. 20 tys. żołnierzy. Załogę wspierało 60 dział, 10 lekkich czołgów M24 Chaffee oraz 6 zrzucających napalm samolotów.
Narodowy Cmentarz w Arlington (ang. Arlington National Cemetery) - amerykański cmentarz wojskowy położony w Arlington, w stanie Wirginia na terenie Stanów Zjednoczonych.

Rząd królestwa

Zgodnie z postanowieniami traktatu francusko-laotańskiego władzę w kraju objął Rząd Królestwa Laosu. Powstała monarchia konstytucyjna, gdzie królem został Sisavang Vong, a premierem książę Souvanna Phouma. Stolicą królestwa zostało miasto Luang Prabang. Francja zobowiązywała się do obrony Laosu przed spodziewaną inwazją wojsk północnowietnamskich.

Savannakhét – miasto położone w południowej części Laosu, w prowincji Savannakhét, której jest stolicą. Zamieszkuje je 120 000 ludzi. Etymologia nazwy Savannakhet pochodzi od słów Savanh Nakhone, co znaczy dosłownie Miasto Raju. Jest to trzecie (po stolicy Wientian i Pakxe) co do wielkości miasto Laosu. Leży nad rzeką Mekong. Jest największym miastem kraju nieposiadającym uniwersytetu.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Souvanna Phouma podejmował liczne wysiłki na rzecz utworzenia rządu koalicyjnego: w 1958 roku powstał z jego inicjatywy Rząd Jedności Narodowej, ale przetrwał zaledwie kilka miesięcy. Premier, który zgodnie z konstytucją mianował ministrów spośród kandydatów opiniowanych przez króla, zawarł porozumienie ze swym bratem przyrodnim, księciem Souphanouvongiem: Souvanna Phouma dał komunistom dwa fotele ministerialne, w zamian za co Souphanouvong wcieli jedną czwartą ze swych sześciotysięcznych oddziałów komunistycznych do Armii Królewskiej. Souphanouvong otrzymał ministerstwo planowania, rekonstrukcji i urbanizacji, zaś inny członek kierownictwa Partii Komunistycznej został ministrem religii i sztuki. Komuniści wkrótce uznali, że dostali za mało i zerwali współpracę, a jeden z wcielonych do armii batalionów Pathet Lao zdezerterował i przeszedł przez granicę do Wietnamu Północnego, co spowodowało aresztowania szeregu działaczy komunistycznych, w tym Souphanouvonga.

Premier (z franc. premier - pierwszy, od łac. primus, pierwszy) – w wielu krajach szef rządu. W Polsce oficjalnie nazywany Prezesem Rady Ministrów (w okresie II Rzeczypospolitej w użyciu były również terminy: Prezydent Ministrów oraz Prezes Ministrów). W innych krajach nazywany: Pierwszy Minister (Wielka Brytania - Prime Minister), Kanclerz (Niemcy, Austria - Kanzler), Prezydent Ministrów (Ministerpräsident) – landy niemieckie, Minister Stanu (Statsminister) - kraje skandynawskie.
Pathet Lao (lao. ປະເທດລາວ, Kraj Laotańczyków) - komunistyczny i nacjonalistyczny laotański ruch polityczny. Został ukształtowany w połowie 20. wieku i ostatecznie przejął najwyższą władzę w Laosie po 25 letniej wojnie domowej połączonej w końcu z powstaniem o rewolucyjnym charakterze. Od początku swojej działalności związany był z komunistami wietnamskimi, a także zaopatrywany i zorganizowany przez Demokratyczną Republikę Wietnamu.

Wraz z upadkiem rządu koalicyjnego Stany Zjednoczone zaczęły poważnie interesować się Laosem. W związku z tym jednak, że zgodnie z postanowieniami konferencji genewskiej po upadku Điện Biên Phủ (1954) pomoc i doradztwo wojskowe ze strony sił zewnętrznych zostało w Indochinach zakazane, władze w Waszyngtonie utworzyły cywilne Biuro Szacowania Programów (ang. Programs Evaluation Office w skrócie PEO) w Wientianie.

Waszyngton, D.C., formalnie Dystrykt Kolumbii (ang. Washington, D.C. /ˈwɒʃɪŋtən ˌdiːˈsiː/, District of Columbia), potocznie nazywany Waszyngtonem, Dystryktem lub po prostu D.C. – założona 16 lipca 1790 stolica Stanów Zjednoczonych.
Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Rząd Laosu utrzymywał bliskie kontakty z USA. Król Savang Vatthana odwiedził Stany Zjednoczone w 1963 roku, by spotkać się z prezydentem Kennedym, który w odniesieniu do Laosu kontynuował politykę swego poprzednika, prezydenta Eisenhowera. Laos był również wspierany przez Francję, Australię, Birmę, Tajlandię i Japonię.

Dwight David Eisenhower, ps. Ike (ur. 14 października 1890 w Denison, zm. 29 marca 1969 w Waszyngtonie) – amerykański dowódca wojskowy, generał armii United States Army, uczestnik II wojny światowej, Naczelny Dowódca Alianckich Ekspedycyjnych Sił Zbrojnych (1943–1945), polityk, 34. prezydent Stanów Zjednoczonych (1953–1961).
Minnesota – stan leżący na środkowym zachodzie Stanów Zjednoczonych, ze stolicą w mieście Saint Paul. Zajmuje obszar 225 365 km² (12. pod względem wielkości), który zamieszkuje 5 167 101 mieszkańców (21. pod względem ludności). Powstała ze wschodnich obszarów Terytorium Minnesota, gdy 11 maja 1858 roku została przyłączona do USA jako 32. stan. Minnesota, która znana jest jako „Kraina 10 000 jezior” lub „Stan Gwiazdy Północnej”, oferuje mieszkańcom oraz turystom liczne możliwości rekreacji.

