Krążownik ciężki - Polski Serwis Naukowy

Krążownik ciężki - historyczna klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników. Klasa ta wykształciła się w latach 20. XX wieku i budowana była do pierwszych lat po II wojnie światowej. Krążowniki ciężkie początkowo nazywane były też krążownikami waszyngtońskimi. Podstawowym ich zadaniem było wspieranie innych okrętów w czasie bitew morskich, współdziałanie w ramach większych zespołów i niszczenie wrogiej żeglugi w ramach działań samodzielnych oraz ochrona własnych linii żeglugowych.

Działko przeciwlotnicze - popularne określenie automatycznych armat przeciwlotniczych o kalibrze od 20 mm do 37 mm (sporadycznie 40 mm), służących do zwalczania śmigłowców i nisko lecących samolotów a także słabo opancerzonych celów naziemnych i nawodnych oraz do zwalczania piechoty przeciwnika.

Wyrzutnia torpedowa — urządzenie służące do wystrzeliwania torped lub innych aparatów pływających z okrętu , wyjątkowo z lądu lub budynku, np. torpedowni.

HMS "Cornwall" typu County - przedstawiciel licznej brytyjskiej serii wczesnych krążowników ciężkich

Japoński "Aoba" - jeden z najmniejszych ciężkich krążowników.

USS "Minneapolis" typu New Orleans - typowy amerykański krążownik ciężki średniego pokolenia

Powstanie

Podpisany w 1922 przez główne potęgi morskie rozbrojeniowy traktat waszyngtoński ograniczył wyporność posiadanych krążowników do 10 000 ton, kaliber dział - do 203 mm (8 cali), a ilość dział głównego kalibru na okręcie - maksymalnie do 10 (parametry te zostały ustalone pod wpływem Brytyjczyków, którzy pod koniec I wojny światowej wybudowali serię dużych krążowników typu Hawkins o wyporności 9800 ton i uzbrojeniu w 7 dział 190 mm). Ponieważ traktat zabraniał budowy okrętów liniowych, większość potęg morskich zaczęła w następstwie budować krążowniki o maksymalnej dopuszczalnej wyporności i kalibrze dział 203 mm, nazywane początkowo "krążownikami waszyngtońskimi". Jednym z pierwszych nowo zbudowanych był udany brytyjski typ County, słabo opancerzony, lecz o dużej odporności konstrukcji. Dopiero konferencja londyńska z 1930 zdefiniowała krążowniki uzbrojone w działa o kalibrze powyżej 155 mm - do 203 mm jako krążowniki ciężkie lub krążowniki "typu A", ograniczając jednocześnie ich dopuszczalną liczbę w marynarkach państw, które ratyfikowały traktat.

Krążownik rakietowy - klasa współczesnych dużych okrętów, o silnym uniwersalnym uzbrojeniu, w skład którego wchodzą pociski rakietowe. Krążowniki rakietowe pojawiły się pod koniec lat 50. XX wieku.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W odróżnieniu od budowanych na przełomie wieków krążowników pancernych, nowo budowane krążowniki ciężkie konstrukcyjnie wywodziły się z dużych krążowników lekkich. W zasadzie jedyną różnicę między dużymi krążownikami lekkimi a krążownikami ciężkimi stanowiło uzbrojenie - krążowniki lekkie miały armaty kalibru 150-155 mm. Japońskie duże krążowniki lekkie typu Mogami zostały nawet przebudowane na krążowniki ciężkie (były one zbudowane jako lekkie z powodu wyczerpania limitu krążowników ciężkich; uzbrojone początkowo w 15 dział kalibru 155 mm z założeniem, że pięć trzydziałowych wież zostanie zastąpionych taką samą ilością wież dwudziałowych z działami kaliber 203 mm). Również amerykańskie krążowniki lekkie i ciężkie z końca II wojny światowej były zbliżone konstrukcyjnie, przy podobnych wymiarach, wyporności i opancerzeniu.

