Królestwo Polskie - 1916-1918 - Polski Serwis Naukowy

Królestwo Polskie aktu 5 listopada (nieformalnie - Regencyjne Królestwo Polskie, niem. Regentschaftskönigreich Polen) – zależne od Niemiec i Austro-Węgier marionetkowe państwo, utworzone na terenie okupowanego Królestwa Kongresowego, w efekcie ustaleń konferencji w Pszczynie, obradującej w październiku i listopadzie 1916 r., na podstawie wspólnej proklamacji cesarza niemieckiego oraz cesarza Austrii i króla Węgier z 5 listopada 1916 r. Królestwo Polskie było zalążkiem niepodległego państwa polskiego, określanego jako II Rzeczpospolita.

Ziemie zabrane, prowincje zabrane, gubernie zachodnie, Kraj Zachodni – określenie ziem zaboru rosyjskiego niewchodzących w skład Królestwa Polskiego. Do obiegu naukowego i publicystyki pojęcie to wprowadził Maurycy Mochnacki już w 1834 roku. W 1914 ziemie te zamieszkiwało 2,5 mln Polaków, stanowiąc większość tamtejszych warstw ziemiaństwa i inteligencji.
Józef Dowbor-Muśnicki (ur. 25 października 1867 w Garbowie koło Sandomierza, zm. 26 października 1937 w Batorowie koło Poznania) – generał-lejtnant Armii Imperium Rosyjskiego i generał broni Wojska Polskiego, głównodowodzący Siłami Zbrojnymi Polskimi w byłym zaborze pruskim.

Bezpośrednią przyczyną tworzenia przez Niemcy i Austro-Węgry podporządkowanego im państwa polskiego była konieczność pozyskania nowych zasobów mobilizacyjnych na potrzeby wojny światowej. Powstanie takiego państwa wpisywało się w przyjętą przez Niemcy podczas pierwszej wojny światowej koncepcję Mitteleuropy, którą tworzyłyby niesuwerenne państwa, znajdujące się pod polityczną, ekonomiczną i wojskową kontrolą Niemiec.

Generalne Gubernatorstwo Lubelskie - austro-węgierski organ administracji okupacyjnej na znajdujących się pod ich władzą ziemiach byłego Królestwa Polskiego, istniejący od sierpnia 1915 do 7 października 1918 roku, na czele okupacyjnej administracji Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego stanął gubernator generalny.
Rząd Józefa Świeżyńskiego – gabinet pod kierownictwem premiera Józefa Świeżyńskiego, powołany został przez Radę Regencyjną Królestwa Polskiego 23 października 1918 roku. Zastąpił rząd Jana Kantego Steczkowskiego. 4 listopada 1918 Rada Regencyjna odwołała gabinet w związku z próbą zamachu stanu. Józef Świeżyński uznał decyzję kontrasygnując reskrypt dymisyjny. Jego miejsce zajęło prowizorium rządowe Władysława Wróblewskiego.

Historia

Osobne artykuły: Historia Polski (1914-1918) i Odrodzenie Polski 1918.

1916

5 listopada 1916 - proklamacja cesarza niemieckiego oraz cesarza Austrii i króla Węgier zapowiadająca utworzenie Królestwa Polskiego

8 listopada 1916 - wydanie przez władze okupacyjne odezwy werbunkowej do Polaków

12 listopada 1916:

wydanie przez władze okupacyjne Przepisów dotyczących dobrowolnego wstępowania do wojska polskiego

samowolne wydanie przez generalnego gubernatora warszawskiego rozporządzenia o Radzie Stanu i Sejmie w Królestwie Polskim (niewykonanego)

6 grudnia 1916 - ogłoszenie rozporządzenia o tymczasowej Radzie Stanu w Królestwie Polskiem

9 grudnia 1916 - utworzenie Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej jako polskiego banku emisyjnego dla obszaru generalnego gubernatorstwa warszawskiego.

1917

11 stycznia 1917 - ogłoszenie reskryptów powołujących członków tymczasowej Rady Stanu

15 stycznia 1917 - inauguracja tymczasowej Rady Stanu

16 stycznia 1917 - Polska Organizacja Wojskowa podporządkowała się tymczasowej Radzie Stanu

17 stycznia 1917 - orędzie tymczasowej Rady Stanu do narodu

16-18 marca 1917 - Zjazd Krajowy, zwołany przez Departament Spraw Wewnętrznych tymczasowej Rady Stanu

10 kwietnia 1917 - przekazanie niemieckim władzom okupacyjnym przez Austro-Węgry zwierzchnictwa nad Polskim Korpusem Posiłkowym; formalne utworzenie Polskiej Siły Zbrojnej i objęcie urzędu Naczelnego Wodza Wojsk Polskich przez generalnego gubernatora warszawskiego.

