Krążek linowy - Polski Serwis Naukowy

Krążek linowy (koło linowe, blok, bloczek) – element osprzętu wielu urządzeń dźwigowych, w postaci grubego talerza, wykonanego najczęściej z metalu osadzonego na łożyskach tocznych lub ślizgowych na osi. Na obwodzie krążka znajduje się rowek linowy zapobiegający ześlizgiwaniu się liny (lub łańcucha).

Dźwignice to grupa urządzeń dźwigowo-transportowych, służących do przemieszczania pionowego/poziomego ładunków, zwierząt i ludzi na niewielkie odległości, w ruchu przerywanym. Dźwignice stanowią liczną grupę środków transportu bliskiego, a ich eksploatacja wymaga odpowiednich kwalifikacji.

Krążek stały to krążek przytwierdzony do stałego podłoża, przez który przeplata się cięgno, które z założenia nie ślizga się po krążku, lecz wprawia go w ruch obrotowy. Krążek stały umożliwia tylko zmianę kierunku siły, bez zmiany jej wartości.

Krążek linowy służy do prowadzenia liny, zmiany kierunku ruchu liny, oraz jako element wyrównawczy w układach linowych.

Rozróżnia się dwa typy krążków:

stały (blok nieruchomy)

przesuwny (blok ruchomy).

Krążki linowe zestawione w odpowiedni układ (zwany wielokrążkiem lub talią) połączony liną bądź linami zapewnia odpowiednie przełożenie sił przy podnoszeniu ładunków.

Sprawność krążka linowego

Wskutek sztywności lin i występowania w łożyskowaniu sił tarcia ruchowi cięgien rzeczywistych towarzyszą straty:

Żeglarstwo – niegdyś odmiana transportu, dziś dyscyplina sportów wodnych, oraz rodzaj turystyki lub rekreacji, a także forma szkoleń – zarówno dla późniejszych marynarzy, oficerów i kapitanów jednostek, jak i jako tzw. szkoła charakterów dla młodzieży.

Krążek przesuwny - krążek podparty swobodnie, przez który przeplata się cięgno. Krążek w trakcie przesuwania się cięgna obtacza się po nim z założenia bez poślizgu. Krążek przesuwny umożliwia zmianę wartości siły.

wywołane sztywnością lin (zależne od ich konstrukcji i obciążenia), praktycznie przyjmuje się

$\Delta{F}_{1}\approx 0,01F$

wywołane tarciem na łożysku

$\Delta{F}_{2}=\mu\frac{d}{D}F_N$

gdzie siła nacisku jest równa: $F_N=2F\sin{\frac{\beta}{2}}\;$

Stąd całkowite straty $\Delta{F}=\Delta{F}_{1}+\Delta{F}_{2}\;$

gdzie: μ — współczynnik tarcia, F — siła naciągu liny, d — średnica łożyska, D — średnica bloczka, β — kąt między końcami liny.

Sprawność krążka określa wzór: $\eta=\frac{F}{F+\Delta{F}}\;$

W praktyce przyjmuje się:

Łańcuch - cięgno składające się z pewnej liczby podobnych do siebie ogniw złączonych ze sobą tak, że tworzą całość, umożliwiając jednocześnie dużą zmienność kształtu.

Talia – w żegludze wielokrążek wykorzystywany do przyciągania ruchomych części żaglowca wymagających użycia dużej siły, lub do zwiększania naciągu elementów olinowania. Talie najczęściej spotyka się przy takielunku i przy drzewcach. Stosowane są też do wybierania szotów dużych żagli.

przy łożyskowaniu tocznym η = 0,97

przy łożyskowaniu ślizgowym η = 0,95

Zastosowania krążka linowego

dźwig

winda

osprzęt żeglarski

Zobacz też

spadkownica Atwooda