Cal (ang. inch) – pozaukładowa jednostka miary długości odpowiadająca szerokości kciuka. Jedna z tzw. jednostek imperialnych. W USA ta jednostka miary jest podstawową jednostką miary używaną m.in. w budownictwie, medycynie, policji (np. do pomiaru wzrostu człowieka), mechanice i wielu innych dziedzinach.

Krążowniki typu County – typ brytyjskich krążowników ciężkich z okresu II wojny światowej. Okręty budowano w 3 podstawowych wersjach: Kent, London i Norfolk. Łącznie zbudowano 13 okrętów: 11 dla Royal Navy i dwa dla Australii.

Od samego zarania klasa krążowników ciężkich była okrętami o niezrównoważonych charakterystykach, ponieważ jak się okazało, przy zachowaniu ograniczeń wyporności trudno było zbudować okręty, których pancerz chroniłby przed pociskami okrętów tej samej klasy, a nawet lekkich krążowników. Zwłaszcza pierwsze konstrukcje krążowników ciężkich, budowane do końca lat 20., były szczególnie słabo opancerzone, a nacisk kładziono na dobre własności morskie, pozwalające na działania "krążownicze", związane z ochroną szlaków komunikacyjnych lub niszczeniem wrogiej żeglugi.

Aoba (?) - japoński ciężki krążownik z okresu II wojny światowej. Okręt był jedną z dwóch jednostek typu Aoba, stanowiących rozwinięcie typu Furutaka. Okręt nazwano na cześć wulkanu Aoba leżącego niedaleko Maizuru w prefekturze Kioto.

Krążowniki typu County – typ brytyjskich krążowników ciężkich z okresu II wojny światowej. Okręty budowano w 3 podstawowych wersjach: Kent, London i Norfolk. Łącznie zbudowano 13 okrętów: 11 dla Royal Navy i dwa dla Australii.

Siłę bojową krążowników ciężkich określały elementy takie jak: uzbrojenie - zarówno ilość dział jak i ich rozmieszczenie, dające ciężar salwy burtowej i siłę ognia okrętu, opancerzenie - jego grubość i rozmieszczenie dające mu niezatapialność i odporność na ciosy oraz prędkość - decydująca o możliwościach unikania silniejszego przeciwnika (tu też mieści się zasięg okrętu).

Krążownik lekki - klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników. Obecnie, podobnie jak i inne okręty artyleryjskie, zanikła. Do tej klasy należały też krążowniki przeciwlotnicze.

Krążownik – klasa dużych, silnie uzbrojonych okrętów nawodnych, wyróżniana od II połowy XIX wieku do chwili obecnej. W miarę rozwoju techniki klasa krążowników ewoluowała i dzieliła się na liczne podklasy, różniące się od siebie charakterystykami, w tym wielkością. Najbardziej ogólnym podziałem, wiążącym się ze zmianą rodzaju uzbrojenia i zadań krążowników, jest podział na krążowniki klasyczne (artyleryjskie), dziś już nie występujące i współczesne krążowniki rakietowe.

Wyporność

Wyporność standardowa większości okrętów tej klasy budowanych przed drugą wojną światową oscylowała w traktatowych granicach 10 000 ton. Wyjątkami były okręty japońskie i niemieckie budowane w okresie poprzedzającym wojnę. Japończycy wybudowali serię 8 krążowników ciężkich typów Myoko i Atago o wyporności przekraczającej 13 400 ton, mimo iż oficjalnie podawano wyporność 9300 ton. Drugim przypadkiem były wspomniane krążowniki typu Mogami o wyporności 12400 ton. Niemcy zbudowali z kolei ciężkie krążowniki typu Admiral Hipper o wyporności aż 14 200 ton. Rzadziej budowano mniejsze okręty, o wyporności około 8000 ton, jak brytyjskie "oszczędnościowe" krążowniki typu Exeter, a także japońskie typu Furutaka, zaprojektowane jeszcze przed wejściem w życie traktatu waszyngtońskiego i ich rozwinięcie, typu Aoba.