8 lipca 1917 - przyjęcie projektu konstytucji państwa polskiego przez Komisję Sejmowo-Konstytucyjną tymczasowej Rady Stanu

9 lipca 1917 - kryzys przysięgowy – odmowa złożenia przysięgi przez żołnierzy I i III Brygady Legionów Polskich

21/22 lipca 1917 - aresztowanie Józefa Piłsudskiego

25 sierpnia 1917 - dymisja tymczasowej Rady Stanu

1 września 1917 - przekazanie zarządu wymiaru sprawiedliwości w Królestwie Polskim tymczasowej Radzie Stanu - Departamentowi Sprawiedliwości

12 września 1917 - wydanie patentu w sprawie Władzy Państwowej w Królestwie Polskiem przez generalnych gubernatorów warszawskiego i lubelskiego

30 września 1917 - przekazanie zarządu w dziedzinie szkolnictwa Komisji Przejściowej tymczasowej Rady Stanu

7 listopada 1917 - początek rewolucji bolszewickiej w Rosji

27 października 1917 - rozpoczęcie rządów przez Radę Regencyjną

26 listopada 1917 - powołanie rządu Jana Kucharzewskiego

1918

3 stycznia 1918 - określenie przez Radę Regencyjną tymczasowej organizacji władz Królestwa Polskiego

8 stycznia 1918 - orędzie prezydenta Stanów Zjednoczonych Thomasa Woodrowa Wilsona do Kongresu, dotyczące m.in. stworzenia niepodległego państwa polskiego

9/10 lutego 1918 - zawarcie w Brześciu traktatu pokojowego pomiędzy państwami centralnymi a Ukrainą

11 lutego 1918 - dymisja rządu Kucharzewskiego

15 lutego 1918 - skonfiskowanie przez cenzurę władz okupacyjnych Monitora Polskiego nr 8, zawierającego odezwę Rady Regencyjnej do Wojska Polskiego

19 lutego 1918 - dymisja generalnego gubernatora lubelskiego gen. Stanisława Szeptyckiego

3 marca 1918 - zawarcie w Brześciu traktatu pokojowego pomiędzy państwami centralnymi a Rosją

23 marca 1918 - uznanie przez Niemcy aktu niepodległości Litwy

4 kwietnia 1918 - powołanie rządu Jana Kantego Steczkowskiego

9 kwietnia 1918 - wybory do Rady Stanu

2 czerwca 1918 - otwarcie Rady Stanu

28 września 1918 - wydanie w imieniu Prezydenta Ministrów odezwy werbunkowej

7 października 1918 – ogłoszenie przez Radę Regencyjną niepodległości Królestwa Polskiego, rozwiązanie Rady Stanu

12 października 1918 - przejęcie przez Radę Regencyjną zwierzchniej władzy nad Polską Siłą Zbrojną od generalnego gubernatora warszawskiego

21 października 1918 - złożenie przez generalnego gubernatora warszawskiego urzędu Naczelnego Wodza Wojsk Polskich

22 października 1918 - przekazanie Radzie Regencyjnej pełni władzy w Generalnym Gubernatorstwie Lubelskim

23 października 1918 – powołanie rządu Józefa Świeżyńskiego

28 października 1918 - powstanie w Krakowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej, uniemożliwiające podporządkowanie Galicji władzy Rady Regencyjnej

31 października 1918 - rozbrojenie wojsk austro-węgierskich w Krakowie

1 listopada 1918 - zajęcie Lwowa przez wojska zachodnioukraińskie oraz ogłoszenie utworzenia Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej

3 listopada 1918 - próba obalenia Rady Regencyjnej przez rząd Józefa Świeżyńskiego

6 listopada 1918 - zajęcie Lublina przez Polską Organizację Wojskową oraz utworzenie tam Tymczasowego Rządu Ludowy Republiki Polskiej, który postanowił o likwidacji Rady Regencyjnej

