Kristjan Jaak Peterson - Polski Serwis Naukowy

Kristjan Jaak Peterson na akwatincie Franza Burcharda Dörbecka

Kristjan Jaak Peterson (ur. 14 marca (2 marca ss) 1801 w Rydze, zm. 4 sierpnia (23 lipca ss) 1822 tamże) – estoński poeta i językoznawca, uważany za twórcę literatury estońskiej i współczesnej estońskiej poezji. Jego karierę pisarską przerwała przedwczesna śmierć spowodowana gruźlicą. Rocznica jego urodzin jest świętowana w Estonii od 1996 roku jako Dzień Języka Ojczystego (est. Emakeelepäev).

Język estoński (eesti keel ?/i, wym. [ˈeːs.ti ˈkeːl]) – język należący do podgrupy języków bałtyckofińskich, zaliczanej do podrodziny ugrofińskiej w rodzinie uralskiej.
Jaan Kross (ur. 19 lutego 1920 w Tallinnie, zm. 27 grudnia 2007) – estoński poeta, powieściopisarz i autor opowiadań, wymieniany w gronie kandydatów do literackiej Nagrody Nobla.

Po ponownym otwarciu Uniwersytetu w Dorpacie, które nastąpiło w 1802 roku, Kristjan Jaak Peterson był pierwszym studentem otwarcie deklarującym narodowość estońską, swoim krótkim życiem przyczyniając się do estońskiego odrodzenia narodowego (est. Ärkamisaeg).

Był autorem dwóch tomików wierszy, które zostały wydane pośmiertnie, podobnie jak napisane przez niego trzy wiersze w języku niemieckim. Za życia autora ukazało się tłumaczenie na niemiecki Mythologia Fennica, słownika fińskich pojęć mitycznych.

Uniwersytet w Tartu, est. Tartu Ülikool, w przeszłości Academia Gustaviana, Uniwersytet Dorpacki, (Kaiserliche) Universität (zu) Dorpat – wyższa uczelnia w Tartu w Estonii. Odegrała bardzo dużą rolę w kształceniu Polaków z zaboru rosyjskiego, po zlikwidowaniu przez Rosję uczelni w Rzeczypospolitej. W odróżnieniu od innych uczelni w Rosji Uniwersytet Dorpacki prowadził liberalną politykę i unikał dyskryminacji Polaków.
Estonia (est. Eesti, Republika Estońska – Eesti Vabariik) – państwo w Europie Północnej, nad Morzem Bałtyckim, powstałe po I wojnie światowej. Członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy z Łotwą od południa i z Rosją od wschodu oraz z Finlandią przez Zatokę Fińską.

Życiorys

Urodził się w 1801 roku jako trzeci syn Estena Jaaka (Johanna Jacoba) Petersona (ur. 1761 w Karuli) i Anny Elisabet z domu Michaiłowny (1777–1807), podobno polskiego pochodzenia. W domu mówiono po niemiecku i estońsku, dodatkowo Kristjan nauczył się szwedzkiego, w związku z pracą ojca, który był służącym przy szwedzko-estońskiej podparafii (Beichkreis) przy kościele św. Jakuba w Rydze.

Akwatinta — odmiana techniki druku wklęsłego zbliżona do akwaforty, niegdyś stosowana jako jedna z metod odtwarzania obrazów i rysunków, dzisiaj wykorzystywana już tylko jako technika artystyczna, a więc zaliczana do grafiki warsztatowej.
Termin literatura estońska odnosi się do tekstów pisanych i mówionych w języku estońskim i tworzonej przez estońskich pisarzy w kraju i na emigracji.

Peterson odebrał edukację w ryskiej Jakobs-Elementarschule, a następnie w trzyklasowej 2. Kreisschule (Navigationsschule). Poznał wtedy łacinę, język francuski i rosyjski. W toku dalszej edukacji w rządowym gimnazjum (Gouvernementsgymnasium) w Rydze samodzielnie zgłębiał języki azjatyckie, dawał korepetycje z greckiego i pracował nad własnym opracowaniem gramatyki języka szwedzkiego.

Gruźlica (łac. tuberculosis, TB – tubercule bacillus) – powszechna i potencjalnie śmiertelna choroba zakaźna, wywoływana przez prątka gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis). Gruźlica dotyczy najczęściej płuc (gruźlica płucna) lecz również może atakować ośrodkowy układ nerwowy, układ limfatyczny, naczynia krwionośne, układ kostno-stawowy, moczowo-płciowy oraz skórę. Inne mykobakterie takie jak Mycobacterium bovis, Mycobacterium africanum, Mycobacterium canetti czy Mycobacterium microti wywołują choroby zwane mykobakteriozami i z reguły nie infekują zdrowych osób dorosłych, natomiast są często spotykane u osób z upośledzeniem odporności np. w przebiegu AIDS.

W 1818 roku ukończył pierwszy zbiór wierszy, podjął też pracę nad dziennikiem. Opublikował pierwsze prace lingwistyczne. W styczniu 1819 wstąpił na Wydział Teologiczny Uniwersytetu w Dorpacie, na którym studiował przez trzy semestry. Wybór studiów był prawdopodobnie podyktowany jego marzeniem zostania misjonarzem. Uczęszczał na wykłady orientalisty Wilhelma Friedricha Hezela. Ukończył też w tym roku drugi zbiór poezji.

Jako student Peterson wyróżniał się ekstrawaganckim strojem, zachowaniem naśladował greckich cyników. Został ukarany dwudniowym karcerem za przebywanie w mieście w późnych godzinach nocnych i "nieprzyzwoite zachowanie". 15 maja 1820 przerwał studia – być może z powodów zdrowotnych, finansowych, a także z powodu odejścia Hezela z uczelni. Przez kolejne miesiące pracował jako nauczyciel prywatny w Rydze; nauczał hebrajskiego, rosyjskiego, łaciny, rosyjskiego, angielskiego, niemieckiego i matematyki. Kontynuował swoje studia lingwistyczne. W 1821 ukazało się jego niemieckie tłumaczenie Mythologia Fennica z języka szwedzkiego.

Na 21. urodziny jego przyjaciel Franz Burchard Dörbeck ofiarował mu akwatintowy portret artysty swojego autorstwa. Akwatinta – jedyny zachowany wizerunek Petersona – została znaleziona w 1913 roku w zbiorach J. C. Brotzego w bibliotece miejskiej w Rydze; nie wyjaśniono w jaki sposób się tam znalazła.

Peterson zmarł na gruźlicę 4 sierpnia 1822 roku w Rydze. Został pochowany na Cmentarzu św. Jakuba (St.-Jakobi-Kirchhof), jednak dokładne miejsce pochówku nie jest znane.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)