Krokodyle - Polski Serwis Naukowy

przekierowanie z „Krokodyl”. Zapoznaj się również z: Krokodyl (ujednoznacznienie).

Krokodyle (Crocodilia) – rząd gadów, jedynych oprócz ptaków współczesnych przedstawicieli archozaurów (Archosauria) oraz jedynych żyjących przedstawicieli kladu Crurotarsi. Obecnie reprezentowany jest przez trzy rodziny: krokodylowatych, aligatorowatych oraz gawiali. Poszczególne rodziny różnią się między sobą kształtem pyska oraz liczbą i układem zębów. Żyją w strefie tropikalnej, subtropikalnej i umiarkowanej na wszystkich kontynentach oprócz Europy i Antarktydy.

Crocodylus – rodzaj krokodyli z rodziny krokodylowatych (Crocodylidae). Obejmuje 12 współczesnych gatunków żyjących w tropikalnych regionach Afryki, Azji, Australii, Ameryki Północnej i Południowej. Do rodzaju Crocodylus zaliczano również gatunki opisane w oparciu o skamieniałości pochodzące z kredy, co sprawiło, że Crocodylus bywa postrzegany jako prastary i ewolucyjnie konserwatywny rodzaj. Cechy na podstawie których przypisywano mezozoiczne szczątki do tego rodzaju to jednak głównie plezjomorfie i jako takie nie są filogenetycznie informatywne. Nowsze analizy genetyczne jednoznacznie wskazują, że Crocodylus to znacznie młodsza radiacja, a poziom zróżnicowania genetycznego pomiędzy współczesnymi przedstawicielami rodzaju jest bardzo niski. Badania genetyczne i morfologiczne sugerują, że krokodyl wąskopyski oddzielił się linii ewolucyjnej prowadzącej do pozostałych Crocodylus około 12–24 mln lat temu i jest od nich na tyle odmienny, że zasadne staje się zaliczenie go do odrębnego rodzaju Mecistops, a nie Crocodylus.
Narząd Jacobsona, narząd przylemieszowy (łac. organum vomeronasale) nazywany również narządem lub organem lemieszowym, lemieszowo-nosowym, lub womero-nasalnym, w skrócie oznaczany VNO (od ang. vomeronasal organ) - występujący u wielu zwierząt chemoreceptywny, parzysty narząd zmysłu wykrywający szereg substancji chemicznych. Zawiera receptory feromonów z rodzin V1R, V2R i V3R, które mają duże znaczenie w komunikacji zwierząt, ale jego funkcjonalność w zakresie przenoszenia bodźców ze związków infochemicznych wśród ludzi nie została potwierdzona.

Są zwierzętami o jaszczurowatym kształcie ciała, pokryte kostnymi tarczami, ze szczękami opatrzonymi zębami osadzonymi w zębodołach. Ciało zakończone silnie rozwiniętym i umięśnionym ogonem. Dwie pary krótkich, silnych odnóży, z których przednie mają palce wolne, tylne spięte są w całości lub częściowo błoną pławną. Prowadzą półwodny tryb życia. Potrafią, w przeciwieństwie do innych gadów, wydawać głośne dźwięki. Są jajorodne, jaja składają na lądzie.

Crurotarsi – grupa gadów naczelnych (Archosauria) wyodrębniona na podstawie podobieństw w budowie stawu skokowego; do grupy zalicza się krokodyle i archozaury bliżej spokrewnione z nimi niż z ptakami.
Kręgowce (Vertebrata, od łac. vertebra – kręg) – najliczniejszy podtyp strunowców (Chordata), mocno zróżnicowany morfologicznie; obejmujący kręgouste, ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki. Dotychczas opisano około 58000 gatunków kręgowców[2], co stanowi około 5% opisanych gatunków zwierząt. Wielkość współcześnie żyjących kręgowców waha się od 7.9 mm u gatunku karpia - Paedocypris progenetica [3] do płetwala błękitnego [4], którego długość dochodzi do 33.9 m[5].

Definicja filogenetyczna

Do krokodyli – oprócz współcześnie żyjących przedstawicieli tego rzędu – tradycyjnie zaliczano wszystkich wymarłych przedstawicieli kladu Crocodylomorpha oprócz tych z – być może parafiletycznej – grupy Sphenosuchia (a część autorów zaliczała do krokodyli także Sphenosuchia). Tak szeroko rozumiane krokodyle pojawiły się na Ziemi około 220 mln lat temu, w okresie triasu.