10 listopada 1918 - przyjazd Józefa Piłsudskiego do Warszawy

11 listopada 1918:

wielka manifestacja PPS w Warszawie i strajk powszechny na rzecz poparcia rządu Daszyńskiego

powołanie przez Radę Regencyjną pułkownika Józefa Piłsudskiego na stanowisko Naczelnego Dowódcy Wojsk Polskich

samorozwiązanie Polskiej Organizacji Wojskowej

kapitulacja Niemiec i zawarcie rozejmu

12 listopada 1918 - wyjazd generalnego gubernatora warszawskiego Hansa von Beselera z Warszawy

13 listopada 1918 - kolejna wielka manifestacja PPS w Warszawie

14 listopada 1918 - przekazanie zwierzchniej władzy państwowej Naczelnemu Dowódcy Wojska Polskiego Józefowi Piłsudskiemu przez Radę Regencyjną Królestwa Polskiego, powierzenie Ignacemu Daszyńskiemu przez Józefa Piłsudskiego misji sformowania rządu

17 listopada 1918 - sformowaniu rządu i dymisja Ignacego Daszyńskiego ze stanowiska prezydenta ministrów

Organizacja państwa

Władze przejściowe

Inauguracyjne posiedzenie tymczasowej Rady Stanu - 14 stycznia 1917

Ustanowiona przez władze okupacyjne tymczasowa Rada Stanu, była powołana jako reprezentacja oraz pierwszy, przejściowy organ państwowy Królestwa Polskiego aktu 5 listopada. TRS posiadała przede wszystkim uprawnienia doradcze wobec władz okupacyjnych. Przy pomocy stanowiącego zalążek administracji Wydziału Wykonawczego tymczasowa Rada Stanu przygotowywała się do przejęcia władzy w przekazywanych jej przez władze okupacyjne dziedzinach. 14 stycznia 1917 r. Rada zebrała się po raz pierwszy, 25 sierpnia 1917 r. jej członkowie podali się do dymisji w związku z kryzysem przysięgowym, 30 sierpnia miało miejsce ostatnie posiedzenie Rady, nominalnie zaś tRS zakończyła swoją działalność 1 września 1917 r.

Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) – polskie ministerstwo przywrócone 5 maja 2006 w wyniku podziału Ministerstwa Edukacji i Nauki. Nowo powstałym resortem zostało Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Polska Siła Zbrojna (Polnische Wehrmacht) – oddziały zbrojne Królestwa Polskiego, wchodzące w latach 1917-1918 w skład armii niemieckiej, utworzone z żołnierzy Legionów Polskich i dowodzone nominalnie przez generała – gubernatora Hansa von Beselera, sprawującego nadzór nad formacją za pośrednictwem Oddziału do Spraw PSZ. Faktycznym dowódcą był gen. Felix von Barth, stojący na czele Inspektoratu Wyszkolenia przy Wodzu Naczelnym PSZ.

W celu zachowania ciągłości prac tymczasowej Rady Stanu 25 sierpnia 1917 r. utworzona została komisja przejściowa. Komisja ta w imieniu tRS przejęła od władz okupacyjnych sądownictwo i szkolnictwo, kończąc działalność 18 stycznia 1918 r., po przekazaniu spraw organizowanej administracji rządowi Jana Kucharzewskiego.

Polska Partia Socjalistyczna (PPS) – polska partia polityczna o charakterze niepodległościowym, socjalistycznym i pracowniczym (klasyfikowana w grupie partii lewicowych), założona w listopadzie 1892 podczas tzw. zjazdu paryskiego jako Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich, jedna z najważniejszych w Polsce sił politycznych aż do 1948. W czasach PRL jako samodzielna partia działała jedynie na emigracji.
Archidiecezja warszawska – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim ustanowiona diecezją metropolii poznańskiej w 1797 (erygowana 19 października 1798 przez papieża Piusa VI bullą Ad universam agri Dominici curam), ustanowiona archidiecezją 12 sierpnia 1818 przez papieża Piusa VII bullą Militantis Ecclesiae regimini, związana unią personalną z archidiecezją gnieźnieńską (1946-1992).

Regencja

27 października 1917 r. - Rada Regencyjna udaje się na Zamek po złożeniu przysięgi w katedrze - czwarty w tym samym szeregu - ks. prałat Zygmunt Chełmicki, sekretarz Rady

Postanowieniami patentu w sprawie Władzy Państwowej w Królestwie Polskiem z 12 września 1917 r. władze okupacyjne określiły główne organy władzy w Królestwie Polskim. Były to - Rada Regencyjna, sprawująca najwyższą władzę, aż do jej objęcia przez króla lub regenta, Rada Stanu, działająca wspólnie z Radą Regencyjną jako organ ustawodawczy, oraz Rada Ministrów. Zgodnie z dekretami Rady Regencyjnej z 3 stycznia i 7 października 1918 r. w dalszym ciągu taka organizacja władz była tymczasowa, zaś ustrój władz państwowych miał zostać określony przez planowany do zwołania Sejm.

