Królestwo Libii - Polski Serwis Naukowy

Królestwo Libii − państwo w Afryce, istniejące w latach 1951-1969 na terenie obecnej Republiki Libii.

Historia

Przed II wojną światową Libia była włoską kolonią, jednak w roku 1943 armia włoska zmuszona była opuścić Libię, która dostała się pod okupację aliancką. Formalnie Libia znalazła się pod kontrolą Wielkiej Brytanii i Francji w 1947 gdy Włochy oficjalnie zrzekły się tego terytorium. Dwa państwa dokonały podziału odpowiedzialności za poszczególne części Libii, Brytyjczycy objęli władzę w Trypolitanii i Cyrenajce, zaś Francuzi przejęli Fazzan. Dnia 21 listopada 1949 roku Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych wydało rezolucję o konieczności nadania Libii niepodległości przed początkiem roku 1952.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

Idris I (arab.: إدريس الأول), właściwie Sidi Muhammad Idris al-Mahdi al-Senussi (arab.: محمد إدريس بن السيد المهدي بن محمد السنوسي, ur. 12 marca 1890 w Al-Dżaghbub, zm. 25 maja 1983 w Kairze) - emir Cyrenajki (1917-1951) i Trypolitanii (1929-1951), pierwszy król Libii.

Idris, emir Trypolitanii i Cyrenajki reprezentował Libię w czasie negocjacji z Narodami Zjednoczonymi i 24 grudnia 1951 roki ogłosił deklarację niepodległości Zjednoczonego Królestwa Libii, złożonej z Cyrenajki, Trypolitanii i Fazzanu. Idris został królem nowopowstałego państwa. Każda z trzech części składowych państwa otrzymała autonomię.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Cyrenajka to historyczna kraina w północno-wschodniej Libii nad wybrzeżem Morza Śródziemnego. Jej nazwa pochodziła od miasta Cyrena (gr. Kyrēnē), do III w. n.e. stolicy prowincji. Później jej najważniejszym miastem, portem, a jednocześnie stolicą było Bengazi.

28 marca 1953 roku Libia dołączyła do Ligi Arabskiej. Nowe państwo miało ogromne problemy z kadrą zarządzającą, bowiem Włosi w czasach kolonialnych nie edukowali miejscowych, wszystkie stanowiska obsadzane były przez Włochów. Włosi, zarówno przybyli z metropolii, jak i urodzeni w Libii byli właścicielami większości najlepszych gruntów w kraju, a także mieli faktyczny monopol na wykształcenie. Z powodu tych trudności Brytyjczycy prowadzili początkowo znaczną część administracji. W 1955 roku rozpoczęto poszukiwania złóż ropy naftowej, pierwsze pole odkryto w 1959 roku, zaś wydobycie ruszyło w kolejne cztery lata później. Wydobycie ropy stało się jednym z filarów libijskiej gospodarki.

Liga Państw Arabskich (LPA, Liga Arabska; arab. جامعة الدول العربية, Dżami‘a al-Duwal al-Arabija; ang. League of Arab States, Arab League) – organizacja międzynarodowa utworzona 22 marca 1945 w Kairze na mocy Paktu ustanawiającego Ligę Państw Arabskich przez państwa powiązane wspólnotą języka, historii, kultury i religii. Powstanie Ligi zostało poprzedzone podpisaniem przez 7 krajów założycielskich Protokołu Aleksandryjskiego na konferencji przygotowywaczej w Aleksandrii (25 września - 5 października 1944), której przewodniczył premier Egiptu. Obecnie jej członkami jest 22 państw oraz Organizacja Wyzwolenia Palestyny. Siedzibą LPA jest Kair (w latach 1979–1990 był nią Tunis).

Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.

25 kwietnia 1963 zniesiono federalny ustrój kraju, a także zmieniono nazwę kraju na Królestwo Libii.

Monarchia została obalona 1 września 1969 roku przez grupę oficerów, kierowanych przez Muammara Kadafiego. Król, który przebywał na leczeniu w Turcji nie powrócił już do kraju i do śmierci w 1983 przebywał na wygnaniu w Egipcie. Zamachowcy proklamowali utworzenie Libijskiej Republiki Arabskiej.

Trypolitania – kraina historyczna w zachodniej Libii nad wybrzeżem Morza Śródziemnego zamieszkana w starożytności przez Berberów. Od VIII w. p.n.e. u jej wybrzeży zaczęły powstawać kolonie fenickie. Pod koniec VI w. p.n.e. kolonie te podporządkowała sobie Kartagina. Po III wojnie punickiej (fenickiej) podbita przez Rzymian, w VIII w. przez Arabów, od 1517 w Turcji, od 1912 kolonia włoska, od 1934 w Libii.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Włosi w Libii

Przez cały okres obecności kolonialnej Włosi osiedlali się w Libii, głównie na wybrzeżu. Osadnictwo było instytucjonalnie wspierane przez faszystowskie władze i Mussoliniego, który marzył o odbudowie Imperium rzymskiego. W chwili wybuchu II wojny światowej Włosi stanowili 12% populacji kraju. Po kapitulacji Włoch wielu z nich sukcesywnie wyjeżdżało do ojczyzny. Obecnie stanowią w Libii mniej niż 1% populacji.

Turcja (tur. Türkiye, Republika Turcji – Türkiye Cumhuriyeti) – państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie ze stolicą w Ankarze. Część europejska – Tracja stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcja jest krajem czterech mórz, gdyż od północy otacza ją Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne – nazywane w języku tureckim Morzem Białym.

Libia (ليبيا, Libija), oficjalnie Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna (الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى, Al-Jamāhīriyyah al-`Arabiyyah al-Lībiyyah aš-Šabiyyah al-Ištirākiyyah al-`Udhmā) – państwo położone w Afryce Północnej, nad zatoką Wielka Syrta (Morze Śródziemne).

Podział administracyjny

Trzy prowincje (1951-1963)

Początkowo Libia składała się z trzech regionów, Fazzanu, Cyrenajki i Trypolitanii, które były historycznymi krainami i cieszyły się w ramach Libii autonomią.