Silnik o zapłonie samoczynnym (znany powszechnie jako silnik wysokoprężny lub silnik Diesla, ZS) – silnik cieplny spalinowy tłokowy o spalaniu wewnętrznym, w którym ciśnienie maksymalne czynnika jest znacznie większe, niż w silnikach niskoprężnych (z zapłonem iskrowym), a do zapłonu paliwa nie jest wymagane żadne zewnętrzne źródło energii, ma miejsce zapłon samoczynny.

Wieża artyleryjska - element konstrukcji okrętów wojennych, służący do obrotowego mocowania dział oraz ochrony ich mechanizmów i obsługi przed ogniem nieprzyjaciela lub wpływami atmosferycznymi. Przez zamocowanie obrotowe w wieży działa uzyskują duży kąt ostrzału w poziomie. W celu ochrony dział i obsługi przed ogniem nieprzyjaciela, wieże stosowane w historycznych klasach okrętów artyleryjskich (głównie pancerniki i krążowniki) były opancerzone.

W okresie II wojny światowej, gdy ograniczenia z przyczyn oczywistych przestały być przestrzegane, wyporność nowo budowanych (w zasadzie już tylko w USA) krążowników ciężkich wzrosła, przekraczając 13 000 ton i sięgając 17 200 ton w powojennym typie Des Moines - ostatnich zbudowanych ciężkich krążownikach.

Pancerniki – klasa dużych, silnie opancerzonych i uzbrojonych pełnomorskich okrętów, stanowiących trzon największych flot wojennych od czasu powstania klasy pancerników w drugiej połowie XIX wieku, do okresu II wojny światowej. Przeznaczeniem pancerników było zapewnienie panowania na morzach poprzez wygrywanie bitew artyleryjskich i niszczenie wrogich jednostek nawodnych wszystkich klas. Pierwsze pancerniki pojawiły się w latach 60. XIX wieku i z miejsca zastąpiły drewniane okręty liniowe w roli najpotężniejszych jednostek floty, przejmując także ich nazwę w niektórych językach (zobacz niżej). Szczyt znaczenia pancerniki miały podczas wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905) i I wojny światowej, istotną rolę odgrywały także podczas II wojny światowej, aczkolwiek utraciły wtedy swój prymat na rzecz lotniskowców. Po tej wojnie klasa ta stopniowo zanikła, jedynie nieliczne pozostające w służbie okręty używane były w bardzo ograniczonym zakresie do lat 90. XX wieku. Polska nie posiadała w swojej marynarce okrętów tej klasy.

Krasnyj Kawkaz (ros. Красный Кавказ, tzn. Czerwony Kaukaz) - radziecki krążownik ciężki z okresu międzywojennego i II wojny światowej. Był jedynym okrętem zmodyfikowanego typu Admirał Nachimow.

Uzbrojenie

Uzbrojenie główne krążowników ciężkich było wyjątkowo jednolite - w zdecydowanej większości okrętów składało się z 8 lub 9 dział kalibru 203 mm, rozmieszczonych w dwu- lub trzydziałowych wieżach. Japońskie cztery mniejsze krążowniki ciężkie typów Furutaka i Aoba miały 6 dział, podobnie jak brytyjski typ Exeter, natomiast większe krążowniki japońskie miały 10 dział w 5 wieżach.

Krążowniki typu Mogami – typ japońskich krążowników z okresu II wojny światowej. Okręty te zbudowano w połowie lat 30. XX wieku jako krążowniki lekkie, następnie przed wojną przebudowano je na krążowniki ciężkie. Zbudowano 4 okręty tego typu: "Mogami", "Mikuma", "Suzuya", "Kumano". Wszystkie zostały zatopione podczas walk na Pacyfiku.