Dziennik Praw Państwa Polskiego (1918-1919) - dziennik urzędowy Rady Regencyjnej, wcześniej ukazujący się pod nazwą Dziennik Praw Królestwa Polskiego (1918), od nr-u 16 z 8 listopada 1918 r. wydawany był pod zmienioną nazwą. Pod tym tytułem dziennik urzędowy ukazywał się do nr-u 65 z 14 sierpnia 1919 r. Od nr-u 66 z 16 sierpnia 1919 r. wydawany był pod tytułem Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W zeszycie nr 66 ogłoszono ustawę z dnia 31 lipca 1919 r. w sprawie wydawania Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W okresie 1918 - 1919 stosowana była jednolita ciągła numeracja zeszytów dziennika. W okresie tym wydano 98 zeszytów. Jednolitą numeracje w ramach rocznika wprowadzono od 1920 r.
Prymas Królestwa Polskiego - tytuł honorowy noszony okresowo w XIX i XX wieku przez arcybiskupów warszawskich. Przestał on być stosowany wraz ze zniknięciem Królestwa Polskiego (zwanego też Kongresówką), jednakże po kilku latach, w 1925 r., kardynałowi Kakowskiemu przywrócono ten tytuł dożywotnio, w związku z czym ostatecznie przestał on funkcjonować dopiero w 1938 r.

Od powołania tymczasowej Rady Stanu do końca istnienia Królestwa Polskiego aktu 5 listopada państwo to nie posiadało monarchy. Najczęściej rozważanym kandydatem był Karol Stefan Habsburg.

Kandydaci do Rady Regencyjnej zostali zaproponowani przez Komisję Przejściową tymczasowej Rady Stanu, a powołani do Rady przez władze okupacyjne. Członkami Rady zostali arcybiskup warszawski Aleksander Kakowski, książę Zdzisław Lubomirski oraz Józef Ostrowski. Rada Regencyjna uroczyście rozpoczęła działalność 27 października 1917 r., zaś 14 listopada 1918 r. swą władzę złożyła w ręce Naczelnego Dowódcy WP Józefa Piłsudskiego.

Wybory do Rady Stanu odbyły się 9 kwietnia 1918 r., zaś pierwsze posiedzenie organ ten odbył 21 czerwca 1918 r. Łącznie Rada Stanu odbyła 14 posiedzeń plenarnych i otrzymawszy 14 projektów ustaw, uchwaliła cztery ustawy. 7 października 1918 r. Rada Stanu została rozwiązana przez Radę Regencyjną.

Głównym organem władzy wykonawczej Królestwa Polskiego była Rada Ministrów. Władze okupacyjne zastrzegły sobie prawo do zatwierdzenia Prezydenta Ministrów, powołanego przez Radę Regencyjną. Pierwszy, powołany 27 listopada 1917 r. przez Radę Regencyjną rząd pod przewodnictwem Jana Kucharzewskiego, przejął kompetencje, struktury i personel Komisji Przejściowej tymczasowej Rady Stanu oraz Wydziału Wykonawczego. O akceptację władz okupacyjnych nie starał się rząd Józefa Świerzyńskiego, powołany po deklaracji niepodległości z 7 października 1918 r.

Tadeusz Rozwadowski (Tadeusz Jordan-Rozwadowski) herbu Trąby (ur. 19 maja 1866 w Babinie, zm. 18 października 1928 w Warszawie) – Feldmarschalleutnant Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał broni Wojska Polskiego.
Siemiatycze biał. Сямятычы - miasto i gmina w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, położone na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej, nad rzeką Kamionką (prawy dopływ Bugu). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.

Zobacz więcej w artykule Składy rządów polskich, w sekcji Rządy Królestwa Polskiego (1916-1918).

Zobacz więcej w artykule Premierzy Polski, w sekcji Prezydenci Ministrów Królestwa Polskiego aktu 5 listopada (1917-1918).

