Kriowulkan - Polski Serwis Naukowy

Ciemne smugi widoczne na powierzchni Trytona tworzy najprawdopodobniej opad z erupcji kriowulkanicznych

Kriowulkan – wulkan, który zamiast stopionej skały wyrzuca materiał kriogeniczny, tzw. kriomagmę – jest to mieszanina takich cieczy jak woda lub płynna postać amoniaku lub metanu. Kriowulkany tworzą się na lodowych księżycach, a także możliwe, że na innych obiektach astronomicznych o niskiej temperaturze (np. obiekty pasa Kuipera).

Miranda (Uran V) – najmniejszy i najbardziej tajemniczy spośród pięciu głównych księżyców Urana. Miranda posiada najbardziej złożone struktury geologiczne spośród wszystkich satelitów tej planety. Została odkryta przez Gerarda Kuipera w 1948 roku.

Voyager 2 - (pl. Podróżnik 2) bezzałogowa sonda kosmiczna wysłana w 1977 roku w przestrzeń kosmiczną z Przylądka Canaveral przez amerykańską agencję kosmiczną NASA. Z początku jej zadaniem było dokładne zbadanie Jowisza oraz Saturna, jednak sprawowała się na tyle dobrze, że przeprogramowano ją, aby przeprowadziła badania również pozostałych planet zewnętrznych. Sonda spisała się bardzo dobrze i przesłała obrazy wszystkich czterech planet, ich księżyców i pierścieni. Do dnia dzisiejszego Voyager 2 jest jedyną sondą, która dotarła do Urana i Neptuna.

Energia potrzebna do erupcji zazwyczaj pochodzi ze zjawiska pływów (analogicznego do ziemskich pływów morskich) pojawiającego się przy oddziaływaniach między księżycem a planetą, wokół której krąży. Możliwe także, że zamarznięte półprzezroczyste materiały prowadzą do wywołania podpowierzchniowego efektu cieplarnianego, który powoduje gromadzenie się ciepła, które topi lód i wywołuje wybuch kriowulkanu.

Magma (gr. μάγμα „gęsta maść”) – gorąca, stopiona masa krzemianów i glinokrzemianów z domieszkami tlenków i siarczków, z dużą ilością wody i gazów, znajdująca się w głębi skorupy ziemskiej.

Saturn – szósta planeta Układu Słonecznego pod względem oddalenia od Słońca. Jest to gazowy olbrzym, drugi pod względem masy i wielkości po Jowiszu, a przy tym paradoksalnie o najmniejszej gęstości ze wszystkich planet całego Układu Słonecznego. Saturn znany był już w świecie starożytnym. Charakterystyczną jego cechą są pierścienie składające się głównie z lodu i (w mniejszej ilości) z odłamków skalnych. Obecnie znamy 61 naturalnych satelitów Saturna (3 niepotwierdzone ostatecznie). Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga – Saturna.

Obserwacje

Pierwszym zaobserwowanym wybuchem kriowulkanu była erupcja na Trytonie, największym księżycu Neptuna, zarejestrowana w 1989 przez przelatującą w jego pobliżu sondę Voyager 2.

Słupy materiału kriowulkanicznego z księżyca Enceladus zasilają pierścień E Saturna, który bez tego zaniknąłby, opadając na planetę.

27 listopada 2005 próbnik Cassini sfotografował gejzery na południowym biegunie księżyca Enceladus.

Istnieją również pośrednie dowody na to, że podobne procesy zachodzą w zewnętrznym Układzie Słonecznym, a także mogą być obecne na pewnych lodowych księżycach takich jak Europa, Tytan, Ganimedes czy Miranda. Sonda Cassini sfotografowała na Tytanie kilka obiektów mogących być kriowulkanami. Uważa się, że wulkanizm tego typu może być znaczącym źródłem metanu w atmosferze tego księżyca.

Tryton (Neptun I, gr. Τρίτων) – największy księżyc Neptuna. Został odkryty przez Williama Lassella 10 października 1846 roku, zaledwie 17 dni po odkryciu samej planety. Jest siódmym księżycem Neptuna licząc od powierzchni planety macierzystej. Nazwa pochodzi z mitologii greckiej. Tryton był synem Posejdona, greckiego odpowiednika rzymskiego Neptuna.

Pas Kuipera, zwany też pasem Edgewortha-Kuipera — obszar . Jest podobny do . Podobnie jak pas planetoid, zawiera wiele małych obiektów, będących pozostałościami po procesie formowania się Układu Słonecznego. Krążą w nim co najmniej trzy planety karłowate: Pluton, Haumea i Makemake. O ile pas planetoid składa się głównie z obiektów skalnych i metalowych, większość obiektów Pasa Kuipera jest zbudowanych z zestalonych prostych związków, takich jak metan, amoniak i woda.

Obserwacje

Przypisy