Krążowniki lekkie typu D - Polski Serwis Naukowy

Krążowniki lekkie typu D (Danae) – seria ośmiu krążowników lekkich z okresu pierwszej i drugiej wony światowej produkowanych w Wielkiej Brytanii. Wodowane były w latach 1918–1919, z czego HMS "Danae" oraz HMS "Dragon" weszły do służby jeszcze w czasie trwania wojny, natomiast pozostałe już po rozejmie. Obie wspomniane jednostki zostały w czasie II wojny światowej wydzierżawione polskiej marynarce wojennej.

Marynarka Wojenna Rzeczypospolitej Polskiej – jeden z czterech rodzajów polskich Sił Zbrojnych, obok Wojsk Lądowych, Sił Powietrznych i Wojsk Specjalnych. Odpowiada za obronę wybrzeża i wód terytorialnych. Pod względem organizacyjnym stanowi związek operacyjny – flotę. Od 25 czerwca 2010 roku funkcję dowódcy pełni adm. fl. Tomasz Mathea.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Ogólna charakterystyka

Typ został zaprojektowany w oparciu we wcześniejszą serię okrętów C (Ceres). W stosunku do pierwowzoru miały kadłub wydłużony o 7 metrów, co pozwoliło na zainstalowanie szóstego działa kalibru 152 mm. Zwiększona została również liczba aparatów torpedowych z 8 do 12. Sylwetka oraz podstawowe parametry techniczno-taktyczne pozostały jednak bez większych zmian.

Krążownik lekki - klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników. Obecnie, podobnie jak i inne okręty artyleryjskie, zanikła. Do tej klasy należały też krążowniki przeciwlotnicze.

Żywa torpeda – pojazd podwodny z materiałem wybuchowym przeznaczona do ataków samobójczych (np. Kaiten) lub dywersyjnych. Większość pojazdów dawała przynajmniej teoretyczną szansę przeżycia, ale w praktyce załogi często ginęły albo dostawały się do niewoli.

W założeniu okręty tego typu miały być używane do zwalczania niszczycieli przeciwnika. Jednak już w pierwszym roku służby (ostatnim roku wojny) okazało się, że mają zbyt małą prędkość, żeby móc wypełniać to zadanie. Ich prędkość maksymalna (29 węzłów) była niższa o przynajmniej kilka węzłów od budowanych w tym czasie niszczycieli przeciwnika. Błąd ten został naprawiony w kolejnej serii E (Emerald), które rozwijały o 4 węzły więcej (33 węzły). Okręty typu D były jednak silnie opancerzone i uzbrojone przez co doskonale nadawały się jako okręty zwiadowcze.

U-Boot (niem.: Unterseeboot = okręt podwodny, dosłownie podmorski) – skrótowe oznaczenie niemieckich okrętów podwodnych. Poszczególne okręty nosiły oznaczenie w formie litery U z numerem (w okresie I wojny światowej istniały ponadto serie małych okrętów UB i podwodnych stawiaczy min UC).

Niszczyciel (zwany wcześniej kontrtorpedowcem) – klasa uniwersalnych, szybkich okrętów torpedowo-artyleryjskich średniej wielkości, obecnie rakietowo-artyleryjskich (niszczyciele rakietowe).

Jednostki

W październiku 1916 roku zamówione zostały trzy pierwsze jednostki:

"Danae" – zbudowany w stoczni Sir W. G. Armstrong Whitworth and Company w Newcastle upon Tyne; położenie stępki 11 grudnia 1916; wodowanie 26 stycznia 1918; ukończenie 18 lipca 1918. Od dnia 4 października 1944 wydzierżawiony polskiej marynarce wojennej jako ORP "Conrad". Zwrócony Wielkiej Brytanii w dniu 28 września 1946 roku. Sprzedany na złom 22 stycznia 1948.

"Dauntless" – zbudowany w stoczni Palmers Shipbuilding and Iron Company w Jarrow; położenie stępki 3 stycznia 1917; wodowanie 10 kwietnia 1918; ukończenie 2 grudnia 1918; sprzedanie na złom 13 lutego 1946.

