Krążowniki lotnicze projektu 1143 - Polski Serwis Naukowy

Krążowniki lotnicze projektu 1143 (typu Kijew lub Kreczet, w kodzie NATO Kiev) – seria radzieckich okrętów klasy krążowników lotniczych, przenoszących samoloty pionowego startu i lądowania, klasyfikowanych też poza ZSRR jako lekkie lotniskowce. Projekt 1143 składał się z dwóch jednostek: "Kijew" i "Mińsk", lecz do tego typu zalicza się także zmodyfikowany okręt "Noworosyjsk" (proj. 11433). Dalszym rozwinięciem był okręt "Admirał Gorszkow" projektu 11434 (ex. "Baku"). Od momentu wejścia do służby pierwszego "Kijewa" w 1975, prawie aż do końca istnienia ZSRR jednostki te były największymi okrętami marynarki radzieckiej (miano to odebrał im dopiero lotniskowiec "Admirał Kuzniecow" w 1991).

Hawker Siddeley (BAe) Harrier - brytyjski samolot rozpoznawczy i bliskiego wsparcia, posiadający zdolność krótkiego i pionowego startu i lądowania (V/STOL), należący do pierwszej generacji serii Harrier. Początkowo produkowany przez Hawker Siddeley, następnie BAe. W USA oznaczony jako AV-8A Harrier. Rodzina Harrier obejmuje eksperymentalne i produkowane seryjnie wersje samolotów, włączając najbardziej zmodernizowaną wersję drugiej generacji AV-8B Harrier II.
Chińska Republika Ludowa (skr. ChRL; chiń. trad. 中華人民共和國, uproszcz. 中华人民共和国; pinyin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó; posłuchaj po chińsku ?/i; pop. Chiny, trad. 中國,uproszcz. 中国, pinyin: Zhōngguó) – państwo w Azji wschodniej, obejmujące historyczne Chiny (bez Tajwanu) oraz Tybet i inne ziemie w Azji Środkowej zamieszkane w sumie przez 56 grup etnicznych. Chiny to najludniejsze państwo świata o populacji przekraczającej 1,3 mld osób. Pod względem powierzchni jest 4. na świecie, a pod względem wielkości gospodarki (PKB nominalny) – 3. (w 2007 r., po USA, i Japonii lub też 2. (PKB realny) po USA. Prawdopodobnie w 2010 roku Chiny staną się największą gospodarką na świecie po USA.

Projektowanie

Pierwszymi okrętami lotniczymi w marynarce ZSRR były dwa krążowniki śmigłowcowe projektu 1123 (typu Moskwa), przeznaczone do zwalczania okrętów podwodnych. Jeszcze w trakcie ich budowy podjęto prace nad ich dalszym rozwinięciem, z większą liczbą zabieranych śmigłowców i większymi możliwościami bojowych, pod oznaczeniem projektu 1123.3. Jednakże, po oblataniu w 1967 pierwszego radzieckiego eksperymentalnego samolotu pionowego startu i lądowania (VTOL) Jak-36, zdecydowano wykorzystać samoloty takiego rodzaju jako uzbrojenie nowo projektowanych jednostek. Zwolennikiem samolotów VTOL w działaniach na morzu stał się zwłaszcza sekretarz KC KPZR do spraw przemysłu zbrojeniowego, Dmitrij Ustinow. Dla samolotów takich wystarczające były mniejsze i tańsze okręty, niż klasyczne lotniskowce, których budowie kierownictwo kraju było niechętne. W świetle tego, we wrześniu 1968 rząd ZSRR zdecydował przerwać projektowanie jednostek projektu 1123.3, które były za małe do pełnienia nowych zadań (wyporność 13 100 t) i podjąć prace nad nowym większym okrętem lotniczym o numerze projektu 1143, który otrzymał w ZSRR kryptonim "Kreczet".