Siły zbrojne

Siły zbrojne Królestwa Laosu (franc. Armeé Nationale Laotiene, w skrócie ANL, a od 1959 roku Forces Armeé Laotiene, FAL) dzieliły się na Królewską Armię Laosu (Royal Lao Army – RLA), Królewską Marynarkę Laosu (Royal Lao Navy – RLN) i Królewskie Lotnictwo Laosu (Royal Lao Air Force – RLAF) i były podporządkowane ministerstwu obrony w Wientianie.

Demokratyczna Republika Wietnamu (popularnie Wietnam Północny) – państwo wietnamskie, istniejące w latach 1945-1976, utworzone z byłych kolonii francuskich: Annamu, Tonkinu i Kochinchiny, proklamowane w Hanoi przez Hồ Chí Minha 2 września 1945 roku. W wyniku powrotu francuskich wojsk kolonialnych i przy braku poparcia państw alianckich dla DRW, na południu kraju został utworzony alternatywny, uznany przez władze kolonialne, rząd Republiki Wietnamu, co stało się przyczyną podziału, a następnie wybuchu I wojny indochińskiej. Faktyczny podział kraju został utrwalony przez postanowienia konferencji genewskiej w 1954 roku. Wietnam został podzielony wzdłuż 17. równoleżnika na leżącą na północy Demokratyczną Republikę Wietnamu i położoną na południu Republikę Wietnamu. Przewidywane przez konferencję genewską na 1955 roku wybory powszechne, po których miało nastąpić zjednoczenie, nie odbyły się. Prezydent Wietnamu Południowego, Ngô Đình Diệm, bojąc się klęski w wyborach, odrzucił koncepcję wyborów i przy wsparciu USA, proklamował 26 października 1955 roku oddzielne państwo, co doprowadziło do wybuchu II wojny indochińskiej, zakończonej w 1975 roku zwycięstwem DRW. Podział kraju na dwie części spowodował spopularyzowanie się nazw zwyczajowych: Wietnam Północny i Wietnam Południowy.
Champasak (lao. ຈໍາປາສັກ) – prowincja Laosu, znajdująca się w południowej części kraju. Graniczy bezpośrednio z Tajlandią i Kambodżą.

Wraz z upadkiem rządu koalicyjnego Laos stał się obiektem zainteresowania Stanów Zjednoczonych, które wyposażyły RLN w dwadzieścia rzecznych kutrów patrolowych i szesnaście jednostek desantowych, trwała też powolna rozbudowa RLAF z główną bazą w Savannakhét. Pomiędzy 1962 i 1971 rokiem USA dostarczyły władzom Laosu około 500 milionów USD pomocy wojskowej, nie licząc kosztów wyposażenia i wyszkolenia oddziałów paramilitarnych i nieregularnych (partyzantki antykomunistycznej). Do tych ostatnich należały utworzone w 1961 roku kompanie Samoobrony d'Choc (ADC) górskiego plemienia Hmong, zajmujące się m.in. osłanianiem prymitywnych lotnisk na północy Laosu.

Birma (Myanmar, Mianma, Związek Birmański – Związek Myanmar) – państwo położone w Azji Południowo-Wschodniej, nad Zatoką Bengalską i Morzem Andamańskim. Graniczy z Bangladeszem, Indiami, Chińską Republiką Ludową, Laosem i Tajlandią. Większe miasta: Rangun, Mandalaj, Basejn.
Język laotański (ພາສາລາວ phaasaa laao) - język z grupy języków tajskich z rodziny taj-kadajskiej, używany przez ok. 5 mln Laotańczyków, blisko spokrewniony z językiem tajskim. Posiada status języka urzędowego w Laosie.

W lipcu 1959 roku do Laosu skierowany został zespół szkoleniowców Sił Specjalnych Armii Stanów Zjednoczonych (ang. US Army Special Forces Mobile Training Team). Grupa instruktorów (nazwa kodowa HOTFOOT), wraz z doradcami francuskimi, działała w pięciu regionalnych ośrodkach szkoleniowych.

Kalifornia (ang. California) – najludniejszy, najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan USA. Położony na zachodnim wybrzeżu USA, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Baja California. Cztery największe miasta stanu to: Los Angeles, San Francisco, San Diego i San José. W Kalifornii znajduje się aż osiem z pięćdziesięciu największych miast USA. Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z powodu wielorasowego i wielokulturowego społeczeństwa.
Wisconsin – stan na Środkowym Zachodzie Stanów Zjednoczonych. Wisconsin położone jest pomiędzy Jeziorem Górnym na północy i Jeziorem Michigan na wschodzie. Na zachodzie graniczy ze stanem Minnesota, na południowym zachodzie ze stanem Iowa, na południu z Illinois, a na północnym wschodzie z Michigan. Obszar całego stanu jest w większości nizinny i występują tu liczne jeziora polodowcowe.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)