"Dragon" – zbudowany w stoczni Scotts Shipbuilding and Engineering Company w Greenock; położenie stępki 24 stycznia 1917; wodowanie 29 grudnia 1917; ukończenie 16 sierpnia 1918. Od dnia 15 stycznia 1943 wydzierżawiony polskiej marynarce wojennej jako ORP "Dragon". Uszkodzony przez niemiecką żywą torpedę typu Neger w dniu 8 lipca 1944 w pobliżu Caen. Osadzony na dnie jako falochron sztucznego portu na plażach Normandii w dniu 20 lipca 1944.

W lipcu 1917 zamówione zostały kolejne trzy jednostki:

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Hebburn – miasto w Anglii, w hrabstwie ceremonialnym Tyne and Wear, w dystrykcie (unitary authority) South Tyneside. Leży 7 km na wschód od centrum Newcastle i 396 km na północ od Londynu. W 2001 miasto liczyło 18 808 mieszkańców.

"Delhi" – zbudowany w stoczni Armstrong Whitworth; położenie stępki 29 października 1917; wodowanie 23 sierpnia 1918; ukończenie 7 lipca 1919; sprzedany na złom 22 stycznia 1948.

"Dunedin" – zbudowany w stoczni Armstrong Whitworth; położenie stępki 5 listopada 1917; wodowanie 19 listopada 1918; ukończenie w Devonport Royal Dockyard w październiku 1919. W 1925 przekazany marynarce wojennej Nowej Zelandii. Storpedowany i zatopiony przez niemieckiego U-Boota U-124 na południowym Atlantyku w dniu 24 listopada 1944.

"Durban" – zbudowany w stoczni Scotts Shipbuilding and Engineering Company; położenie stępki 22 lipca 1918; wodowanie 29 maja 1919; ukończenie w stoczni Devonport Royal Dockyard 1 września 1921. Osadzony na dnie jako falochron sztucznego portu na plażach Normandii w dniu 9 lipca 1944.

W marcu 1918 zamówione zostało ostatnie sześć jednostek tej serii:

Jarrow - miasto w Wielkiej Brytanii, w Anglii, w regionie North East England, w hrabstwie Tyne and Wear. W 2001 r. miasto to zamieszkiwało 27 000 osób.

Krążowniki lekkie typu Emerald lub typu E – brytyjskie lekkie krążowniki zaprojektowane jeszcze podczas trwania I wojny światowej, ale przyjęte do służby dopiero 8 lat po jej zakończeniu. Była to najkrótsza seria brytyjskich krążowników, składająca się tylko z dwóch jednostek: HMS "Emerald" i HMS "Enterprise".

"Despatch" – zbudowany w stoczni Fairfield Shipbuilding and Engineering Company w Govan; położenie stępki 8 lipca 1918; wodowanie 24 września 1919; ukończenie w stoczni Chatham Royal Dockyard 2 lipca 1922; sprzedanie na złom 5 kwietnia 1946.

"Diomede" – zbudowany w stoczni Vickers Limited w Barrow-in-Furness; położenie stępki 3 lipca 1918; wodowanie 29 kwietnia 1919; ukończenie w Portsmouth Royal Dockyard 24 lutego 1922. W 1925 roku przekazany marynarce wojennej Nowej Zelandii. Sprzedany na złom 5 kwietnia 1946.

"Daedalus" – zamówiony w stoczni Armstrong Whitworth; zamówienie anulowane 26 listopada 1918.

"Daring" – zamówiony w stoczni William Beardmore and Company w Clydebank; zamówienie anulowane 26 listopada 1918.

"Desperate" – zamówiony w stoczni R. & W. Hawthorn Leslie and Company w Hebburn; zamówienie anulowane 26 listopada 1918.

"Dryad" – zamówiony w stoczni Vickers; zamówienie anulowane 26 listopada 1918.

Przypisy

Jerzy Pertek: Krążowniki "Dragon" i "Conrad". Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1969, s. 8–10.