Kresowa Brygada Kawalerii - Polski Serwis Naukowy

Kresowa Brygada Kawalerii (Kres. BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego.

W 1924 II Brygada Jazdy przemianowana została na 2 Samodzielną Brygadę Kawalerii. Brygada podlegała bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr II. Dowództwo brygady stacjonowało w garnizonie Równe, a od 1930 w Krzemieńcu. Później przeniesiono je do garnizonu Brody. W kwietniu 1937 brygada przemianowana została na Kresową Brygadę Kawalerii.

Brygada to najmniejszy związek taktyczny stanowiący w wielu armiach podstawową jednostkę bojową wojsk lądowych o wielkości pośredniej między pułkiem a dywizją. Dzieli się na pułki lub bataliony. Występuje również w innych rodzajach sił zbrojnych.

Zgierz – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, nad Bzurą, graniczące od południa z Łodzią, wchodzące w skład aglomeracji łódzkiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa łódzkiego. Zgierz uzyskał prawa miejskie przed rokiem 1318 i jest jednym z najstarszych miast w regionie.

Skład organizacyjny

Dowództwo Kresowej Brygady Kawalerii

20 Pułk Ułanów im. Króla Jana III Sobieskiego – Rzeszów

22 Pułk Ułanów Podkarpackich – Brody

6 Pułk Strzelców Konnych im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Żółkiewskiego – Żółkiew

13 Dywizjon Artylerii Konnej – Kamionka Strumiłowa

4 Szwadron Pionierów – Lwów

2 Szwadron Łączności – Lwów

Udział w kampanii 1939 roku

Brygada walczyła w składzie Armii "Łódź"

Brygada pod dowództwem płk. Stefana Hanki-Kuleszy wchodziła w skład Armii "Łódź". W pierwszych dniach września pozostawała w odwodzie Armii. Jeszcze przed wejściem do walk poniosła duże straty atakowana przez lotnictwo niemieckie.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Bitwa pod Tomaszowem Lubelskim – w istocie dwie bitwy. Pierwsza miała miejsce w dniach 17-20 września 1939 roku, druga trwała od 22 do 27 września 1939 roku. Była to druga po bitwie nad Bzurą największa batalia kampanii wrześniowej. W pierwszej bitwie udział brały zjednoczone Armie "Kraków" i "Lublin" pod dowództwem gen. Tadeusza Piskora. W drugiej walczyły wojska Frontu Północnego utworzone z Armii "Modlin" generała Emila Przedrzymirskiego, dowodzone przez Stefana Dęba-Biernackiego. W pierwszej bitwie pod Tomaszowem Lubelskim brało udział największe polskie zgrupowanie pancerne ok 80 wozów bojowych, w tym 22 czołgi typu 7 TP.

Rankiem 3 września wyładowała się z transportu kolejowego pod Szadkiem i wzmocniła obronę 10 Dywizji Piechoty, tworząc Grupę Operacyjną "Sieradz" gen. bryg. Franciszka Dindorfa-Ankowicza. 4 września rozpoczęła działania wojenne, atakując niemiecką 24 Dywizję Piechoty gen. por. Friedricha Olbrichta na zachód od miasta Warta. Po pierwszym kontakcie z wrogiem wycofała się z niewiadomych przyczyn, odsłaniając północne skrzydło obrony Armii. W rezultacie dowództwo Brygady przejął płk dypl. Jerzy Grobicki. Następnego dnia broniła linii rzeki Warty, walcząc pod Sieradzem. W tym czasie do Brygady dołączył 1 Pułk Kawalerii KOP, który wcześniej walczył nad Wartą. Brygada oskrzydlona przez nieprzyjaciela odeszła do rejonu Szadka, a następnie nad rzekę Ner i do rejonu Chlebowa. 7 września Brygada zaczęła odchodzić znad Neru na pozycję pod Zgierzem do osłony 10. Dywizji Piechoty. Mając przed sobą Niemców, przedarła się śmiałym atakiem przez szosę Aleksandrów–Ozorków i wieczorem przeszła do lasów w rejonie Emilianowa. Następnie dołączyła do kolumn 10. Dywizji Piechoty, odchodzącej na Głowno. 8 września podczas odwrotu i ataków wroga jej pododdziały pogubiły się i Brygada poszła w rozsypkę. Resztki Brygady 10 września przeprawiły się przez Wisłę pod Otwockiem i za rzeką przeszły do obrony. Następnie weszły w skład Frontu Północnego gen. dyw. Stefana Dęba-Biernackiego i brały udział w bitwie pod Tomaszowem Lubelskim, gdzie zostały rozbite i skapitulowały. Natomiast 1 Pułk Kawalerii KOP i 22 Pułk Ułanów weszły w skład Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. bryg. Władysława Andersa, którą osłaniały od strony Wisły w czasie działań na Mińsk Mazowiecki. W czasie przebijania się na południe do granicy węgierskiej zostały rozbite wraz z pozostałymi oddziałami Grupy Operacyjnej Kawalerii 26 września w walkach pod Sądową Wisznią.

