Kraj Sudetów - Polski Serwis Naukowy

Pogranicze czesko-niemieckie zajęte przez III Rzeszę w październiku 1938 - zaznaczone kolorem

Okręg Rzeszy Sudetenland

Herb Niemców sudeckich

Flaga Niemców sudeckich

Kraj Sudecki (t. Kraj Sudetów, niem. Sudetenland, Sudetengebiet, Sudetenraum, cz. Sudety) – region Czechosłowacji obejmujący pogranicze czesko-niemieckie i czesko-austriackie w Sudetach, Rudawach, Szumawie, Lesie Czeskim i Morawach południowych zamieszkany od dawna przez Niemców sudeckich (niem. Sudetendeutsche). W skład Kraju Sudeckiego wchodziły ziemie Czech, Moraw i Śląska Czeskiego.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Zamieszkane przez Niemców regiony czeskiej części Czechosłowacji w 1918 r.:

"Niemieckie Czechy" (niem. Deutschböhmen, cz. Německé Čechy) ze stolicą w Libercu,

"Kraj Sudecki" (niem. Sudetenland, cz. Sudety, Sudetsko) ze stolicą w Opawie,

"Niemieckie Morawy Południowe" (niem. Deutschsüdmähren, cz. Německá jižní Morava) ze stolicą w Znojmie i

"Okręg Szumawski" (niem. Böhmerwaldgau, cz. Šumavská župa, też "Deutsch-Südböhmen") ze stolicą w Vimperku

były obiektem irredenty ze strony Niemiec. W sprzyjającej atmosferze politycznej - na mocy układu monachijskiego - ziemie te zostały zbrojnie zajęte przez Niemcy w październiku 1938. Z ich północnej części utworzono Okręg Rzeszy Kraj Sudetów w skrócie Okręg Sudecki (niem. Reichsgau Sudetenland, krócej Sudetengau, cz. Říšská župa Sudety, krócej Sudetská župa), zaś tereny południa Czech przyłączono do okręgów Bawarii i do okręgów utworzonych w miejscu zaanektowanej Austrii.

Powiat Karlowe Wary (czes. Okres Karlovy Vary) to powiat w kraju karlowarskim (okręg terytorialny: kraj zachodnioczeski) w Republice Czeskiej. Jego siedziba znajduje się w mieście Karlowe Wary. Powierzchnia powiatu wynosi 1 628,23 km², zamieszkuje go 121 212 osób (gęstość zaludnienia wynosi 74,45 mieszkańców na 1 km²). Powiat ten liczy 55 miejscowości, w tym 9 miast.

Kadaň (niem. Kaaden) - miasto w Czechach, w kraju usteckim. Według danych z 31 grudnia 2003 powierzchnia miasta wynosiła 6 562 ha, a liczba jego mieszkańców 17 639 osób.

Stolicą Okręgu Sudeckiego był Liberec (niem. Reichenberg) a sam Okręg Rzeszy Kraj Sudetów dzielił się na trzy rejencje:

rejencja chebska (niem. Regierungsbezirk Eger, cz. vládní obvod Cheb),

rejencja ujska (niem. Regierungsbezirk Aussig, cz. vládní obvod Ústí nad Labem),

rejencja opawska (niem. Regierungsbezirk Troppau, cz. vládní obvod Opava).

Czechosłowacja oddając Niemcom Kraj Sudecki, pozbawiła się większości swoich umocnień granicznych i osłabiła swoje szanse na obronę. Inwazja i aneksja została dokonana przez III Rzeszę 15 marca 1939 niemal bez przeszkód. Po ostatecznym zagarnięciu Czech, z ich pozostałej (nie zaanektowanej wcześniej) części utworzono Protektorat Czech i Moraw.

Powiat Opawa (czes. Okres Opava) to powiat w kraju morawsko-śląskiego (okręg terytorialny: kraj północnomorawski) w Republice Czeskiej. Jego siedziba znajduje się w Opawie. Powierzchnia powiatu wynosi 1 113,11 km², zamieszkuje go 179 152 osób (gęstość zaludnienia wynosi 160,95 mieszkańców na 1 km²). Powiat ten liczy 77 miejscowości, w tym 7 miast.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Po klęsce III Rzeszy w II wojnie światowej tereny te zostały włączone z powrotem do odnowionej Czechosłowacji (przywrócono granicę z lat 1920-1937). W celu uniknięcia ponownej fali irredenty Niemcy sudeccy zamieszkujący te tereny zostali pod przymusem wysiedleni do Niemiec (tzw. Dekrety Beneša). Czesi określali ten region od 1945 r. jako pohraniční území albo české pohraničí (pogranicze czeskie).

