Krakusi - Polski Serwis Naukowy

Krakusi Księstwa Warszawskiego

Jeździec 2. Pułku Krakusów Konnych w czasie powstania listopadowego

Zobacz w Wikiźródłach hasło Krakusy w Encyklopedii staropolskiej

Jan Nepomucen Umiński

Generał Józef Dwernicki na czele szwadronu krakusów im. ks. Józefa Poniatowskiego

Szarża krakusów na Rosjan w Proszowicach w 1846, akwarela Juliusza Kossaka

Krakusi – lekka polska kawaleria o charakterze narodowym.

Policja Państwowa – (w skrócie PP) umundurowana i uzbrojona organizacja pełniąca funkcje porządkowe oraz antykryminalne na terenie Polski w latach 1918-1939.
14 Pułk Ułanów Jazłowieckich (14 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP, kawalerii pancernej PSZ na Zachodzie oraz oddział partyzancki Armii Krajowej.

Księstwo Warszawskie

Za początek powstania formacji Krakusów należy uznać wydane przez władze Księstwa Warszawskiego zarządzenie 20 grudnia 1812 poboru z jeźdźców 50 dymowych z departamentów: krakowskiego, poznańskiego, kaliskiego i radomskiego do wojsk księstwa. W trakcie tego poboru uzupełniono stany pułków kawalerii liniowej oraz piechoty. Z nadwyżek jakie pozostały, na rozkaz Wodza Naczelnego wojsk polskich ks. Józefa Poniatowskiego z 2000 jeźdźców zorganizowano nowy rodzaj kawalerii, której członków nazwano Krakusami. Organizatorem formacji i jej pierwszym dowódcą był gen. Jan Nepomucen Umiński, a następnie płk Aleksander Oborski (20 marca 1813) i płk Józef Dwernicki (1 stycznia 1814).

Wolny Kraj Saksonia (śrdw.-łac. Saxonia, kraina Sasów; niem. Freistaat Sachsen, górnołuż. Swobodny stat Sakska, dolnołuż. Zwězkowy kraj Sakska) – kraj związkowy w Niemczech graniczący z Polską, Czechami i z następującymi krajami związkowymi: Bawaria, Turyngia, Saksonia-Anhalt i Brandenburgia. Jego obszar wchodził w skład Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Został utworzony w 1990 roku po zjednoczeniu Niemiec. Obejmuje on w przybliżeniu obszar dawnego elektoratu a później królestwa Saksonii (patrz historia poniżej). Pod względem powierzchni Saksonia jest dziesiątym, a pod względem liczby ludności, szóstym spośród 16 niemieckich krajów związkowych. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa saxum - skała z powodu charakterystycznych czarnych saksońskich skał.
Ciężki karabin maszynowy (ckm) – szybkostrzelna broń strzelecka zespołowa, karabin maszynowy strzelający amunicją karabinową. Dużą szybkostrzelność praktyczną uzyskano dzięki zastosowaniu luf chłodzonych wodą lub szybkowymiennych luf chłodzonych powietrzem. Działanie broni najczęściej oparte na zasadzie krótkiego odrzutu lufy (np. Maxim) lub odprowadzania gazów prochowych z lufy (np. Hotchkiss). Broń strzela z ciężkiej podstawy (trójnożnej, saneczkowej, kołowej) ogniem ciągłym (długimi lub krótkimi seriami). Podstawa często umożliwia prowadzenie ognia przeciwlotniczego.

Krakusi wyróżniali się strojem który składał się z chłopskiej sukmany w kolorze granatowym lub białym, czapki rogatywki w kolorze czerwonym z kwadratowym wierzchem obramowanej czarnym barankiem na otoku. Uzbrojenie Krakusów składało się z lanc wzoru kozackiego pozbawionych proporczyków, szabli różnych wzorów i pistoletów noszonych na smyczy.

Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie) – istniało w latach 1807-1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.
Bitwa pod Lipskiem niem. Völkerschlacht bei Leipzig, znana jako bitwa narodów – bitwa stoczona pod Lipskiem w dniach 16-19 października 1813 roku między wojskami francuskimi pod przywództwem Napoleona, a wojskami koalicji antyfrancuskiej (złożonej z Austrii, Prus, Rosji i Szwecji). Była to największa bitwa w kampaniach Napoleona i jego najcięższa porażka, aczkolwiek bardziej symboliczną stała się bitwa pod Waterloo.