Sonar (ang. Sound Navigation and Ranging – nawigacja i wyznaczanie odległości za pomocą dźwięku) – rodzaj echosondy jedno lub wielowiązkowej, dzięki której uzyskujemy obraz całego dna, oraz obiektów w niej zanurzonych (odgłos pracy sonaru ?/i).
Gruszka dziobowa - przednia część kadłuba niektórych statków. Występuje w kształcie walcowatego zgrubienia w dolnej części dziobu opływowo łączącego się z kadłubem. Jej zadaniem jest zmniejszenie oporu falowego (o 10% i więcej) poprzez zmianę rozkładu ciśnienia wody wzdłuż kadłuba i neutralizacja wpływu fali dziobowej.

W odpowiedzi na postawione wymagania, w Newskim Biurze Konstrukcyjnym opracowano aż 9 różnych projektów wstępnych okrętów, w tym lotniskowiec zbliżony do klasycznego, wyposażony dodatkowo w możliwość bazowania samolotów klasycznego startu i lądowania MiG-23 startujących za pomocą katapulty oraz lotniskowiec z napędem atomowym. Ostatecznie wybrano projekt dużego okrętu o napędzie klasycznym, wyposażonego jedynie w samoloty VTOL i śmigłowce, z pokładem lotniczym na lewej burcie i nadbudówką przesuniętą na prawą burtę, posiadający jednocześnie silne uzbrojenie rakietowe i przeciwpodwodne. Początkowo nowe jednostki były klasyfikowane jako krążowniki przeciwpodwodne z wyposażeniem lotniczym, a od 1977 jako ciężkie krążowniki lotnicze (TAKR – tjażjołyj awianiesuszczyj krejser). Jedną z przyczyn takiej klasyfikacji był zakaz przechodzenia lotniskowców przez Dardanele. Projekt techniczny zatwierdzono w kwietniu 1970. Jednocześnie, w 1971 zbudowano w biurze konstrukcyjnym Jakowlewa samolot Jak-36M, mający stanowić główne uzbrojenie nowych okrętów, a od 1974 podjęto jego produkcję seryjną. W 1977 samolot oficjalnie przyjęto na uzbrojenie marynarki ZSRR pod nowym oznaczeniem Jak-38.

Broń masowego rażenia, broń masowej zagłady – współczesne środki walki przeznaczone do rażenia organizmów żywych i częściowo sprzętu bojowego na ogromną (masową – stąd nazwa) skalę, tzn. na wielkich obszarach. Stosowany jest skrót: broń ABC (od pierwszych liter: atomowa, biologiczna, chemiczna) lub broń NBC (nuklearna, biologiczna, chemiczna).
Śmigłowcowiec – ogólne określenie klas okrętów, których podstawową cechą jest przystosowanie do bazowania na nich śmigłowców. Klasę śmigłowcowców utożsamia się najczęściej z krążownikami śmigłowcowymi, natomiast wyróżnia się jeszcze osobno śmigłowcowce desantowe. Śmigłowcowce zabierają od 4 do kilkudziesięciu śmigłowców i posiadają odpowiednio duże lądowisko, czasami zajmujące większość pokładu oraz hangary do przechowywania śmigłowców. Określenie to nie obejmuje natomiast okrętów przenoszących jeden lub dwa śmigłowce, jako uzupełnienie innego uzbrojenia.

Budowa

Budowę krążowników lotniczych zlecono stoczni w Nikołajewie, dysponującej największą pochylnią w ZSRR (numer "0"). Stępkę pod budowę pierwszego okrętu serii, który otrzymał nazwę "Kijew" (Kijów) położono 21 lipca 1970 (numer stoczniowy S-101). Jego kadłub wodowano 26 grudnia 1972. Po pracach wyposażeniowych, od maja 1975 "Kijew" przechodził próby odbiorcze. Już 15 kwietnia 1975, przed wcieleniem do służby, podniesiono na nim banderę. 18 maja 1975 po raz pierwszy na okręcie wylądował Jak-36M. Pierwszy etap prób okręt zakończył i został odebrany przez komisję marynarki 28 grudnia 1975, wchodząc faktycznie do służby.