Torpeda – rodzaj broni podwodnej, poruszający się pod wodą za pomocą własnego napędu pocisk, służący do niszczenia za pomocą wbudowanego ładunku wybuchowego jednostek nawodnych lub podwodnych przeciwnika.

Jedyne wyjątki odnośnie kalibru dział stanowiły trzy niemieckie tzw. "pancerniki kieszonkowe" (panzerschiff) uzbrojone w 6 dział kalibru 280 mm, będące jednak okrętami trudnymi do jednoznacznego zaklasyfikowania, gdyż były zbudowane na zamianę starych pancerników i nie odnosiły się do nich ograniczenia dotyczące ciężkich krążowników, także wielkościowe (wypierały one 11 700 ton). W 1941 roku jednak przeklasyfikowano te okręty na ciężkie krążowniki. Wyjątkiem w drugą stronę były brytyjskie "przedwaszyngtońskie" krążowniki typu Hawkins, uzbrojone w 5 do 7 dział 190 mm. Należy wspomnieć, że działa mniejszego kalibru nosiły także okręty państw nie będących wprawdzie stronami traktatu londyńskiego, niemniej określane w literaturze jako ciężkie krążowniki: radzieckie okręty typu Kirow, uzbrojone w 9 dział kalibru jedynie 180 mm oraz "przedwaszyngtoński" krążownik "Krasnyj Kawkaz" uzbrojony w 4 działa 180 mm, a także dwa argentyńskie okręty typu Almirante Brown uzbrojone w 6 dział 190 mm.

Krążowniki typu Duquesne to seria dwóch francuskich krążowników ciężkich, okresu międzywojennego i II wojny światowej. Były pierwszymi francuskimi okrętami tej klasy i służyły czynnie do końca lat 40.

Rakieta to pojazd latający lub pocisk, napędzany silnikiem rakietowym. Obiekt ten uzyskuje siłę ciągu dzięki reakcji szybko wyrzucanych gazów spalinowych lub innych mediów (np. sprężone gazy, przegrzana para) z dysz silnika rakietowego, zgodnie z trzecią zasadą dynamiki Newtona. Często pojęcie rakiety jest używane w znaczeniu silnika rakietowego lub pocisku rakietowego. Rakiety służą między innymi do przenoszenia ładunku, np. statku kosmicznego, głowic bojowych, sztucznych satelitów w warunkach przestrzeni kosmicznej, gdzie nie ma żadnej zewnętrznej substancji, której pojazd mógłby użyć jako elementu napędzającego.

Artyleria pomocnicza składała się z uniwersalnych dział średniego kalibru umieszczonych zwykle w dwulufowych wieżach, przeznaczonych do zwalczania celów zarówno nawodnych jak i powietrznych. W związku z wzrastającym zagrożeniem ze strony samolotów montowano coraz większą liczbę szybkostrzelnych małokalibrowych działek przeciwlotniczych o kalibrze od 20 do 40 mm. Dobrym przykładem mogą być okręty japońskie, np. wspomniany krążownik "Atago" miał na początku 4 działa uniwersalne 120 mm i 8 działek przeciwlotniczych 25 mm; z czasem wymieniono działa 120 mm na 8 x 127 mm, dodano 8 działek 25 mm, a po kolejnych modernizacjach liczba działek wzrastała do 32, a potem do 60.

Krążowniki ciężkie typu Des Moines – seria trzech amerykańskich ciężkich krążowników wybudowanych w latach 1945-1948. Były to ostatnie amerykańskie krążowniki uzbrojone tylko w artylerię lufową.

Okręty artyleryjskie - zbiorcze określenie klas okrętów, których podstawowym przeznaczeniem jest zwalczanie okrętów i celów lądowych lub powietrznych za pomocą artylerii okrętowej.