Władza wojskowa

Zgodnie z § 7 rozporządzenia z dnia 6 grudnia 1916 r. o tymczasowej Radzie Stanu w Królestwie Polskiem za tworzenie wojska polskiego był odpowiedzialny naczelny dowódca wojskowy mocarstw sprzymierzonych. W umowie zawartej między Niemcami i Austro-Węgrami ustalono, że tworzenie wojska polskiego zostanie powierzone generałowi Hansowi von Beselerowi, generalnemu gubernatorowi warszawskiemu, który do czasu ustanowienia głowy państwa polskiego miał pełnić obowiązki wodza naczelnego. Utrata mocy przez powyższe rozporządzenie oraz ustanowienie przez władze okupacyjne 27 października 1917 r. Rady Regencyjnej, jako najwyższej władzy państwowej, aż do jej objęcia przez króla lub regenta, nie spowodowało zmiany na stanowisku naczelnego dowódcy.

Armia Cesarstwa Niemieckiego (niem. Deutsche Armee (Kaiserreich), Kaiserliche Armee) – oficjalne określenie sił zbrojnych Cesarstwa Niemieckiego, pod rozkazami cesarza. Składała się z czterech kontyngentów : pruskiego, obejmującego także mniejsze kraje Rzeszy, bawarskiego, saskiego i wirtemberskiego. Formalnie, mimo przejścia pod dowództwo pruskie, królowie tych trzech krajów zachowali pewną kontrolę nad wojskiem. Dotyczyło to zwłaszcza Bawarii. Żołnierze składali przysięgę na wierność cesarzowi, ale bawarskich wojskowych ta przysięga obowiązywała jedynie w czasie wojny, gdyż w czasie pokoju zwierzchnictwo nad armią bawarską sprawował król bawarski. Ponadto, wojska bawarskie różniły się nieco umundurowaniem i istniały wyodrębnione korpusy bawarskie.
Mitteleuropa - niemieckie słowo oznaczające Europę Środkową, mające znaczenie geograficzne, czasem używane także w innych językach i mające kilka różnych znaczeń. Oznacza także jako pojęcie historyczne, polityczny program będący celem wojennym Niemiec podczas I wojny światowej, zakładający dominację Cesarstwa Niemieckiego nad Europą Środkową i jej całkowitą eksploatację przez Niemcy, aneksję terytoriów zamieszkanych w większości przez ludność nieniemiecką oraz ich germanizację.

W dniu 12 października 1918 r. Rada Regencyjna ogłosiła przejęcie zwierzchniej władzy nad wojskiem, po jego zaprzysiężeniu na wierność państwu polskiemu i Radzie Regencyjnej. Zaprzysiężenie to nastąpiło 13 października 1918 r., zaś 21 października generalny gubernator warszawski złożył funkcję naczelnego dowódcy. Gen. Beseler zaakceptował zwierzchnią władzę Rady Regencyjnej, przedkładając jej do rozstrzygnięcia wnioski o awansowanie oficerów Wojska Polskiego. 11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu część swojej władzy zwierzchniej, w zakresie obejmującym władzę wojskową i naczelne dowództwo wojsk.

Pro memoria. Prusak w Polsce - cykl graficzny autorstwa Józefa Rapackiego wykonany techniką litografii, wydany w latach ok. 1915-1918 nakładem Tygodnika Ilustrowanego.
Henryk Zieliński (ur. 22 września 1920 r. w Szembruczku koło Grudziądza, zm. 6 marca 1981 we Wrocławiu) – historyk, profesor zwyczajny Uniwersytetu Wrocławskiego. Syn nauczyciela języka polskiego na pograniczu polsko-niemieckim na Pomorzu, żołnierz kampanii wrześniowej w 1939, ranny w bitwie nad Bzurą, jeniec oflagów i stalagów. Po zwolnieniu z obozu i przybyciu do Krakowa w 1944 student tajnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, a po zakończeniu wojny absolwent tej uczelni. Wieloletni pracownik naukowy Uniwersytetu Wrocławskiego (w latach 1970-1972 – profesor Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach). Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta i Medalem Komisji Edukacji Narodowej.

