Krosno mechaniczne - Polski Serwis Naukowy

Krosno mechaniczne – krosno tkackie, które powstało w wyniku rozbudowy krosna ręcznego, przez zastosowanie napędu mechanicznego oraz połączenie i zsynchronizowanie wszystkich mechanizmów. Pierwsze z nich posiadały zbiorowy napęd transmisyjny. Później krosno mechaniczne zostało wyposażone w indywidualny napęd z zastosowaniem silnika elektrycznego.

Mechanizm zasilający – jeden z podstawowych mechanizmów krosna, odmierzający i podający odcinek osnowy potrzebny do utworzenia elementu tkaniny. Mechanizm zasilający wraz z mechanizmem odbiorczym tworzą zespół wytwarzający odpowiednie napięcie wstępne w nitkach osnowy, dlatego ich praca musi być ściśle zsynchronizowana.

Bidło – potoczna, skrócona nazwa mechanizmu bidłowego. Bidło dobija każdy wprowadzony wątek do krawędzi tkaniny, tworząc kolejne jej elementy. Bidło spełnia też inne, dodatkowe funkcje. Stanowi bieżnię dla czółenka i jest elementem napędzającym inne mechanizmy.

Synchronizacja mechanizmów krosna

Wykres kołowy pracy krosna

Podstawą pracy mechanicznego krosna tkackiego jest synchronizacja mechanizmów: bidłowego, przesmykowego i przerzutowego. Zamieszczony wykres pokazuje poszczególne fazy pracy tych trzech mechanizmów:

kolor biały - podstawowe fazy ruchu bidła. Rozróżnia się tu dwa położenia
PMPB - przednie martwe położenie bidła - 0, przesmyk zamknięty, dobicie wątku do krawędzi tkaniny
TMPB - tylne martwe położenie bidła - 180, przesmyk w pełni otwarty (postój nicielnic), przelot czółenka.
kolor żółty - fazy ruchu czółenka
początek ruchu czółenka 70
przelot czółenka 70 do 285
postój czółenka 285 do 360 i 0 do 70
kolor niebieski - fazy ruchu nicielnic
przesmyk zamknięty - 0 (360)
otwieranie przesmyku - 0 do 120
postój nicielnic (przesmyk całkowicie otwarty) 120 do 240
zamykanie przesmyku - 240 do 360

Podane kąty mierzone są na wale głównym (wykorbionym) krosna. Podane wartości zmieniają się w niewielkich granicach w zależności od obrotów wału głównego, szerokości tkaniny, rodzaju splotu i rodzaju przędzy.

Mechanizm przerzutowy – mechanizm wprowadzający wątek do przesmyku, stosowany na krosnach czółenkowych i chwytakowych. Mimo zupełnie odmiennej konstrukcji i zasady działania, nazwy tej używa się również w odniesieniu do mechanizmów wprowadzających wątek w krosnach pneumatycznych i hydraulicznych.

Mechanizm przesmykowy – mechanizm krosna tkackiego odpowiedzialny za zgodne z założonym splotem, podnoszenie odpowiednich grup nitek osnowy w celu umożliwienia wprowadzenia wątku tworzącego element tkaniny. Podnoszenie grup nitek nazywa się tworzeniem przesmyku.

Historia

Pierwsze krosno mechaniczne zbudował w 1786 roku angielski pastor Edmund Cartwright. Posiadało ono konstrukcję drewnianą. Wyposażone było w krzywkowy mechanizm nicielnicowy i krzywkowy mechanizm przerzutowy (wprowadzający wątek). Stałoodcinkowe mechanizmy, zasilający i odbiorczy, miały wspólny napęd, co zachowało się do dziś w większości konstrukcji. Pierwszy model posiadał dodatkowo urządzenie do klejenia osnowy. Osnowa pobierana była z ramy, na której umieszczone były nawoje z przędzą osnowową. Dziś podobne ramy są elementem zespołu snowadła i nazywają się ramami natykowymi. Odpowiednie napięcie osnowy wytwarzane było przez zespół wałków, które jednocześnie nanosiły klejonkę na nitki osnowy.

Przesmyk tkacki – to przestrzeń między warstwami nitek osnowy, utworzona przez mechanizm przesmykowy, umożliwiająca wprowadzenie wątku tworzącego element tkaniny.

Czółenko tkackie – element krosna tkackiego, mechanicznie nie połączony z pozostałymi mechanizmami, będący przenośnikiem i „magazynem” wątku. Swą nazwę zawdzięcza temu, że kształtem przypomina czółno (łódkę). Wątek zmagazynowany jest w bezcewkowym nawoju lub na specjalnej tekturowej, drewnianej albo plastikowej cewce i umieszczony wewnątrz czółenka. W zależności od numeru (grubości) przędzy, jest to kilkanaście lub kilkaset metrów nitki. Koniec nitki wątku wyprowadzony jest na zewnątrz czółenka przez oczko w krosnach mechanicznych, lub przewlekacz w krosnach automatycznych. Czółenko jest przerzucane z jednej strony przesmyku na drugą przez mechanizm przerzutowy lub ręcznie na krosnach ręcznych. W czasie przelotu przez przesmyk, odwijający się z nawoju wewnątrz czółenka wątek, jest układany między nitkami osnowy, tworząc w ten sposób elementy tkaniny.

Rozwój

Dalsza ewolucja krosna mechanicznego polegała na ulepszaniu konstrukcji mechanizmów krosna i zwiększaniu wydajności tkania. Mimo zbudowania, w roku 1890, przez amerykańskiego mechanika, Jamesa H. Northropa, znacznie wydajniejszego krosna automatycznego, krosna mechaniczne stosowane były w polskim przemyśle jeszcze w latach pięćdziesiątych XX wieku. Zaczęły wychodzić z użycia dopiero kiedy upowszechniły się znacznie udoskonalone i wydajniejsze krosna automatyczne. Wadą krosien czółenkowych jest bardzo duże natężenie hałasu podczas ich pracy, przekraczające często 100 dB. Krosna automatyczne wypierane są obecnie przez jeszcze wydajniejsze i wytwarzające znacznie mniej hałasu krosna bezczółenkowe.

Krosno tkackie – urządzenie, mechaniczne (maszyna) lub ręczne, do tworzenia (produkcji) tkanin. Tkanina powstaje przez połączenie dwóch, prostopadłych do siebie, układów nitek (osnowy i wątku) według odpowiedniego splotu. Surowcem do produkcji tkanin jest przędza tkacka.

Przędza – wyrób włókienniczy o strukturze walcowatej, ciągłej, powstający przez skręcenie pasma włókien w procesie przędzenia. Przędzenie może być wykonywane chałupniczo (ręcznie) lub przemysłowo w przędzalni (mechanicznie). Przędza jest półproduktem do produkcji tkanin, dzianin, koronek, plecionek, lin, nici itp.