Garnizon Równe - garnizon w Równem zajmowany kolejno przez instytucje i jednostki wojskowe Armii Imperium Rosyjskiego, Wojska Polskiego II RP, Armii Czerwonej, Wehrmachtu, Armii Radzieckiej i Sił Zbrojnych Ukrainy.

Rzeszów (łac. Resovia, czes. Řešov, jid. רײַשע, ros. Жешув, ukr. Ряшiв, niem. Reichshof) – miasto w południowo-wschodniej Polsce, stolica województwa podkarpackiego oraz diecezji rzeszowskiej. Rzeszów stanowi powiat grodzki, a także jest siedzibą ziemskiego powiatu rzeszowskiego.

Obsada i skład brygady 1 września 1939

Dowództwo i sztab:

dowódca Brygady – płk Stefan Hanka-Kulesza (do 4 września), następnie płk dypl. Jerzy Grobicki

szef sztabu – ppłk dypl. Antoni Gustaw Witkowski

oficer operacyjny - kpt. dypl. Zygmunt Janke

kwatermistrz – rtm. dypl. Maksymilian Tuski

komendant Kwatery Głównej – mjr rez. Władysław Piniński

Szwadron Sztabowy – dowódca por. rez. Jan Grela

20 Pułk Ułanów im. Króla Jana III Sobieskiego – dowódca płk dypl. Andrzej Kunachowicz

22 Pułk Ułanów Podkarpackich – dowódca płk dypl. Władysław Płonka

6 Pułk Strzelców Konnych im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stefana Żółkiewskiego – dowódca ppłk dypl. Stefan Mossor

4 Batalion Strzelców – dowódca mjr Wincenty Mischke

13 Dywizjon Artylerii Konnej – dowódca ppłk Janusz Grzesło

61 Dywizjon Pancerny – dowódca kpt. Alfred Wilhelm Wójciński

Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Motorowa Nr 93 – dowódca kpt. Zygmunt Tomasz Malinowski

Szwadron Kolarzy Nr 2 – dowódca por. Władysław Bober

Szwadron Pionierów Nr 4 – dowódca rtm. Jerzy Jasielski

Szwadron Łączności Nr 2 – dowódca por. Bolesław Zbigniew Kobielski

Samodzielny Pluton Karabinów Maszynowych Nr 2 – dowódca NN

Pluton Konny Żandarmerii Nr 2 – dowódca por. rez. Czerwiński

Poczta Polowa nr 145

Sąd Polowy nr 42 – szef kpt. Piotr Sąsiadek

Drużyna Parkowa Uzbrojenia nr 641

Park Intententury nr 641

82 Pluton Sanitarny Konny – dowódca por. lek. Stanisław Stefan Bajer

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 41

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 42

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 43 – dowódca por. rez. Stefan Fiszer

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 44

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 45

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 46

Warsztat Taborowy nr 641

Pododdziały przydzielone:

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

6 Pułk Strzelców Konnych im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Żółkiewskiego (6 psk) – oddział kawalerii Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

1 Pułk Kawalerii KOP (dołączył do Brygady 5 września) – dowódca ppłk Feliks Kopeć

42 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych – dowódca kpt. Maciej Grabowski

Ośrodek Zapasowy w Żółkwi – dowódca ppłk Stefan Władysław Gołaszewski

Przypisy

Według innych źródeł, po reorganizacji kawalerii w latach 1929-1930, 2 SBK nie zmieniła nazwy na BK Brody. Zmieniła ją dopiero w 1937 na Kresowa BK

Bibliografia

Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, , uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975

Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W". Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3