Jajo - jedna z faz rozwoju nowego osobnika u wielu gatunków zwierząt. Jajo zawiera surowce odżywcze pozwalające na rozwój zarodka bez dostępu do organizmu macierzystego i zewnętrznych źródeł pożywienia oraz stosunkowo bezpieczne środowisko, ale ze względu na swoją zawartość jest również cenionym pokarmem.
Temperaturowa determinacja płci (ang. Temperature Sex Determination - TSD) - uzależnienie płci organizmu od temperatury inkubacji zarodka. Zjawisko zostało stwierdzone po raz pierwszy w 1966 r. przez Madeleine Charnier u agamy pospolitej (Agama agama). Mechanizm temperaturowej determinacji płci stwierdzono dotychczas u większości zbadanych żółwi, u części jaszczurek, wszystkich krokodyli i hatterii.

W latach 80. XX wieku, wraz z rozwojem klasyfikacji opartej na zasadach kladystyki, zaczęto postulować, by do rzędu Crocodilia zaliczać tylko współcześnie żyjące krokodyle i wszystkich innych potomków ich ostatniego wspólnego przodka; większy klad obejmujący tak rozumiane krokodyle i wszystkie inne krokodylomorfy (oprócz Sphenosuchia) miał nosić nazwę Crocodyliformes. W późniejszych publikacjach zaproponowano kilka definicji filogenetycznych tak rozumianych krokodyli; Brochu (2003) zdefiniował Crocodylia jako nazwę kladu obejmującego ostatniego wspólnego przodka gatunków Gavialis gangeticus, Alligator mississippiensis i Crocodylus niloticus oraz wszystkich jego potomków. Najstarsze znane skamieniałości należące do tak definiowanych krokodyli pochodzą z kampanu, z końca kredy, choć niektóre analizy molekularne sugerują, że pierwsze krokodyle żyły już około 150 mln lat temu. W 2008 roku Jeremy Martin i Michael J. Benton zaproponowali powrót do stosowania nazwy Crocodylia dla grupy obejmującej tradycyjnie rozumiane krokodyle, czyli wszystkie krokodylomorfy oprócz Sphenosuchia, jednak wśród naukowców panuje obecnie konsensus, że termin Crocodylia powinien być używany w stosunku do grupy koronowej.

Michael J. Benton (ur. 1956) – profesor paleontologii kręgowców na Wydziale Nauk o Ziemi na Uniwersystecie w Bristolu i członek Royal Society of Edinburgh. Jego opublikowane prace koncentrują się głównie na ewolucji triasowych gadów, ale też na wymieraniach i zmianach w zapisie kopalnym fauny.
Rauizuchy (Rauisuchia – „krokodyle Raua”, nazwane na cześć dr. Wilhelma Rau) – grupa drapieżnych archozaurów z kladu Crurotarsi (obejmującego krokodyle i archozaury bliżej spokrewnione z nimi niż z ptakami). Najstarsze znane skamieniałości, które mogły należeć do rauizuchów, odkryto w dolnotriasowych osadach w Rosji; rauizuchem mógł być m.in. znany z nielicznych skamieniałości Vytshegdosuchus żyjący w oleneku na obszarze dzisiejszej Republiki Komi (Gower i Sennikow, 2000). Także odkryty w Chinach wczesnotriasowy Xilousuchus, pierwotnie uważany za bazalnego przedstawiciela kladu Archosauriformes, mógł w rzeczywistości być rauizuchem (z nadrodziny Poposauroidea). Grupa rozwijała się w środkowym i późnym triasie. Znane ze wszystkich kontynentów z wyjątkiem Australii i Antarktydy.

Cechy budowy

Wykazują wiele cech budowy właściwych dla ptaków i ssaków, czyli wyżej uorganizowanych gromad kręgowców.

Szkielet

Gadzie cechy budowy to diapsydalna (dwa doły skroniowe) masywna czaszka szeroka i wydłużona. W puszce mózgowej brakuje otworu na oko ciemieniowe. Nozdrza wewnętrzne przesunięte w tył do gardzieli ułatwiają oddychanie podczas połykania. Liczne, stożkowate zęby na skraju szczęk i na żuchwie wzajemnie zachodzą za siebie co umożliwia zamykanie pyska. Kręgosłup zbudowany z kręgów o trzonach przodowklęsłych w liczbie od 67 do 69.

