Krążownik lotniczy - Polski Serwis Naukowy

Krążownik lotniczy – nieliczna klasa okrętów, podklasa krążowników, łącząca cechy krążowników i tendrów wodnosamolotów, nie zawsze wyodrębniana. Były to, ogólnie ujmując, krążowniki przenoszące kilka lub kilkanaście wodnosamolotów. Okręty takie posiadały klasyczne uzbrojenie krążownika na dziobie, natomiast na rufie znajdowały się katapulty do wyrzucania wodnosamolotów i pokład lotniczy do ich obsługi oraz hangar. Po locie, wodnosamolot wodował obok okrętu i był podnoszony za pomocą dźwigu. Zwykłe krążowniki, w odróżnieniu od lotniczych, nie przenosiły w ogóle samolotów, lub przenosiły 1, 2 maksymalnie 4 wodnosamoloty zwiadowcze.

Krążownik ciężki - historyczna klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników. Klasa ta wykształciła się w latach 20. XX wieku i budowana była do pierwszych lat po II wojnie światowej. Krążowniki ciężkie początkowo nazywane były też krążownikami waszyngtońskimi. Podstawowym ich zadaniem było wspieranie innych okrętów w czasie bitew morskich, współdziałanie w ramach większych zespołów i niszczenie wrogiej żeglugi w ramach działań samodzielnych oraz ochrona własnych linii żeglugowych.

HMS Gotland - szwedzki krążownik lotniczy, oficjalnie klasyfikowany jako flygplankryssare, wodowany w 1933. Służył w szwedzkiej marynarce wojennej w latach 1934-60. Był to jedyny okręt tego typu zbudowany w Europie w okresie międzywojennym. W 1944 „Gotland” został przebudowany na krążownik przeciwlotniczy, a w 1955 na okręt naprowadzania samolotów myśliwskich. Od 1940 służył także jako okręt szkolny. „Gotland” został wycofany do rezerwy 1956, skreślony ze składu floty w 1960, sprzedany na złom w 1962 i złomowany rok później.

Szwedzki lekki krążownik lotniczy HMS „Gotland”

Słabej jakości fotografia krążownika lotniczego „Tone”, ukazująca pokład lotniczy na rufie

Budowano jedynie nieliczne okręty tej klasy. Za protoplastę można uznać rosyjski mały nieopancerzony krążownik „Ałmaz” (wyporność 3285 t, uzbrojenie główne: 7 dział 120 mm), przebudowany już w 1914 w celu zabierania 4 wodnosamolotów (wodowanych za pomocą dźwigu) i używany na Morzu Czarnym podczas I wojny światowej. Pod koniec wojny, w 1918 Niemcy przebudowali krążownik pancernopokładowy SMS „Stuttgart” (3469 t), który zabierał 2-3 wodnosamoloty, wodowane za pomocą dźwigu. Planowano też przebudowę znacznie większego krążownika pancernego SMS „Roon” (9533 t), który miał przenosić aż 10 wodnosamolotów, lecz nie doszło to do skutku przed końcem wojny. Przy tym, podczas I wojny światowej zwykłe krążowniki oraz pancerniki nie przenosiły jeszcze wodnosamolotów pokładowych.

Hangar (z fr.) – duży budynek (hala) służący do zabezpieczania przed działaniem czynników atmosferycznych samolotów, szybowców, balonów, łodzi, itp. Często przystosowany do bieżących przeglądów i napraw.

SMS Roon − niemiecki krążownik pancerny (w nomenklaturze niemieckiej wielki krążownik − Großer Kreuzer) z pierwszych lat XX wieku, jeden z dwu okrętów typu Roon. Wcielony do służby w Kaiserliche Marine w kwietniu 1906 roku, sześć lat później został odstawiony do rezerwy. Reaktywowany po wybuchu I wojny światowej, wziął ograniczony udział w działaniach floty, między innymi w bitwie koło Östergarnu w lipcu 1915 roku. Rozbrojony w roku następnym, służył jako hulk szkolny i mieszkalny do wycofania w 1920 roku i złomowania rok później. Planowana na przełomie 1917 i 1918 roku przebudowa okrętu na krążownik lotniczy nie doszła do skutku.

Pierwszym udanym krążownikiem lotniczym, który wzbudził spore zainteresowanie w świecie, był szwedzki krążownik lotniczy HMS „Gotland” z 1934 (wyporność: 4700 ton, uzbrojenie główne: 6 dział 152 mm), zabierający 6-8 wodnosamolotów. Bardziej znanymi przedstawicielami tej klasy stały się okręty japońskie, budowane w celu zwiększenia możliwości rozpoznawczych zespołów floty. Szczególnie znane stały się krążowniki ciężkie: „Tone” i „Chikuma” z 1938 (wyporność: 11 215 ton, uzbrojenie główne: 8 dział 203 mm), zabierające 5-6 wodnosamolotów. Ponadto, zbudowano lekki krążownik lotniczy „Ōyodo”. W 1943 roku na krążownik lotniczy został także przebudowany krążownik ciężki „Mogami” (wyporność: 12 200 ton, uzbrojenie główne: 6 dział 203 mm) – zabierał 11 wodnosamolotów.

Tender wodnosamolotów - okręt lotniczy zbudowany lub przystosowany do prowadzenia operacji lotniczych za pomocą bazujących na nim wodnosamolotów. Pierwsze tendry powstały przed I wojną światową, w miarę upływu czasu oraz doskonalenia techniki wojskowej zostały zastąpione przez lotniskowce.

