Krater Silverpit – przykryta osadami morskimi formacja znajdująca się na dnie Morza Północnego w pobliżu wschodniego wybrzeża Wielkiej Brytanii. Został odkryty w roku 2002 podczas analizy danych sejsmicznych zebranych w czasie poszukiwania ropy naftowej. Niektórzy naukowcy uważają, że powstał on na skutek uderzenia w powierzchnię Ziemi ciała niebieskiego, ale zaproponowano również inne hipotezy.

Badania pozwoliły oszacować wiek krateru Silverpit na od 45 do 74 milionów lat (górna kreda, paleocen, eocen). Na granicy kredy i paleocenu miało miejsce wymieranie kredowe (wielkie wymieranie dinozaurów oraz innych form życia). Istnieje hipoteza, według której Ziemia zderzyła się w tym czasie nie z jednym obiektem, lecz z całą formacją ciał poruszających się w Układzie Słonecznym. Taka katastrofa mogła mieć przebieg zbliżony do obserwowanej w roku 1994 kolizji komety Shoemaker-Levy 9 z Jowiszem. Autorzy hipotezy wielu kraterów sugerują, że kilka innych miejsc na Ziemi może nosić ślady zderzeń z tego samego okresu.

Odkrycie

Widok perspektywiczny pofalowanej powierzchni krateru z kierunku północno-wschodniego, ukazuje centralny krater oraz otaczające go pierścienie. Kolory umowne odpowiadają różnym głębokościom (czerwony/żółty=płytko; niebieski/fioletowy=głęboko). Obraz został opracowany przez Phila Allena z PGL oraz Simona Stewarta z BP

Krater został odkryty podczas analizy danych sejsmicznych zebranych przez geologów poszukujących podmorskich złóż ropy naftowej, Simona Stewarta z BP oraz Philipa Allena z firmy Production Geoscience Ltd, w odległości 130 km od estuarium Humber. Allen zauważył na wygenerowanej mapie szereg współśrodkowych pierścieni. Początkowo nie miał pojęcia, skąd się one wzięły. Dziwna formacja wzbudziła jego zainteresowanie, więc postanowił powiesić jej mapę na ścianie w swoim biurze w nadziei, że ktoś wyjaśni mu, z czym ma do czynienia. Stewart w zupełnie innej sprawie trafił do biur Production Geoscience i przypadkiem zauważył wydruk z pierścieniami. Zasugerował, że może to być krater uderzeniowy powstały na skutek upadku ciała niebieskiego na powierzchnię planety. W roku 2002 Allen i Stewart opublikowali wspólnie artykuł w Nature. Krater otrzymał nazwę po lokalnym rejonie wędkarskim Silver Pit.

Badania wskazują, że w czasie powstania krateru głębokość wody mogła mieścić się w zakresie od 50 do 300 m. Inny Krater Chicxulub powstał w tym samym okresie w Ameryce Środkowej, która wtedy należała z Europą do jednego kontynentu Laurazji.

Przez miliony lat ogromny kontynent uległ rozpadowi, a Amerykę i Europę rozdzielił Ocean Atlantycki. Nad kraterem zbierały się morskie osady, które całkowicie go przykryły warstwą o grubości 1500 m. Morze przykrywające krater wielokrotnie ustępowało lądowi a potem powracało, na skutek zmian poziomu Oceanu Światowego i innych procesów geologicznych.

Obecnie na powierzchni dna morskiego krater Silverpit jest całkowicie niewidoczny, a nad nim znajduje się 40 m wody. Odkrycie tej formacji skalnej było możliwe tylko dzięki badaniom geologicznym z wykorzystaniem fal sejsmicznych generowanych sztucznie przez naukowców szukających ropy naftowej. Ilustracje przedstawiają wyniki obliczeń, w których wykorzystano fakt odbijania się fal od warstw skalnych o różnych właściwościach mechanicznych. Techniki stosowane przez geologów przypominają metody pozwalające na uzyskanie trójwymiarowego obrazu dziecka w łonie matki. Zamiast fal ultradźwiękowych wykorzystano fale sejsmiczne, pozwalające na "prześwietlenie" wnętrza Ziemi. Procesy takie jak erozja, sedymentacja prowadzą do całkowitego zatarcia na powierzchni Ziemi, wszelkich śladów kosmicznych katastrof. Tylko badania geofizyczne pozwalają na odkrywanie podziemnych struktur ukrytych przed okiem geologa stojącego na powierzchni.

Struktura

Dane sejsmiczne obrazujące strukturę krateru. Widoczne są charakterystyczne koncentryczne pierścienie. Obraz został opracowany przez Phila Allena z PGL oraz podróżnika Simona Stewarta pracującego na co dzień w firmie petrochemicznej

Krater Silverpit przypomina Krater Walhalla na Kallisto księżycu Jowisza

Krater Silverpit ma średnicę około 2,4 km. Otaczają go pierścienie sięgające 10 km od jego środka. Podobna struktura jest charakterystyczna dla sporej części kraterów uderzeniowych. Przykładem może być tutaj Krater Walhalla znajdujący się na Kallisto, jednym z księżyców Jowisza lub kratery na powierzchni innego księżyca Europa. Jednakże kratery te są dużo większe od Krateru Silverpit, co budzi pewne wątpliwości. Dodatkowym czynnikiem, który utrudnia właściwą interpretację struktury krateru, jest mała ilość znanych podmorskich kraterów. Możliwe, że na dnie morza procesy fizyczne związane z kolizją prowadzą do powstania pierścieni dla dużo mniejszych kraterów, niż w przypadku upadku bolidu na lądzie.

Jednym z możliwych wyjaśnień dotyczących pierścieni jest wytworzenie podczas uderzenia dużego wgłębienia w dnie. Miękki materiał otaczający środek mógł osunąć się do wnętrza tworząc koncentryczne pierścienie. Cienka warstwa osadów mogła ulec zgnieceniu i po niej przemieszczały się skały leżące powyżej. Podobne struktury geologiczne występują często na lodowych księżycach w zewnętrznych rejonach Układu Słonecznego. Jednak procesy geologiczne planet skalistych nieczęsto prowadzą do powstania miękkich warstw leżących poniżej twardszych. Pojawiła się hipoteza, według której cienka warstwa kredy posłużyła jako elastyczne podłoże, umożliwiając powstanie pierścieni podczas kolizji.