Krokodyl gawialowy, krokodyl sundajski (Tomistoma schlegelii) – gatunek krokodyla o niepewnej pozycji systematycznej; tradycyjnie zaliczany do rodziny krokodylowatych (krokodyli właściwych), niektóre badania sugerują jednak, że może należeć do gawiali.
Alligator – rodzaj krokodyli z rodziny aligatorowatych (Alligatoridae). Należą do niego dwa współczesne gatunki – aligator amerykański (Alligator mississipiensis) i aligator chiński (Alligator sinensis) – oraz kilka gatunków wymarłych. Według definicji filogenetycznej przedstawionej w 1999 roku przez Christophera Brochu rodzaj obejmuje ostatniego wspólnego przodka aligatora amerykańskiego, aligatora chińskiego, A. prenasalis, A. mcgrewi, A. olseni, A. mefferdi i wszystkich jego potomków.

Ogon i kończyny

Ogon dobrze umięśniony, bocznie spłaszczony pełni funkcję napędową podczas pływania. Kończyny tylne są większe, lepiej umięśnione i zakończone czterema palcami spiętymi błonami pławnymi. Przednie kończyny kończy pięć palców bez błon pławnych.

Czaszka krokodyla

Uzębienie

Zęby są osadzone tekodontycznie, czyli w zębodołach. Przez całe życie krokodyla zęby są w doskonałym stanie. Gdy zepsuty ząb wypadnie, na jego miejscu wyrasta nowy. Poszczególne rodziny różnią się między sobą układem zębów. Krokodyle właściwe, czyli krokodylowate, mają zależnie od gatunku od 28 do 32 zębów w szczęce i zazwyczaj od 32 do 36 w żuchwie. Po zamknięciu pyska chowają się za wargami oprócz największych. U aligatorów 40 zębów żuchwy chowa się w szczelinach zębów górnej szczęki. Największe czwórki wchodzą w głębokie zatoki w kości międzyszczękowej. Gawiale mają 51 zębów takiego samego kształtu i wielkości, z tego 24 w szczęce i 27 w żuchwie.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.
Krokodyl różańcowy (Crocodylus porosus) – gatunek gada z rodziny krokodyli właściwych (krokodylowatych). Jest największym współcześnie żyjącym gadem.

Układ pokarmowy i wydalniczy

W ścianie brzucha od 7 do 8 par gastraliów (żeber brzusznych). Żołądek składa się z przedniej części mięśniowej, która wyścielona rogowymi płytkami zawiera gastrolity i tylnej gruczołowej pełniącą funkcję trawienną. Szpara kloakalna ustawiona wzdłużnie, brak pęcherza moczowego.

Kość łonowa (łac. os pubis) - parzysta kość wchodząca w skład miednicy. U człowieka posiada trzon i 2 gałęzie: górną i dolną. Gałąź górna łączy się z trzonem a gałąź dolna łączy się z kością kulszową.
Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze magnorder (wyższa od nadrzędu) i parvorder (niższa od infrarzędu).

Układ krwionośny i oddechowy

Komora serca jest podzielona całkowitą przegrodą na dwie części, ale mimo to krew tętnicza miesza się częściowo z krwią żylną. Zachodzi to w miejscu połączenia łuków aorty w aortę grzbietową oraz w miejscu połączenia prawego i lewego łuku aorty (czyli u podstawy tych łuków), gdzie znajduje się tzw. otworek Panizza. U krokodyli, tak jak u ssaków, jama ciała jest rozdzielona na jamę brzuszną i jamę klatki piersiowej; o ile jednak u ssaków te dwie jamy są rozdzielone przez przeponę, o tyle u krokodyli rozdziela je przymocowana do wątroby przegroda z tkanki łącznej. U krokodyli w jamie brzusznej występuje rozwinięty mięsień (musculus diaphragmaticus) przyczepiony z jednej strony do wątroby, a z drugiej - do kości miednicy; mięsień ten nie jest homologiczny z przeponą ssaków. M. diaphragmaticus umożliwia działanie występującego u krokodyli mechanizmu wentylacji płuc określanego mianem "tłoczni wątrobowej" (hepatic piston); przy wdechu mięsień ten kurczy się, powodując przesunięcie wątroby wzdłuż kręgosłupa ku miednicy, zaś zmiana pozycji wątroby powoduje rozszerzenie płuc i zmniejszenie ciśnienia w płucach umożliwiające wdech. Badania Colleen G. Farmer i Davida Carriera (2000) dowiodły, że mechanizm "tłoczni wątrobowej" u krokodyli dodatkowo wspiera ruchoma kość łonowa i mięśnie miednicy - M. ischiopubis (mięsień kulszowo-łonowy) i M. ischiotruncus, które kurcząc się przy wdechu obracają kość łonową, zwiększając tym samym pojemność tylnej części jamy brzusznej. Fakt obracania się kości łonowej krokodyli przy oddychaniu potwierdziły badania Leona Claessensa (2004).