Amerykańskie ciężkie krążowniki: USS "Salt Lake City" i USS "Pensacola" (oba typu Pensacola) i USS New Orleans (od lewej)

Francuski "Algérie" - jeden z najsilniejszych przedwojennych ciężkich krążowników.

Japoński krążownik "Takao"

Okręty amerykańskie miały zazwyczaj 9 dział kalibru 203 mm w trzech trzydziałowych wieżach i 8 - 12 dział uniwersalnych kalibru 127 mm oraz małokalibrową artylerię przeciwlotniczą. Na okrętach niemieckich, brytyjskich i francuskich najczęściej montowano 8 dział kalibru 203 mm i artylerię przeciwlotniczą składającą się z 8 - 12 dział kalibru 100 - 105 mm oraz artylerię małokalibrową.

HMS Exeter – brytyjski krążownik ciężki z lat 30. i okresu II wojny światowej, wsławiony udziałem w bitwie u ujścia La Platy. Nosił numer taktyczny 68.

Krążowniki ciężkie typu Pensacola - seria dwóch amerykańskich ciężkich krążowników, zbudowanych w latach 1926 – 1930 w amerykańskich stoczniach.

Oprócz artylerii na krążownikach montowano też wyrzutnie torpedowe - nie wszystkie okręty jednak posiadały tę broń w swym arsenale. Najczęściej stosowano torpedy kalibru 533 mm. Japończycy używali torped kalibru 609 mm, tak zwanych "Długich lanc". Ilość wyrzutni wahała się od 8 do nawet 16 w przypadku okrętów japońskich. Japońska doktryna kładła bardzo duży nacisk na użycie tych bardzo skutecznych podwodnych pocisków. W japońskiej marynarce doprowadzono do perfekcji taktykę torpedową, japońskie ataki torpedowe były zabójcze ze względu zarówno na jakość użytych torped i ich siłę niszczącą, jak i skuteczność, jeśli chodzi o celność i szybkość wyrzucania salw torpedowych.

Turbina parowa – turbina, w której czynnikiem obiegowym jest para wodna. Pierwowzorem turbiny parowej była bania Herona. Jest to silnik (maszyna cieplna) wykorzystujący energię cieplną pary wodnej, wytworzonej zwykle w kotle parowym lub wytwornicy pary, do wytworzenia energii mechanicznej, odprowadzanej wałem do innej maszyny, np. generatora elektrycznego.

Kaliber broni - najmniejsza średnica przewodu lufy broni palnej. Pod uwagę nie bierze się zakończenia lufy, które, np. w garłaczu, może rozszerzać się lejkowato. W przypadku luf gwintowanych kaliber broni oznacza średnicę lufy mierzoną na polach gwintu.

Opancerzenie

Opancerzenie krążowników ciężkich było znacznie słabsze niż na pancernikach, w dużej liczbie okrętów tej klasy porównywalne z opancerzeniem krążowników lekkich. Właśnie opancerzenie było ogólnym słabym punktem tej klasy. W wielu konstrukcjach, zwłaszcza wczesnych, ograniczało się ono jedynie do najistotniejszych obszarów, a jego grubość nie dochodziła do 100 mm. Rzadko grubość pancerza przekraczała 150 mm. Na przykład brytyjskie krążowniki ciężkie typu Exeter miały opancerzenie burtowe o grubości 76 mm, pokładu 51 mm i tyle samo na wieżach artylerii głównej. Wprawdzie były to okręty budowane jako "oszczędnościowe", o wyporności 8390 ton, uzbrojone w 6 dział 203 mm, jednakże standardowe brytyjskie krążowniki ciężkie typu County nie miały praktycznie pancerza burtowego, poza burtami ze stali grubości 25 mm, a jedynie komory amunicyjne miały chronione pancerzem 100 mm. Niemiecki typ Admiral Hipper, pomimo swojej wielkości, miał grubość pancerza burtowego jedynie 80 mm, lecz za to wież artylerii od frontu 160 mm.