Dekrety Beneša (także: Dekrety Benesza, w jęz. czes. oficjalnie: Dekrety presidenta republiky, potocznie: Benešovy dekrety) – seria aktów prawnych wydanych przez rząd Republiki Czechosłowackiej na uchodźstwie w latach 1940-1945, w okresie niestnienia parlamentu podczas okupacji niemieckiej w okresie II wojny światowej. Wszystkie dekrety otrzymywały kontrasygnatę prezydenta republiki Edvarda Beneša i stąd też powszechnie nazywane są Dekretami Benesza.

Sudetendeutsche Landsmannschaft (SL, pol. Ziomkostwo Sudeckoniemieckie, czes. Sudetoněmecké krajanské sdružení albo Sudetoněmecký landsmanšaft) jest organizacją (stowarzyszeniem) działającą na terenie Niemiec i Austrii. Jej głównym celem jest pielęgnacja kultury Niemców Sudeckich. Ziomkostwo Sudeckoniemieckie jest organizacją wypędzonych i przesiedleńców z Kraja Sudetów, ich potomków (bez ograniczenia liczby generacji) oraz osób popierających Ziomkostwo. Jako stowarzyszenie jest członkiem Związku Wypędzonych (Bund der Vertriebenen – BdV).

Podział administracyjny Okręgu Rzeszy Kraj Sudetów / Reichsgau Sudetenland (1938-1945)

Regierungsbezirk Aussig

Stadtkreise

Aussig, Reichenberg

Landkreise

Aussig, Bilin, Böhmisch Leipa, Braunau, Brüx, Dauba, Deutsch Gabel, Dux, Friedland (Isergebirge), Gablonz an der Neiße, Hohenelbe, Komotau, Leitmeritz, Reichenberg, Rumburg, Schluckenau, Teplitz-Schönau, Tetschen-Bodenbach, Trautenau, Warnsdorf

Regierungsbezirk Eger (siedziba: Karlsbad)

Stadtkreise

Eger, Karlsbad

Pogranicze - obszar położony blisko jakiejś granicy oddzielającej terytoria różniące się pod pewnym cechami. Najczęściej chodzi tu o granice państwowe. Na obszarach pogranicza obserwuje się przemieszanie pewnych cech z obu sąsiadujących ze sobą obszarów.

Protektorat Czech i Moraw (czes. Protektorát Čechy a Morava, niem. Protektorat Böhmen und Mähren), autonomiczna jednostka administracyjna utworzona 16 marca 1939 przez niemiecką Rzeszę z okupowanych od 15 marca 1939 Czech, Moraw i Śląska Czeskiego, nie przyłączonych w konsekwencji układu monachijskiego do III Rzeszy 30 września 1938 jako Kraj Sudetów (niem. Sudetenland). Większość społeczności międzynarodowej nigdy nie uznała istnienia tego tworu.

Landkreise

Asch, Bischofteinitz, Eger, Elbogen, Falkenau an der Eger, Graslitz, Kaaden, Karlsbad, Luditz, Marienbad, Mies, Neudek, Podersam, Preßnitz, Saaz , Sankt Joachimsthal (siedziba: Karlowe Wary), Tachau, Tepl

Regierungsbezirk Troppau

Stadtkreis

Troppau

Landkreise

Bärn, Freiwaldau, Freudenthal, Grulich, Hohenstadt, Jägerndorf, Landskron, Mährisch Schönberg, Mährisch Trübau, Neu Titschein, Römerstadt, Sternberg, Troppau, Wagstadt, Zwittau

Rejencja opawska (niem. Regierungsbezirk Troppau) - niemiecka jednostka administracyjna Okręgu Rzeszy Kraj Sudetów funkcjonująca w latach 1938-1945 na terenie części Czechy.

Czechy (czes. Čechy, łac. Bohemia, niem. Böhmen) – jedna z trzech historycznych ziem czeskich (krajów korony świętego Wacława), wraz z Morawami i Śląskiem Czeskim wchodząca w skład dzisiejszej Republiki Czeskiej.