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.
Krokodyl australijski, krokodyl Johnstona, australijski krokodyl słodkowodny (Crocodylus johnstoni) – gatunek gada z rodziny krokodylowatych (krokodyle właściwe). Nie jest uważany za niebezpieczny dla ludzi.

Struktura płuc jest gąbczasta. Przeprowadzone na aligatorach amerykańskich badania Colleen G. Farmer i Kenta Sandersa (2010) wykazały, że u krokodyli występuje jednokierunkowy przepływ powietrza w płucach, tzn. zarówno przy wdechu, jak i przy wydechu powietrze płynie przez oskrzela trzeciego rzędu (parabronchi) w tym samym kierunku. Wcześniej zakładano, że jednokierunkowy przepływ powietrza w płucach występuje wyłącznie u ptaków i sugerowano, że nie mógłby on współistnieć z mechanizmem tłoczni wątrobowej; badania Farmer i Sandersa wykazały, że ich współistnienie jest możliwe, a także, że dla uzyskania jednokierunkowego przepływu powietrza nie jest konieczna obecność worków powietrznych (występujących u ptaków, ale nie występujących u krokodyli). Występowanie jednokierunkowego przepływu powietrza w płucach ptaków i krokodyli sugeruje, że mógł on występować już u ostatniego wspólnego przodka tych dwóch grup, a także u wymarłych archozaurów takich jak rauizuchy, aetozaury, pterozaury czy nieptasie dinozaury. Późniejsze badania Sandersa i Farmer (2012) nad młodymi aligatorami amerykańskimi wykazały, że ich płuca budową bardzo przypominają płuca ptaków. U aligatorów występują oskrzela, które zdaniem autorów prawdopodobnie są homologiczne z występującymi u ptaków oskrzelami brzusznymi (ventrobronchi), bocznymi (laterobronchi) i grzbietowymi (dorsobronchi); u aligatorów występują też struktury, które mogą być homologiczne z ptasimi workami powietrznymi.

Ryby, ryby właściwe (Pisces) – tradycyjna nazwa zmiennocieplnych kręgowców wodnych oddychających skrzelami, posiadających szczęki i poruszających się za pomocą płetw. Niezwykle zróżnicowane pod względem budowy zewnętrznej i wewnętrznej, ubarwienia oraz przystosowania do warunków środowiska. Stanowią najliczniejszą grupę współcześnie żyjących kręgowców (ponad połowę). Na świecie znanych jest ponad 30 tys. współcześnie żyjących, naukowo opisanych gatunków. Ryby są najstarszymi kręgowcami świata, pojawiły się około 480 mln lat temu. W Polsce występuje około 120 gatunków.
Sobek (także Sebek, Sebol) - w mitologii egipskiej bóg płodności, wody, symbol siły królewskiej. Przedstawiany był jako człowiek z głową krokodyla, czasem jako krokodyl z głową sokoła, lwa, byka, barana lub szakala bądź jako krokodyl. Na głowie nosił koronę składającą się z dwóch piór, dysku słonecznego i baranich rogów. Był synem bogini Neit. Egipcjanie wierzyli, że im więcej jest w Nilu krokodyli, tym lepsze będą zbiory po wylewie tej rzeki. Sobeka wiązano z bogiem słońca - Ra, jako jedną z jego dusz.

Narządy zmysłów

Występuje u nich ucho zewnętrzne. Narząd Jacobsona występuje jedynie w stadium embrionalnym.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)