Kraton wschodnioeuropejski - Polski Serwis Naukowy

Kraton wschodnioeuropejski - wielki (jeden z największych na świecie) kraton współtworzący obecnie płytę eurazjatycką i kontynent Eurazji, wcześniej stanowiący główną część kontynentu Bałtyki.

Kraton wschodnioeuropejski składa się z trzech mniejszych kratonów: płyty bałtyckiej na północnym zachodzie, kratonu sarmackiego na południu i kratonu wołgo-uralskiego na wschodzie. Płyta bałtycka ma zróżnicowaną budowę i składa się z nagromadzonych w drodze akrecji skał archaicznych i wczesnoproterozoicznych, zaś cokoły sarmacki i wołgo-uralski składają się ze starszych skał archaicznych, przeważnie przykrytych grubą (przekraczającą 3 km miąższości) warstwą skał osadowych.

Tarcza kontynentalna (tarcza krystaliczna) jest to rozległy, zazwyczaj lekko wypukły i mający tendencje do podnoszenia się obszar zbudowany ze skał krystalicznych. Tarcza kontynentalna jest z reguły obnażona, nie pokryta osadami i niepoddająca się fałdowaniu. Stanowi rdzeń każdego kontynentu. Jeśli jest przykryta młodszymi skałami osadowymi lub wulkanicznymi, to wchodzi w skład platformy kontynentalnej, jako jej fundament. Tarcze kontynentalne i platformy kontynentalne oraz pasma orogeniczne budują płytę kontynentalną.

Skały osadowe (sedymentacyjne) – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał magmowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstają przez nagromadzenie się materiału przynoszonego przez czynniki zewnętrzne (np. wodę, lodowiec, wiatr), na skutek jego osadzania się lub wytrącania z roztworu wodnego. Nauka zajmująca się powstawaniem skał osadowych to sedymentologia.

Większość powierzchni kratonu wschodnioeuropejskiego zajmuje rozległa Platforma wschodnioeuropejska, ale leżą na nim również dwie tarcze - tarcza bałtycka w północnej części płyty bałtyckiej i tarcza ukraińska we wschodniej części kratonu sarmackiego. Grubość skał kratonu waha się od maksymalnie 250 km w północnej części Półwyspu fennoskandzkiego poprzez 120 km w południowej Rosji do 150-200 km na Ukrainie.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

Ukraina (ukr. Україна, Ukrajina) – państwo położone w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym, od północnego wschodu i wschodu z Federacją Rosyjską. Ukraina jest członkiem-założycielem ONZ oraz organizacji regionalnych i subregionalnych tj. Wspólnota Niepodległych Państw, OBWE, GUAM i Organizacja Państw Morza Czarnego. Jedynym skrawkiem Ukrainy w Azji jest wyspa Tuzła w cieśninie kerczeńskiej.

Na zachodzie granicę kratonu wschodnioeuropejskiego wyznacza strefa Teisseyre'a-Tornquista. Na wschodzie pasmo Uralu oddziela go od kratonu syberyjskiego.

Bibliografia

Irina M. Artemieva Lithospheric structure, composition, and thermal regime of the East European Craton: implications for the subsidence of the Russian platform, "Earth and Planetary Science Letters", 2003, nr 213, s.431-446 (ang., .pdf)

Svetlana V. Bogdanova, R. Gorbatschev, R.G. Garetsky The East European Craton, w: R.C. Selley, L.R. Cocks, I.R. Plimer (red.) Encyclopedia of Geology, Amsterdam ; London : Elsevier Academic 2005, 5 vols, ISBN 0-12-636380-3, s.34-49

Svetlana V. Bogdanova The East European Craton: Some Aspects of the Proterozoic Evolution in its South-West, "Polskie Towarzystwo Mineralogiczne - Prace Specjalne (Mineralogical Society of Poland – Special Papers)", 2005, nr 26, s.18-24 (ang., .pdf)

Svetlana V. Bogdanova Palaeoproterozoic Accretion of Sarmatia and Fennoscandia, "Europrobe News", 2000, 13 June, s.7-9 (ang., .pdf)

Dmitry A. Ruban i Shoichi Yoshioka Late Paleozoic - Early Mesozoic Tectonic Activity within the Donbass (Russian Platform), "Trabajos de Geologia", 2006, nr 25, Univ. de Oviedo, s.101-104 (ang., .pdf)