R-60 – radziecki/rosyjski lekki pocisk rakietowy przeznaczony do zwalczania celów powietrznych na krótkich dystansach, w warunkach walki powietrznej, naprowadzany termicznie (na źródło promieniowania podczerwonego). W nomenklaturze NATO pocisk nosi oznaczenie AA-8 Aphid (ang. - mszyca). Pocisk ten był eksportowany do wielu krajów i nadal pozostaje w uzbrojeniu wielu sił zbrojnych.
Kijew - radziecki lekki lotniskowiec projektu 1143 w ZSRR klasyfikowany jako krążownik lotniczy. Okręt wszedł do służby w 1975. Po wycofaniu ze służby w 1993 sprzedany w 1996 Chinom, gdzie został przebudowany na okręt muzeum.

Stępkę drugiej bliźniaczej jednostki "Mińsk" (Mińsk) położono 28 grudnia 1972 (numer stoczniowy S-102), tuż po wodowaniu "Kijewa". Kadłub wodowano 30 września 1975. Już 19 lutego 1978 podniesiono na nim banderę. Od lutego 1978 "Mińsk" przechodził próby morskie i odbiorcze, które zakończono 27 września 1978, kiedy to wszedł do służby. Różnice między "Mińskiem" a pierwszą jednostką były niewielkie, m.in. zastosowano na nim nowsze działka 30 mm AK-630M i niektóre systemy elektroniczne. Przewidziano też powiększenie grupy lotniczej do 36 maszyn, ale w praktyce utrzymywano 22.

Rakietowa bomba głębinowa jest to pocisk rakietowy, którego głowicę bojową stanowi bomba głębinowa, przeznaczony do zwalczania celów podwodnych. W ten sposób bomba głębinowa przenoszona jest przez napęd rakietowy i wpada do wody w pewnej odległości od okrętu, od kilkudziesięciu metrów do kilku kilometrów. Rakietowe bomby głębinowe wystrzeliwane są ze specjalnych wyrzutni, najczęściej sprzężonych po kilka-kilkanaście luf lub prowadnic.
Wyrzutnia torpedowa — urządzenie służące do wystrzeliwania torped lub innych aparatów pływających z okrętu , wyjątkowo z lądu lub budynku, np. torpedowni.

Początkowo planowano budowę tylko dwóch jednostek projektu 1143, jednak następnie zdecydowano zbudować dalsze dwie okręty według ulepszonego projektu. Pierwszy z nich, "Noworossijsk" (Noworosyjsk), zaliczał się do projektu 11433 (początkowo opracowywanego jako projekt 1143M). Stępkę pod jego budowę położono 30 września 1975 w Nikołajewie (numer stoczniowy S-103). Mimo trwającej budowy kadłuba, projekt techniczny podlegał zmianom i zaakceptowano go dopiero w maju 1978. Okręt wodowano 26 grudnia 1978. Po ukończeniu, od stycznia do maja 1982 przechodził próby morskie i próby odbiorcze. 14 sierpnia 1982 okręt przyjęto do służby i 15 sierpnia podniesiono na nim banderę.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Czwarty okręt, "Baku", należał już do znacznie ulepszonego projektu 11434 (położenie stępki 26 grudnia 1978, wodowanie 31 marca 1982, przyjęcie do służby 11 grudnia 1987), 4 października 1990 przemianowany na "Admirał Gorszkow". Od poprzednich różnił się głównie uzbrojeniem i wyposażeniem elektronicznym oraz nieco zwiększoną wypornością i szerokością pokładu (opisany bliżej osobno).

Krążownik rakietowy - klasa współczesnych dużych okrętów, o silnym uniwersalnym uzbrojeniu, w skład którego wchodzą pociski rakietowe. Krążowniki rakietowe pojawiły się pod koniec lat 50. XX wieku.
Bomba lotnicza to rodzaj wybuchowej broni (bomby) zrzucanej z samolotu lub innego statku powietrznego, przeznaczonej do niszczenia celów naziemnych lub nawodnych.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)