Śmigłowcowiec – ogólne określenie klas okrętów, których podstawową cechą jest przystosowanie do bazowania na nich śmigłowców. Klasę śmigłowcowców utożsamia się najczęściej z krążownikami śmigłowcowymi, natomiast wyróżnia się jeszcze osobno śmigłowcowce desantowe. Śmigłowcowce zabierają od 4 do kilkudziesięciu śmigłowców i posiadają odpowiednio duże lądowisko, czasami zajmujące większość pokładu oraz hangary do przechowywania śmigłowców. Określenie to nie obejmuje natomiast okrętów przenoszących jeden lub dwa śmigłowce, jako uzupełnienie innego uzbrojenia.

Umiarkowana przydatność praktyczna krążowników lotniczych oraz wzrastające rozpowszechnienie lotniskowców spowodowały jednak niewielką popularność tej klasy, tym bardziej, że zwykłe krążowniki budowane w okresie międzywojennym z reguły zabierały 1-3, a amerykańskie nawet 4 wodnosamoloty. Należy zaznaczyć, że krążowniki lotnicze nie zawsze są wyróżniane jako odrębna klasa – często okręty te nazywane były po prostu krążownikami (lekkimi lub ciężkimi, w zależności od uzbrojenia).

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Morze Czarne (w starożytności: Pontus Euxinus, co znaczy Morze Gościnne) – jest morzem śródlądowym rozciągającym się pomiędzy Azją Mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie, Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie. Wchodzi w skład systemu oceanicznego Oceanu Atlantyckiego.

W odróżnieniu od bardziej rozpowszechnionych tendrów wodnosamolotów (okrętów-baz wodnosamolotów), będących okrętami prostszymi, zbliżonymi do statków transportowych lub z nich przebudowanymi, krążowniki lotnicze zachowywały własności krążowników, takie jak opancerzenie, dobre uzbrojenie i prędkość i nadawały się przez to lepiej do zadań rozpoznawczych w składzie floty. W Japonii zbudowano dwa nietypowe okręty lotnicze – pancerniki „Ise” i „Hyūga” przebudowane w 1943 roku analogicznie do krążownika „Mogami” na pancerniko-lotniskowce, zabierające 22 wodnosamoloty.

VTOL - akronim od angielskiego Vertical Take Off and Landing używany w lotnictwie do określania zdolności samolotu do pionowego startu i pionowego lądowania.

Katapulta startowa samolotu — urządzenie stałe lub przewoźne, umożliwiające start samolotu z pasa o ograniczonej długości i dowolnej powierzchni. Obecnie najczęściej stosowane na lotniskowcach, gdyż ze względu na dużą masę i małą wydajność nie zyskały popularności w lotnictwie lądowym. Opracowywane rozwiązania katapult wystrzeliwujących samolot z dowolnego miejsca na lądzie nie wyszły poza stadium eksperymentów, a obecnie zaniechano dalszego rozwoju tego typu konstrukcji ze względu na upowszechnienie się samolotów o zdolnościach VTOL.

Racja istnienia dla krążowników lotniczych znikła ostatecznie po II wojnie światowej, wraz z zastąpieniem wodnosamolotów bazujących na okrętach przez śmigłowce i pojawieniem się krążowników śmigłowcowych, służących głównie do zwalczania okrętów podwodnych. Oficjalnie jednak jako ciężkie krążowniki lotnicze klasyfikuje się w ZSRR i Rosji powojenne okręty lotnicze – lekkie „lotniskowce” typu „Kijew”, przenoszące samoloty pionowego startu i lądowania oraz klasyczny lotniskowiec „Admirał Kuzniecow” (według niektórych źródeł, klasyfikacja taka została przyjęta, aby ominąć brak zgody Turcji na przechodzenie lotniskowców przez Bosfor). Oba te typy jednak wśród lotniskowców wyróżnia także silne uzbrojenie rakietowe, usprawiedliwiające w pewien sposób odmienność klasyfikacji.

Admirał Kuzniecow, pełna nazwa: Admirał Fłota Sowietskogo Sojuza Kuzniecow, ros. Адмирал флота Советского Союза Кузнецов - radziecki, następnie rosyjski lotniskowiec, znajdujący się w służbie od 1991 do chwili obecnej; klasyfikowany w ZSRR i Rosji jako ciężki krążownik lotniczy (z uwagi na formalny zakaz przepływania lotniskowców przez Dardanele). W toku budowy nosił kolejno nazwy: Riga, Lieonid Brieżniew i Tbilisi. Jest to jedyny klasyczny lotniskowiec ukończony dla marynarki ZSRR lub Rosji i największy lotniskowiec zbudowany w Europie. "Admirał Kuzniecow" przenosi do 30 samolotów i śmigłowców i wyróżnia się tym, że jako jedyny zbudowany lotniskowiec przystosowany jest do operowania z niego samolotów odrzutowych konwencjonalnego startu bez użycia katapulty. Mimo dużych rozmiarów - długość 306,45 m i wyporność maksymalna 61 390 t, okręt ten dysponuje umiarkowaną siłą bojową, znacznie mniejszą od amerykańskich lotniskowców, porównywalną w praktyce z lekkimi lotniskowcami dla samolotów pionowego startu i lądowania, co wynikło głównie z braku konsekwencji w trakcie jego projektowania i rezygnacji z zastosowania katapult dla samolotów.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

Linki zewnętrzne

Typ „Gotland”