Strój Krakusów uległ zmianie w 1814, kiedy w Sedanie otrzymali oni kurtki tzw. wołoszki w kolorze granatowym, lamowane srebrną lub białą taśmą, z karmazynowymi kołnierzami i wyłogami oraz ozdobami z białych (oficerowie – srebrnych) sznurów. Na kurtkach na wzór ludów kaukaskich naszyto kieszenie na ładunki wzoru czerkieskiego. Otrzymali wtedy też okrągłe czapki koloru karmazynowego ozdobione promieniście sznurami srebrnymi lub białymi oraz kitkami z białych piór. Spodnie mieli koloru granatowego, obcisłe z karmazynowymi lampasami (oficerowie – srebrnymi). Uzbrojenie zwiększono do dwóch pistoletów, a na lancach zakładano proporce w kolorze karmazynowo-białym.

Generalny Inspektorat Sił Zbrojnych (GISZ) – organ pracy Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, powołany dekretem Prezydenta RP Ignacego Mościckiego z dnia 6 sierpnia 1926 "O sprawowaniu dowództwa nad siłami zbrojnymi w czasie pokoju i ustanowieniu Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych".
Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).

Pułk Krakusów wojsk Księstwa Warszawskiego, składający się czterech szwadronów po 220 jeźdźców każdy stoczył swoją pierwszą walkę 12 marca 1813 r. pod Skarszewem. Następnie w składzie VIII Korpusu Polskiego pod dowództwem ks. Józefa Poniatowskiego walczył od sierpnia do października 1813 roku na terenie Czech i Saksonii. Toczył bitwy i potyczki m. in. pod Friedlandem (17 sierpnia), Georgenwaldem (4 września), Strohweidem (9 września), Neustadtem (15 września), Frohburgiem (29 września), Luntzenauem (30 września), Zehmą (4 października), Rothą (8 października), Zetlitzem (9 października) i Wachau (16 października). Wziął udział w bitwie pod Lipskiem (19 października), gdzie był w eskorcie ks. Józefa Poniatowskiego.

Pistolet (fr.) - krótka, ręczna broń palna do walki (zarówno ataku jak i obrony) na niewielką odległość (do 50 m) a także do wymuszania posłuszeństwa na polu walki. Charakteryzuje się krótką lufą, małymi gabarytami i chwytem (rękojeścią) przystosowanym do strzelania z jednej ręki. Podstawową grupę stanowią pistolety wojskowe. Wyróżnia się także pistolety policyjne, kieszonkowe, sportowe, sygnałowe i inne. Masa pistoletu wojskowego nie przekracza na ogół 1 kg, długość lufy - 125 mm, długość całkowita - 220 mm, szybkostrzelność praktyczna - 25-40 strz/min. Kaliber broni waha się w granicach 4,6 mm - 12,7 mm. Najczęściej stosowany jest kaliber 9 mm.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Następnie pułk pod dowództwem płk. Józefa Dwernickiego walczył na terenie Francji do marca 1814 r. (m. in. pod Claye w połowie marca 1814), kończąc swój szlak bojowy pod Paryżem (30 marca). Po abdykacji Napoleona I pułk wrócił do Polski. Część pułku stanowiła honorową eskortę trumny z prochami ks. Józefa Poniatowskiego w czasie przewożenia ich z Lipska do Warszawy. Pod koniec 1814 roku część żołnierzy Pułku Krakusów wcielono do 1 Pułku Ułanów, a resztę zdemobilizowano.

Sukmana - dawne męskie okrycie wierzchnie z sukna samodziałowego (prosta tkanina z krosna ręcznego), długie do kostek lub kolan, rozszerzane poniżej pasa, z długimi do nadgarstków rękawami, dopasowane na piersiach. Rzadko barwiona, zwykle w kolorze naturalnej jasnej wełny, szarawa lub bura, brązowa.
Bronisław Gembarzewski (ur. 30 maja 1872 w Petersburgu, zm. 11 grudnia 1941 w Warszawie) – pułkownik saperów Wojska Polskiego, historyk wojskowości, muzeolog, wieloletni dyrektor Muzeum Narodowego i Muzeum Wojska w Warszawie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)