Sądy

Gmach Gimnazjum Państwowego im. Stanisława Staszica w Lublinie - od grudnia 1917 r. siedziba królewsko-polskich sądów w Lublinie

Od 1 września 1917 r. zarząd wymiaru sprawiedliwości przekazany został przez władze okupacyjne Departamentowi Sprawiedliwości tymczasowej Rady Stanu. Sądy królewsko-polskie orzekały "w imieniu Korony Polskiej". Organizacja sądownictwa zakładała strukturę czteroszczeblową, obejmującą sądy pokoju, sądy okręgowe, sądy apelacyjne oraz Sąd Najwyższy. Podstawowymi zasadami postępowania były dwuinstancyjność oraz kasacja. Początkowo istniało 15 sądów okręgowych i dwa sądy apelacyjne - w Warszawie i Lublinie. Apelacji warszawskiej podlegały sądy okręgowe w Warszawie, Płocku, Włocławku, Kaliszu, Siedlcach, Mławie, Łomży, Łowiczu, Łodzi, Częstochowie i Sosnowcu, lubelskiej zaś - sądy okręgowe w Lublinie, Kielcach, Radomiu, Piotrkowie i Zamościu. Istniejąca okupacja miała wpływ na ograniczenie właściwości sądów królewsko-polskich na rzecz sądów wojskowych państw-okupantów.

Rewolucja październikowa – przejęcie przez partię bolszewików władzy w Rosji rozpoczęte w Piotrogrodzie w nocy z 7 na 8 listopada 1917 roku (według obowiązującego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego był to 24 i 25 października – stąd nazwa).
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Królewsko-polskie sądy w Lublinie uznały suwerenną władzę Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, kontrolującego to miasto od 7 listopada 1918 r., i zaczęły wydawać wyroki "w imieniu Republiki Polskiej".

Przekształcenie w republikę

W dniu 14 listopada 1918 Rada Regencyjna Królestwa Polskiego rozwiązała się i przekazała zwierzchnią władzę państwową Naczelnemu Dowódcy Wojsk Polskich Józefowi Piłsudskiemu. W stanowionych tego dnia aktach Piłsudski po raz pierwszy określił państwo polskie jako republikę. Na podstawie wydanego przez siebie w dniu 22 listopada 1918 r. dekretu, Naczelny Dowódca Józef Piłsudski objął najwyższą władzę Republiki Polskiej, jako Tymczasowy Naczelnik Państwa.

Międzyrzec Podlaski – miasto i gmina w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, nad Krzną. Miasto jest także siedzibą wiejskiej gminy Międzyrzec Podlaski.
Waluta (jednostka monetarna) – nazwa pieniądza obowiązującego w danym państwie. Nazwę tę stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej. Waluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych.

W czasie faktycznego sprawowania najwyższej władzy przez Naczelnego Dowódcę Józefa Piłsudskiego, bez wymaganego prawem ogłaszania aktów prawnych dotyczących zniesienia monarchii, w dniach od 14 do 29 listopada 1918 r. państwo polskie formalnie dalej było królestwem. Wydany 29 listopada 1918 r. Dziennik Praw Państwa Polskiego nr 17 zawierał: orędzie Rady Regencyjnej w przedmiocie przekazania naczelnego dowództwa wojsk polskich brygadjerowi Józefowi Piłsudskiemu (poz. 38), orędzie Rady Regencyjnej w przedmiocie rozwiązania Rady Regencyjnej i przekazania Najwyższej Władzy Państwowej naczelnemu dowódcy wojsk polskich Józefowi Piłsudskiemu (poz. 39), dekret naczelnego dowódcy z dnia 14 listopada 1918 r. (poz. 40) oraz dekret o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej (poz. 41).

Stanisław Puchalski (niem: Stanislaus Ritter von Puchalski, ur. 5 stycznia 1867 w Wapowcach, zm. 16 stycznia 1931 w Warszawie) - Feldmarschalleutnant C. i k. Armii i generał dywizji Wojska Polskiego.
Zachodnioukraińska Republika Ludowa ("ZURL", ukr. Західно Українська Народна Республіка) – jedno z dwóch państw ukraińskich powstałych w wyniku I wojny światowej.

Społeczeństwo

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

(Podział polityczny - aktywiści i pasywiści - przechodzący w podział społeczny, podział na stany, demografia, wyznania - katolicy, protestanci - próba wyodrębnienia, narodowości - Polacy, Niemcy, Żydzi, języki, harcerze itd.)

Sarnaki – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie łosickim, w gminie Sarnaki. Dawny ośrodek miejski o dużych walorach historycznych, obecnie wieś gminna położona nad rzeką Sarenką. Przebiega tędy droga krajowa nr 19 Kuźnica Białostocka – Białystok – Rzeszów i droga wojewódzka nr 811 do Białej Podlaskiej. Przystanek kolejowy położony na linii kolejowej Siedlce – Czeremcha. Miejscowość jest siedzibą gminy Sarnaki.
Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)