Kraków Główny - Polski Serwis Naukowy

Rozkład jazdy z 1862 r

Widok dworca od strony nastawni

Kraków Główny – dworzec kolejowy w Krakowie, obsługujący pociągi pasażerskie wszystkich rodzajów. Według kategoryzacji PKP ma najwyższą kategorię A.

Ruch na stacji kierowany jest z jednej nastawni dysponującej "KG", wyposażonej w urządzenia przekaźnikowe typu "E". W związku z posadowieniem obiektu dworca na filarach, kierowane są na niego tylko pociągi pasażerskie. Wszystkie pociągi towarowe omijają centrum miasta tzw. małą obwodnicą przez stację towarową Kraków Olsza.

Taxi − francuski film komediowy z 1998 roku w reżyserii Gerarda Piresa. Zapoczątkował on całą serię komedii akcji, na którą do roku 2007 złożyły się cztery tytuły; saga ta uznawana jest za jedną z najbardziej dochodowych francuskich serii filmowych.
Rzeczpospolita Krakowska, Wolne Miasto Kraków, Rzeczpospolita Krakowska Wolna, Niepodległa i Ściśle Neutralna[1] (1815-1846) – państwo utworzone na kongresie wiedeńskim, pozostające pod kontrolą trzech państw sąsiednich: Imperium Rosyjskiego, Królestwa Prus i Cesarstwa Austrii. Państwo to zostało utworzone 18 października 1815 r. z południowego skrawka Księstwa Warszawskiego i było pół-demokratyczną republiką konstytucyjną opartą na Kodeksie Napoleona i własnej konstytucji.

Budynek dworca stanowi jeden z obiektów na trasie Krakowskiego Szlaku Techniki utworzonego 6 kwietnia 2006 r.

Historia

Pierwotny dworzec kolejowy w Krakowie powstał w latach 1844-1847 według neogotyckiego projektu wrocławskiego architekta Petera Rosenbauma, jako stacja końcowa Kolei Krakowsko-Górnośląskiej.

Początkowo planowano wybudowanie dworca w okolicach Łobzowa lub w rejonie wulotu ul. Długiej, ostatecznie wybór padł jednak na obszerną realność Józefa Brodowicza, leżącą w dzielnicy Wesoła, między Ogrodem Strzeleckim, ul. Lubicz i ul. Pawią. Tereny te nabyto za 200 tys. złp. w połowie roku 1844, zakupując też nowy, usytuowany tam pałacyk, w którym umieszczono przeniesione z położonej w Rynku Głównym kamienicy Treutlera biura kolejowe. Dn. 12 października 1844 r. o godz. 12:00 poświęcono kamień węgielny pod mający powstać budynek dworca. W uroczystości wzięli udział rezydenci Rosji i Prus, przedstawiciele władz Wolnego Miasta Krakowa, delegaci władz ze Śląska, goście z Prus i Królestwa Polskiego, członkowie Towarzystwa Kolei Krakowsko-Górnośląskiej oraz licznie zgromadzeni krakowianie. Uroczyste otwarcie dworca i uruchomienie linii kolejowej z Krakowa do Mysłowic nastąpiło 13 października 1847 roku. Budynek nowego dworca wzniesiono w modnym w poł. XIX w. stylu neogotyckim, znamiennym dla pruskiego budownictwa kolejowego (budowniczy był inżynierem kolei górnośląskich z Wrocławia). Fasada zachodnia posiadała trzy ryzality, z których środkowy był bardziej wysunięty, wyższy i szerszy od pozostałych, usytuowanych na skrzydłach gmachu. W ryzalitach tych umieszczono wejścia do poczekalni, kas i biur kolejowych. Fasady południowa i północna miały wyższe części środkowe, ozdobione po bokach wielkimi oknami, między którymi znajdowały się cztery wysokie kolumny zakończone sklepionymi łukami. Pod każdym z trzech łuków biegły tory kolejowe umożliwiające wjazd pociągów do krytej hali, gdzie umieszczono perony. Hala peronowa nakryta była szklanym dachem, który umocowano na żelaznych wiązaniach podtrzymywanych przez żelazne filary. Rozplanowanie gmachu dworca dostosowane zostało do planowanego w przyszłości przelotowego ruchu kolejowego z zachodu na wschód. Tory przebiegały przez całą długość hali dworcowej, kończąc się na skraju ul. Lubicz, gdzie znajdowała się tarcza obrotowa służąca do kierowania parowozów na inne tory lub do ich zawracania. Pierwotny dworzec krakowski oddalony był od ul. Lubicz o ok. 50 metrów. Przed budynkiem od strony zachodniej umieszczono podjazd dla powozów i dorożek oraz zieleniec. Od strony północnej wznosiły się magazyny, warsztaty i inne zabudowania kolejowe.