Wyporność – podstawowy parametr określający wielkość okrętów, rzadziej innych jednostek pływających. Wyporność jest miarą siły wyporu, określa masę wody wypartej przez zanurzoną część okrętu zgodnie z prawem Archimedesa (objętość zanurzonej części okrętu pomnożoną przez ciężar właściwy wody). Miarą wyporności jest tona (1000 kg) lub tona angielska (1016 kg).

Krążowniki typu Deutschland to seria 3 niemieckich krążowników ciężkich zbudowanych na początku lat trzydziestych XX wieku, początkowo klasyfikowanych w Niemczech jako okręty pancerne (Panzerschiffe), później jako krążowniki ciężkie (od 25 listopada 1939). Popularnie znane są jako "pancerniki kieszonkowe" - określenie to zostało nadane jako ironiczne przez ówczesną prasę angielską (ang.: pocket battleship), gdyż były to pierwsze duże okręty pancerne, o wyporności 11.500 t, zbudowane w Niemczech po I wojnie światowej w zamian starych pancerników, łączące niektóre cechy krążowników i pancerników (Niemcom po I wojnie światowej wolno było budować okręty jedynie do wyporności 10.000 ton, zupełnie nieadekwatnej w tym okresie). Przy wymiarach krążownika ciężkiego, okręty te posiadały wyjątkowo silną artylerię kalibru 280 mm, chociaż słabszą niż na pancernikach tego okresu. Okręty te miały jednak słabe opancerzenie (80 mm pas burtowy) ale za to duży zasięg, uzyskany dzięki zastosowaniu silników spalinowych w miejsce turbin parowych.

Pierwsze francuskie okręty tej klasy, typu Duquesne, były praktycznie nieopancerzone, a włoskie były słabo opancerzone, jednakże w latach trzydziestych Francuzi zbudowali silnie opancerzony krążownik "Algérie" (burty 110 mm), a Włosi serię 4 krążowników typu Zara o wyporności 11 500 ton, z najlepszym wówczas opancerzeniem burt 150 mm.

Traktat londyński (londyński traktat morski) – porozumienie międzynarodowe regulujące zbrojenia morskie i limitujące budowę okrętów, zawarte 22 kwietnia 1930 pomiędzy Wielką Brytanią, USA, Japonią, Francją i Włochami. Oficjalnie nosił tytuł: Traktat międzynarodowy w sprawie ograniczenia i redukcji uzbrojenia morskiego (ang. International Treaty for the Limitation and Reduction of Naval Armament).

Traktat waszyngtoński (waszyngtoński traktat morski) – porozumienie międzynarodowe podpisane 6 lutego 1922, regulujące i ograniczające zbrojenia morskie, zawarte na skutek konferencji waszyngtońskiej (12 listopada 1921 - 6 lutego 1922), przez Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię, Francję, Włochy i Japonię. Traktat ogłoszono po ratyfikowaniu przez państwa 21 sierpnia 1923.

Amerykańskie okręty wczesnych typów np. Houston i Northampton, o wyporności 9010 ton, miały opancerzenie: 95 mm na burtach, 51 mm na pokładzie, 63 mm - wieże artylerii głównej, jednak już kolejne typy amerykańskich krążowników były jednymi z najlepiej opancerzonych okrętów tej klasy. Następne okręty typu New Orleans wypierały 10 100 ton i miały opancerzenie odpowiednio: 127, 57 i 152 mm. Dopiero jednak po odejściu od limitu wyporności, jednostki typu Baltimore budowane w dużej liczbie podczas wojny, miały pancerz burtowy 152 mm, pokładowy 64 mm i artylerii aż 203 mm.

Krążowniki ciężkie typu Zara – włoskie ciężkie krążowniki budowane w latach w 1929 – 1931 przez włoskie stocznie koncernu Odero-Terni-Orlando.

Krążownik pancerny (krążownik opancerzony) – klasa dużych okrętów artyleryjskich, powstała pod koniec XIX wieku, zanikła po I wojnie światowej. Jedna z dwóch podklas krążowników istniejących na przełomie XIX i XX wieku (obok krążowników pancernopokładowych).

Większość okrętów japońskich legitymowała się większą wypornością od ich zachodnich odpowiedników, jednakże grubość ich pancerza burtowego nie przekraczała 102 mm, znacznie słabiej opancerzone były wieże. Wspomniane już okręty typu Atago miały stosunkowo silną konstrukcję i potężną nadbudówkę. Działa były rozmieszczone aż w 5 wieżach - razem wzięte, utrudniało to wzmocnienie opancerzenia (każda z wież musiała mieć własne barbety i ciągi amunicyjne, które dużo ważyły). Pancerz burtowy miał grubość 125 mm w okolicy komór amunicyjnych, pokładowy 35 mm, a artylerii 25 mm - jak na okręt o wyporności 13 400 ton nie są to najwyższe wartości.

Furutaka - japoński ciężki krążownik z okresu II wojny światowej. Wraz z bliźniaczą jednostką "Kako" należał do pierwszych ciężkich krążowników japońskich zbudowanych po ratyfikacji traktatu waszyngtońskiego w 1922.

Prędkość

Trzecim czynnikiem określającym zdolność i siłę bojową jest prędkość. Umożliwia ona skuteczniejsze manewrowanie i unikanie ciosów, a w razie konieczności oderwanie się od przeciwnika. Krążowniki ciężkie, z racji swej mniejszej od pancerników odporności na ciosy oraz zadań jakie przed nimi postawiono musiały mieć stosunkowo dużą prędkość. Okręty te otrzymywały siłownie turbinowe o mocy przekraczającej 70000, a nierzadko nawet 100 tys. KM, które pozwalały na uzyskanie prędkości powyżej 32 węzłów. Okręty amerykańskie, na przykład typu New Orleans, miały siłownie turbinowe o mocy 107 tys KM pozwalające rozwijać maksymalną prędkość 32,7 węzła. Typ Houston miał takie same siłownie i rozwijał 32,5 węzła. Japońskie okręty były zazwyczaj trochę szybsze od amerykańskich, np. krążowniki typu Furutaka - 102 tys. KM i 34,5 węzła, typ Atago - 130 tys. KM i 35,5 węzła.

Zazwyczaj stosowanym typem napędu były siłownie turbinowe; jedynym wyjątkiem był, przeklasyfikowany zresztą na ciężki krążownik, a zbudowany jako klasa pomiędzy okrętem liniowym a krążownikiem ciężkim, typ niemiecki Deutschland, tzw. "pancernik kieszonkowy". Siłownia na trzech jednostkach tego typu była bardzo nietypowa i składała się z silników wysokoprężnych pozwalających rozwinąć prędkość maksymalną wynoszącą 28 węzłów.

Los

Krążowniki ciężkie podzieliły los pancerników, a szerzej: wszystkich ciężkich okrętów artyleryjskich. W związku z rozwojem lotnictwa i brakiem odporności na atak z powietrza, zaprzestano ich budowy. Ostatnim zbudowanym typem ciężkich krążowników był amerykański typ Des Moines z 1948 roku, z szybkostrzelnymi armatami 203 mm. Ostatnie krążowniki ciężkie wycofano z flot w latach 70.. Nieliczne okręty przebudowano na krążowniki rakietowe. Obecnie nie buduje się już w ogóle okrętów typowo artyleryjskich, a miejsce artylerii na krążownikach zajęły teraz rakiety kierowane (artyleria pozostała w postaci zazwyczaj jednej lub dwóch uniwersalnych armat kalibru do 127 mm, oraz lufowych zestawów przeciwrakietowych "ostatniej szansy").