Linia kolejowa nr 100 – linia kolejowa o długości 19,045 km, łącząca stację Kraków Mydlniki ze stacją Gaj. Linia dwutorowa, zelektryfikowana, obecnie używana jako linia towarowa omijająca dworzec Kraków Główny (wchodzi w skład kolei obwodowej w Krakowie jako tzw. mała obwodnica).
Śląsk (śl. Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – region i kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Ta historyczna kraina dzieli się na Dolny i Górny Śląsk oraz Śląsk Cieszyński. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

Przedłużenie linii w kierunku wschodnim (1856) i dalsza rozbudowa węzła kolejowego spowodowała konieczność znacznej rozbudowy dworca, której dokonano w latach 1869–1871, przy zachowaniu nowoczesnego jak na tę epokę układu funkcjonalnego. Po likwidacji ogrodów przydworcowych, budynek dworca został wówczas powiększony niemal dwukrotnie, do obszaru zajmowanego obecnie, nadano mu też nieco nowocześniejszą formę architektoniczną. Kolejne modernizacje miały miejsce w latach 1892–1893 (budowa żelbetonowego tunelu pod peronami) i 1920 (rozbudowa). Równocześnie powstawały elementy infrastruktury przydworcowej, jak m.in. hala peronowa (ok. 1870, zastąpiona przez nową halę ok. 1895), parowozownia z warsztatami, osiedle dla pracowników kolei (realizowane etapami 1869–1925), wiadukt nad ul. Lubicz (1898, autorstwa Teodora Talowskiego), wieża wodna (najnowsza ok. 1925) czy drukarnia kolejowa (1927). W latach 30., w związku m.in. z budową linii kolejowej do Kielc i Warszawy, całkowicie przebudowano układ torowy dworca, burząc halę dworcową i zwiększając liczbę peronów. W tej, z grubsza biorąc, postaci dworzec przetrwał przez kolejne kilkadziesiąt lat.

Nowa Huta – historyczna część obszaru Krakowa powstała w latach 1949–1990, zaprojektowana od podstaw. W latach 1949 do 1951 samodzielna jednostka osadnicza zlokalizowana na wschód od Krakowa, w założeniu mająca stać się socrealistycznym miastem. Od 1951 dzielnica administracyjna Krakowa. W 1990 w wyniku nowego podziału administracyjnego Krakowa z dzielnicy Nowa Huta wydzielonych zostało 5 dzielnic samorządowych: Dzielnica XIV Czyżyny, Dzielnica XV Mistrzejowice, Dzielnica XVI Bieńczyce, Dzielnica XVII Wzgórza Krzesławickie i Dzielnica XVIII Nowa Huta.
Ulica Lubicz – ulica w Krakowie biegnąca od skrzyżowania z ulicami Basztową, Pawią i Westerplatte do Ronda Mogilskiego, za którym jej przedłużeniem jest ul. Mogilska.

W minionym stuleciu kilkakrotnie rozważano likwidację dworca w dotychczasowej lokalizacji. Plan rozbudowy Krakowa z 1934 zakładał realizację nowego budynku w odległości ok. 300 metrów na północ od dotychczasowego, który zamierzano rozebrać. W okresie Generalnego Gubernatorstwa niemieccy okupanci rozważali likwidację średnicowej linii kolejowej (w jej miejscu miałaby powstać aleja miejska) i budowę nowej po zachodniej stronie miasta, wraz z nowym dworcem kolejowym w planowanej monumentalnej dzielnicy rządowej na Dębnikach. Podobne zamierzenia sformułowały władze PRL w związku z budową w latach 50. Nowej Huty, z tym że nowa linia średnicowa miała przebiegać na wschód od dotychczasowej, a nowy dworzec powstałby w okolicach Ronda Mogilskiego. Wszystkie te plany nie wyszły poza fazę wstępnych projektów.

Kielce – miasto wojewódzkie położone w południowej części centralnej Polski, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich nad rzeką Silnicą. Stanowi regionalny ośrodek gospodarczy, turystyczny oraz wystawienniczo-targowy. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 203 804 mieszkańców. Na terenie Kielc znajduje się 5 rezerwatów przyrody.
Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Obecnie dworzec znajduje się w ostatnim stadium prac modernizacyjnych, które pozwolą go w przyszłości nazwać najnowocześniejszym tego typu obiektem w kraju. Ponieważ budowa Krakowskiego Centrum Komunikacyjnego nadal nie została zakończona, kasy i zaplecze gastronomiczne pozostają nadal w zabytkowym budynku starego dworca przy ul. Lubicz. Wybudowano nowe perony, których zadaszenie pełni równocześnie rolę parkingu dla samochodów osobowych, jak również zlokalizowano tam stanowisko taksówek. Wiosną 2012 roku (w czerwcu) planowane jest ukończenie budowy podziemnej hali, która ze względu na nieporozumiemie między spółkami PKP zostanie udostępniona pasażerom dopiero na przełomie sierpnia i września.

Tunel Krakowskiego Szybkiego Tramwaju – tunel tramwajowy w Krakowie łączący Rondo Mogilskie z okolicami ul.Pawiej i Dworca Towarowego. Liczy 1 420 m długości (1 538 m wraz z rampami wjazdowymi) i jest pierwszym tego typu obiektem w kraju . Zlokalizowane zostały w nim dwa przystanki: Dworzec Główny Tunel oraz Politechnika, przez co tworzy on trzeci [styl do poprawy], po metrze warszawskim i znajdującej się również w Warszawie kolejowej linii średnicowej, system komunikacji podziemnej w Polsce. Budowa tunelu trwała z długimi przerwami łącznie 34 lata, a ostateczne otwarcie miało miejsce 11 grudnia 2008. Tunel stanowi część sieci Krakowskiego Szybkiego Tramwaju.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)